استارتاپ اخلاق در پوشاک

راه رفتن روی لبه‌ی تیغ: اخلاق در صنعت پوشاک در قالب معرفی استارتاپ جاست

نویسنده: محمدرضا ملکی

تخمین زمان مطالعه: ۸ دقیقه


یکی از کسب و کارهایی که در زمینه‌ی صنعت مد و پوشاکِ اخلاقی، توجه به نحوه‌ی اخلاقی‌بودن و اخلاقی‌نمودن فرآیندهای مربوط به زنجیره‌ی تأمین  نموده است، کسب و کار جاست (JUST) است. این کسب و کار در ابتدای امر توسط دو زن به عنوان یک کسب و کار اجتماعی تأسیس شده است.

شهد‌الشیهل یکی از مؤسسان این استارت‌آپ در این باره می‌گوید: «پشت هر لباسی که ما می‌پوشیم داستانی وجود دارد. اما آیا هر کس داستان لباسی که برای او تولید شده است را می‌داند؟ بیشتر ما چیزی در این مورد نمی‌دانیم اما به نوعی در بعضی از تولیدات مدرن ما، نوعی برده‌داری مدرن، سو استفاده از کودکان کار و همین‌طور ضررها و آسیب‌های محیط زیستی بزرگ وجود دارد».


بسیاری از مردم به مسئله‌ی مد و لباس به‌عنوان یک سرگرمی و یا یک شغل نگاه می‌کنند. تقریباً تمام مردم دنیا، مصرف‌کننده‌های صنعت مد و لباس هستند. در این میان، بحث‌های اخلاقی زیادی در مورد صنعت مد و پوشاک وجود دارد.

از جمله نقدهای اخلاقی وارد به این صنعت، شی‌ء‌شدگی افراد حاضر در مراسم‌های مختلف مد و فشن و نگاه کالایی به انسان‌هاست. گروهی دیگر همین‌طور به مسئله‌ی تجاوز به حقوق حیوانات به علت استفاده از پوست و شکار بی‌رویه آن‌ها و آسیب به آن‌ها در تهیه‌ی مواد اولیه ساخت پوشاک اشاره می‌کنند و از منظر اخلاقی قسمت عمده‌ای از صنعت پوشاک را غیراخلاقی قلمداد می‌کنند.

با این حال در کنار این نگاه که صنعت مد و پوشاک را به نوعی صنعتی غیراخلاقی می‌داند، برخی نیز با پذیرفتن این صنعت به‌عنوان یک کسب‌و‌کار، به دنبال تلفیق نگاه اخلاقی با نگاه سودآور اقتصادی هستند. این افراد در واقع به ایجاد و تعریف نوعی صنعت با محوریت توسعه‌ی پایدار می‌نگرند که بازیافت پوشاک‌های قدیمی را نیز به‌عنوان راهکاری برای تولید پایدار در نظر می‌گیرد.

اصطلاح فشن اخلاقی، صنعت فشن پایدار و اصطلاح‌هایی از این دست، همه در تلاش هستند تا حد ممکن بنیان‌های اخلاقی متفاوتی را به صنعت فشن و مد پیوند بزنند. تولید انبوه کالاهایی مانند پوشاک بیش‌ازپیش، توجه به روند و رویه تولید پوشاک و بررسی اخلاقی آن را لازم می‌کند. شرایط تولید انبوه، بررسی اخلاقی مسائلی مانند تولید را الزامی کرده و تنها به محصول نهایی به‌عنوان کالایی سودآور نگاه نمی‌کند.

استارتاپ جاستزنجیره‌ی تأمین کسب و کار مد و پوشاک

یکی از مهم‌ترین قسمت‌های تولید و توسعه‌ی پایدار یک کسب و کار توجه به زنجیره‌ی تأمین هر کسب‌و‌کار است. اما زنجیره‌ی تأمین چیست؟ برای توضیح زنجیره‌ی تأمین در کسب‌و‌کار مد و پوشاک می‌توان از مثال تولید یک تی‌شرت سفیدرنگ بهره گرفت. در واقع زنجیره‌ی تأمین یک تی‌شرت سفیدرنگ، شامل تهیه مواد اولیه و پردازش‌های مربوط به تولید و توزیع محصول می‌شود. این فرآیند از کاشتن پنبه در کشوری مانند هند شروع می‌شود و تا پرداخت این مواد و تهیه آن‌ها به مواد قابل‌استفاده و صادر نمودنشان به چین را شامل می‌شود. در چین پس از تبدیل آن‌ها به نخ و رنگ‌آمیزی و خشک‌کردن آن‌ها و تبدیل آن‌ها به پارچه برای تولید به کشور تولیدکننده فرستاده‌شده و درنهایت در فروشگاهی در انگلیس توزیع می‌شوند.

دستاوردهای غیراخلاقی صنعت مد و پوشاک

تمام چیزهایی که از ابتدای تولید محصول در حال رخ دادن است، می‌تواند به عنوان ستون‌های زنجیره‌ی تأمین مورد اشاره قرار گیرند. حال، بسیاری از فعالان صنعت مد اعتقاد دارند که زنجیره‌های تأمین پوشاک، به نوعی دارای ابعاد غیراخلاقی بسیاری هستند. دستمزدهای پایین، بهره‌کشی بیش‌ازحد از کارگران و مسائلی از این دست، بسیاری را به این فکر واداشته است که بسیاری از قسمت‌های فرایند تولید پوشاک به نوعی ناعادلانه و غیراخلاقی است. از این رو یکی از قسمت‌های اصلی صنعت مد و پوشاکِ اخلاقی، توجه به نحوه‌ی اخلاقی‌بودن و اخلاقی‌نمودن فرآیندهای مربوط به زنجیره‌ی تأمین است.

استارتاپ جاستمسائل اخلاقی مهم در زنجیره‌ی تأمین، شامل هر گونه زیر پا گذاشتن حقوق انسانی در طول زنجیره‌ی تأمین است. برای مثال استفاده از مواد شیمیایی در طول فرآیند کشت و تولید پنبه می‌تواند به کارگران زیادی آسیب جدی وارد کند. حقوق کارگری مناسب نیز می‌تواند از جمله پارامترهای مؤثر در تأمین معیارهای مناسب اخلاقی در زنجیره‌ی تأمین باشد. بسیاری از برندهای معتبر در سال ۲۰۱۳ پس از روی دادن فاجعه‌ی رانا پلازا که بزرگ‌ترین فاجعه‌ی شکست سازه‌ی ساختمانی در تاریخ انسان مدرن محسوب می‌شود، رابطه‌ی خود با تأمین‌کننده‌های درون ساختمان رانا پلازا را کتمان کردند. از همین رو بسیاری به فکر ایجاد نوعی زنجیره‌ی تأمین اخلاقی در صنعت پوشاک افتادند.

کسب و کار جاست

استارتاپ جاستیکی از کسب و کارهایی که در این زمینه سعی کرده است بنای اولیه‌ی خود را بر مبنای اصول اخلاقی در زنجیره تأمین بگذارد، کسب و کار جاست (JUST) است. این کسب و کار در ابتدای امر توسط دو زن به عنوان یک کسب و کار اجتماعی تأسیس شده است. شهد‌الشیهل یکی از مؤسسان این استارت‌آپ در این باره می‌گوید: «پشت هر لباسی که ما می‌پوشیم داستانی وجود دارد. اما آیا هر کس داستان لباسی که برای او تولید شده است را می‌داند؟ بیشتر ما چیزی در این مورد نمی‌دانیم اما به نوعی در بعضی از تولیدات مدرن ما، نوعی برده‌داری مدرن، سو استفاده از کودکان کار و همین‌طور ضررها و آسیب‌های محیط زیستی بزرگ وجود دارد».

صنعت پوشاک و مداین کارآفرین همچنین می‌افزاید: «آیا می‌دانستید که تخمین زده می‌شود قریب به ۲۰۰ میلیون نفر در سرتاسر جهان در صنایع مربوط به تولید پارچه و منسوجات در حال کار کردن هستند؟ شمار زیادی از این افراد تحت شرایط وحشتناکی مشغول کار هستند. چیزی مثل فاجعه‌ی رانا پلازا که در آن بسیاری از افراد در محیط کار وحشتناکی چون آن ساختمان جان خود را از دست دادند». در یکی از تصاویری که این استارتاپ منتشر کرده ملاحظه می‌شود که دختری در سن کم با مقدار بسیار اندک مشغول کار در صنعت پوشاک است.

او با یکی از دوستانش در طی گذراندن تحصیل در هند در مورد این مسئله به توافق نظر رسیده بودند که باید راهی اخلاقی در صنعت فشن و پوشاک پیدا کنند؛ راهی که تبعیض‌ها و ناعدالتی‌های موجود را بزداید. آن‌ها برای از بین بردن این تمایز و بی‌عدالتی تصمیم به بنیان‌نهادن کسب‌و‌کار اجتماعی خود به نام جاست گرفتند که زنجیره‌ی تأمین شفاف و قابل‌پیگیری‌ای را بر اساس ارزش‌های اخلاقی موجود ارائه می‌دهد. این زنجیره‌ی تأمین، طراح‌ها و تولیدکننده‌ها را به تأمین‌کننده‌هایی که پیرو اصول تولید و توسعه‌ی پایدار هستند، متصل می‌کند. استارت آپ «جاست»، تلاش می‌کند که با استفاده از فنّاوری، شفافیت زنجیره‌ی تأمین در صنعت مد و فشن را با توجه به اعلام استانداردهای خاص به تأمین‌کننده‌ها بیش‌ازپیش بیشتر کند.

الشهیل به عنوان مدیرعامل این شرکت توضیح می‌دهد: «پلتفرم جاست نه تنها هزینه‌های تأمین و خرید یک طراح را کاهش می‌دهد، بلکه به نوعی باعث ایجاد یک اطمینان از تأمین به‌موقع و درست کالا می‌شود. همچنین تأمین‌ کننده‌ها‌ی کار اغلب دور از فنّاوری هستند و به نوعی کسب‌وکارهای کوچک محسوب می‌شوند، اجازه می‌دهد که به بازارهای بزرگ‌تر مرتبط شوند».همین‌طور مصرف‌کننده‌های لباس‌ها و افراد عادی خارج از صنعت پوشاک می‌توانند با اسکن یک بارکد دوبعدی داستان تولید و تهیه هرکدام از لباس‌هایی که می‌پوشند را متوجه شوند و از تأمین‌کننده‌های اصلی محصولی که خریداری کرده‌اند آگاه شوند».

استارتاپ جاست

در واقع این استارت‌آپ سعی می‌کند هر سه ضلع یک زنجیره‌ی تأمین، یعنی تأمین‌کننده، تولیدکننده و مصرف‌کننده را درگیر فعالیت کسب‌و‌کار یکدیگر کرده و شفافیت لازم میان این سه عضو را برقرار سازد. این کار به‌زعم مؤسسان این استارت آپ می‌تواند نوعی تولید بر اساس استاندارد اخلاقی را به میان بیاورد که باعث رشد و پیشرفت تأمین‌کننده‌ها نیز خواهد شد. این استارت آپ از سال ۲۰۱۳ تا به امروز توانسته است بیش از ۵۰ طراح و برند را جذب خود کند که اغلب از طراح‌ها و تولیدکننده‌های آمریکایی محسوب می‌شوند.

هرچند صنعت مد و فشن می‌تواند بیش از هر چیز در زمینه‌ی اخلاق، موفق نباشد اما اخلاقی‌تر کردن فضای مد و پوشاک آن هم در زمینه‌ی تجارت و کسب‌و‌کار مربوط به آن، می‌تواند امری بسیار اخلاقی تلقی شود.

در کنار فعالیت‌هایی از این دست، مصرف‌کننده‌های صنعت پوشاک نیز امروزه تنها مصرف‌کننده‌ی برندها نیستند، بلکه حتی به دنبال کسب آگاهی بیشتر از برندی که استفاده می‌کنند نیز هستند. دادن اطلاعات در مورد روند تولید یک محصول می‌تواند برند‌سازی و همین‌طور اعتبار هر کسب‌و‌کار را به صورت روزافزونی بیشتر کند. چرا که یکی از مهم‌ترین پارامترهای برندسازی، ایجاد اعتماد متقابل میان مشتری و تولیدکننده است.

البته در این میان، تأمین‌کننده‌ها و تولیدکننده‌های اصلی فرآیند تولید نیز نقشی مغفول دارند. این استارت آپ البته درصدد بوده که نقش تأمین‌کننده‌ها و تولیدکننده‌های اولیه را بیش‌ازپیش پررنگ کند. با این کار تأمین‌کننده‌های کوچک نیز تحت فشار اقتصادی کمتری برای یافتن بازار هدف خود خواهند بود و کسب‌و‌کار آن‌ها با این کار شتاب خواهد یافت.

اما هنوز مسئله اخلاق و مصرف‌کننده می‌تواند مسئله‌ای مهم و قابل‌بررسی باشد. تنها با دانستن رویه‌ی تولید توسط مصرف‌کننده، نتایج اخلاقی و یا ناعدالتی‌های وارد شده به کارگران تولیدکننده‌ی یک محصول برطرف نخواهد شد. ما نمی‌توانیم تنها با جدا کردن زباله‌های تر‌و‌خشک به عنوان مصرف‌کننده، نقش خود را در محافظت از محیط‌زیست از یاد ببریم.

بسیاری از ناعدالتی‌ها در سرتاسر جهان در بسیاری از محل‌های تولید محصولات مختلف در حال رخ دادن است. با این حال کسب‌وکارهایی وجود دارند که تلاش می‌کنند کمی فضای مسموم برخی تجارت‌ها را تحت تأثیر قرار دهند و اندکی فرآیند تولید یک محصول را اخلاقی‌تر نمایند. جاست نمونه‌ای موفق از این استارتاپ‌ها در دبی می‌باشد.

منابع:

https://www.ethicalconsumer.org/fashion-clothing/what-supply-chain

https://fashionhedge.com/what-is-ethical-fashion/

https://smallbusiness.chron.com/top-ten-ethical-issues-fashion-business-21866.html

https://www.wamda.com/2014/09/what-could-dubai-fashion-startup-teach-you-about-social-entrepreneurship

2+

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

17 − پانزده =