آزمایشگاه در علوم انسانی نوآور

آزمایشگاه علوم انسانی – نگاهی به نمونه‌هایی واقعی از آزمایشگاه‌های علوم انسانی سراسر جهان – بخش دوم

نویسنده: تمنا منصوری

تخمین زمان مطالعه: ۶ دقیقه


در اینجا چند نمونه از مراکزی که با عنوان آزمایشگاه‌های علوم انسانی در سراسر جهان فعال هستند را معرفی کرده و به تلاش‌های ایران برای راه‌اندازی چنین آزمایشگاه‌هایی اشاره می‌کنیم.

برای مشاهده بخش اول این یادداشت اینجا را کلیک کنید.


سوئد، مؤسسه سلطنتی فناوری، آزمایشگاه علوم انسانی محیط‌زیستی

آزمایشگاه علوم انسانیبخش تاریخ علم، فناوری و محیط‌زیست در مؤسسه سلطنتی فناوری سوئد در یک طرح ابتکاری دست به طراحی لابراتواری برای علوم انسانی محیط‌زیستی زده است. رشته‌ای که درحال حاضر یکی از پویاترین رشته‌ها است. پویایی و انرژی این حوزه مطالعاتی نشأت گرفته از تقاضای روزافزون برای دانش انسانی و اجتماعی به منظور رفع چالش‌های جهانی است. در واقع، وجه مشخصه چنین مطالعاتی ماهیت هیبریدی، ترکیب کردن مهارت‌ها، روش‌ها و نظریه‌های چندین رشته در علوم انسانی (تاریخی، زیبایی شناختی، بصری، انسان شناختی و غیره) با مشکلات و مسائل بسیار مرتبط برای جامعه است.

این آزمایشگاه تاکنون چندین پروژه را شروع و اجرا کرده است؛ برای نمونه می‌توان به CLISEL[1] اشاره کرد که با حمایت کمیسیون اروپا به تأثیر تغییر اقلیم در کشورهای جهان سوم بر امنیت اروپا می‌پردازد و در چارچوب برنامه افق ۲۰۲۰ کار می‌کند. این پروژه می‌کوشد امنیت اقلیم را با مقامات محلی تأمین کند. برنامه ENHANCE[2] نیز که از سال ۲۰۱۵ آغاز شده و تا ۲۰۱۹ ادامه دارد می‌کوشد با جذب محققان از رشته‌های مختلف به دنبال شیوه‌های جدید برای پرداختن به مسائل زیست بومی و مدیریت تغییرات فناوری بگردد. همچنین پروژه OCC![3]  که در سال جاری آغاز شده تا سال ۲۰۲۰ ادامه خواهد داشت درصدد است با فراهم آوردن پایگاه داده جهانی و مطالعه موردی عمیق در اروپا، آمریکا و آمریکای لاتین به این سؤال پاسخ دهد که کدام پاسخ مردمی به آسیب‌ها و فقدان‌های محیط‌زیستی موفق بوده است، چرا و در چه مقیاسی. نکته جالب توجه در این پروژه همکاری میان رشته‌ای دو حوزه مطالعاتی علوم انسانی محیط‌زیستی و بوم شناسی سیاسی است.

بریتانیا، دانشگاه ساسکس، آزمایشگاه علوم انسانی

این آزمایشگاه که در قلب یکی از دانشگاه‌های معتبر انگلیس، ساسکس، قرار دارد کانون توجه خود را بر گسترش پژوهش در زمینه چگونگی شکل گیری فرهنگ و جامعه به دست فناوری‌های دیجیتال و نیز شیوه انجام تحقیق متمرکز کرده است. کارشناسان حوزه‌های علمی مختلف از فلسفه و فناوری اطلاعات گرفته تا تاریخ و باستان‌شناسی و نیز رسانه‌ها و ارتباطات، موسیقی و جامعه‌شناسی در این مرکز گرد هم جمع می‌شوند تا به سؤال‌های علوم انسانی پاسخ دهند.

از جمله پروژه‌هایی که آزمایشگاه علوم انسانی ساسکس انجام می‌دهد، می‌توان به این موارد اشاره کرد: فرهنگ دیجیتال و محدودیت‌های رایانش، طراحی واسط‌های کاربری برای خلاقیت و فناوری شبکه‌سازی و تجربه ساخت گروهی موسیقی. نکته جالب توجه در بیشتر پروژه‌های این مرکز، همکاری دانشگاه ساسکس و شبکه رسانه‌ای بی بی سی است که می‌تواند فرصت مناسبی را برای همکاری دانشجویان و متخصصان واقعی علوم انسانی، برنامه سازی پخش گسترده رادیو تلویزیونی و مطالعات انتقادی تحلیلی رسانه‌ها فراهم آورد.

هلند، دانشگاه آمستردام، آزمایشگاه سرمایه گذاری علوم انسانی (VLH)

دانشگاه‌های کشور هلند به عنوان یکی از پیشگامان‌ترین و خلاق‌ترین مراکز رشد علوم انسانی شناخته شده هستند. از جمله برنامه‌های VLH در دانشگاه آمستردام، دادن مشاوره به توسعه دهندگان کسب و کار و مشورت در زمینه فروش و بازاریابی و توسعه فردی و حرفه‌ای است. نکته مثبت و کلیدی این آزمایشگاه مشارکت دادن کارآفرینان و دانشجویان در حوزه استارت آپ‌ها و نیز فراهم آوردن شرایط کارورزی در این مکان است.

آزمایشگاه علوم انسانیدر ایران خبری از آزمایشگاه علوم انسانی هست؟

آنچه با عنوان آزمایشگاه یا لابراتوار در جهان غرب برای علوم انسانی (چه با گرایش هنری و چه علوم اجتماعی) تعریف و شناخته شده است و خود نیز در حال پیمودن گام‌های ابتدایی است در کشور ما امری غریب و نامأنوس به حساب می‌آید. با این وجود، تلاش‌هایی دست کم در سطح اسمی و صوری صورت گرفته است که به چند نمونه از آنها اشاره می‌کنیم؛

مدرسه بهاران، خود را آزمایشگاه علوم انسانی برای کودکان و نوجوانان معرفی کرده است و می‌کوشد با برگزاری دوره‌های آموزشی مانند فلسفه، داستان‌نویسی و سرفصل‌های مشابه از سال‌های اولیه پرورش کودکان آنها را با مفاهیم علوم انسانی آشنا کند. اما در چنین آموزش‌هایی می‌توان جای خالی پژوهش مشارکتی، به آن معنایی که در آزمایشگاه‌های حقیقی علوم انسانی با وابستگی دانشگاهی انجام می‌شود را شاهد بود. در چنین دوره‌هایی خبری از پیوند آموزش با خروجی ملموس و مستقیم و برآمده از دل تحقیق دانشگاهی که برای جامعه یا صنعت سودمند باشد نیست.

خبر راه اندازی آزمایشگاه‌های تخصصی علوم انسانی در دانشگاه تهران، تلاش مثبتی بود که در بودجه سال ۹۴ در راستای توانمندسازی تحقیقات علوم انسانی و ایجاد زیرساخت‌ها و تجهیزات مربوط به آن در نظر گرفته شده بود. در حالی است گه چنین وعده‌ای تاکنون پا از این حد فراتر نگذاشته است.

همانطور که پیش‌تر ذکر شد، تعریف آزمایشگاه علوم انسانی نزد جهان خارج از ایران و داخل کشور خالی از تفاوت نیست. در ایران، داشتن یک سایت مانند جی آی اس برای دانشجویان رشته جغرافیا هم می‌تواند برخورداری یک دانشگاه از آزمایشگاه علوم انسانی را توجیه کند، مانند آنچه در دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد به چشم می‌خورد.

[۱] – Climate Security with Local Authorities

[۲] – Environmental Humanities for a Concerned Europe

[۳] – Occupy Climate Change

همچنین برای مطالعه بیشتر به یادداشت زیر رجوع کنید:

اقتصاد رفتاری؛ قواعد سرانگشتی برای ما تصمیم می گیرند یا عقلانیت؟

1+

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

17 + 10 =