‌وضعیت رشته روانشناسی

مروری کنیم بر اطلس سلامت روان در جهان تا وضعیت رشته و حرفه روانشناسی را بهتر بفهمیم.- بخش دوم

نویسنده: مجتبی لشگری

تخمین زمان مطالعه:۶ دقیقه


این یادداشت مروری است بر سلسله گزارش­‌های راهبردی که سازمان جهانی سلامت در سال­‌های ۲۰۰۱، ۲۰۰۵، ۲۰۱۳ و ۲۰۱۷ منتشر کرده است و داده‌­های کلانی را در اختیار قرار می­‌دهد که به فهم وضعیت رشته و حرفه روان­شناسی کمک می‌­کند.

این داده‌­ها نشان می­‌دهد وضعیت منابع و هزینه‌­ها در بخش سلامت روان چگونه است، قوانین و سیاست‌های این حوزه در چه وضعیتی هستند و همچنین، توجهات معطوف به درمان است یا اقدامات پیشگیرانه. مطالب مهم دیگری در این اطلس مطرح شده است که به فهم وضعیت فعلی بازار کار رشته­‌های روانشناسی، بیماری­‌های شایع و چالش‌­های آن در سطح کلان کمک می­‌کند.


ایران به عنوان کشوری با درآمد متوسط رو به بالا، به­ طور میانگین و در کل دسته این کشورها در سال ۲۰۱۶، چیزی حدود ۲٫۶۲ دلار سرانه هزینه‌هایش مربوط به بخش سلامت روان بوده است و در بخش هزینه بیمارستان‌­های روان نیز، این رقم برابر با ۲٫۲۵% بوده است.

این در حالی است که در کشورهای با درآمد بالا، سرانه هزینه سلامت روان ۸۰ دلار و در زمینه بیمارستان‌ها برابر با ۳۵ دلار بوده است.

جالب است که در کشورهای خاورمیانه درست همانند میانگین جهانی، ۸۳% از هزینه‌­های این بیماری‌­ها بر عهده بیمه­‌ها است.

در سطح جهانی ۱۸% از کشورها هزینه داروهای مربوط به این بیماری­‌ها را تقریباً تقبل نمی­‌کنند و در کشورهای خاورمیانه نیز این رقم برابر با ۱۷% است.

در زمینه تعداد نیروی انسانی به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت نیز آمارهای جالبی وجود دارد؛ در سطح جهانی، این رقم برابر با ۹ نفر است و در کشورهای خاورمیانه این رقم برابر با ۷٫۷ نفر.

بالاترین رقم نیز مربوط به کشورهای اتحادیه اروپا با ۵۰ نفر می­‌باشد. این آمارها نیز کاملاً منطبق با میزان توان اقتصادی کشورها در قالب تولید ناخالص داخلی است.

داستان آمار پیش­‌گفته زمانی جالب‌­تر می­‌شود که سهم هر کدام از طبقات نیروی انسانی را به­ طور جداگانه در نظر بگیریم؛ در سطح جهانی که میانگین ۹ نفر را داشت، ۱٫۳ درصد مربوط به بخش روان­پزشکی، ۳٫۵ مربوط به بخش پرستاران بخش روان، ۰٫۹ درصد مربوط به روان­شناسان، ۰٫۳ درصد مربوط به مددکاران اجتماعی است و سایر درصدها مربوط به دیگر متخصصان است.

در سطح کشورهای خاورمیانه نیز آمارها جالب­ توجه است، ۱٫۲ درصد مربوط به روان­پزشکی، ۳ درصد مربوط به پرستاران بخش روان، ۰٫۷ درصد مربوط به روان­شناسان، ۰٫۳ درصد مربوط به مددکاران اجتماعی و مابقی درصدها مربوط به بخش‌­های دیگر است.

همان‌طور که ملاحظه شد، در سطح جهانی و همین‌طور در کشورهای خاورمیانه، درصد روان­پزشکان بیش از روانشناسان است و این نکته بسیار مهمی برای روان­شناسی است و نشان می­‌دهد همچنان بخش بزرگی از جامعه پزشکی و واقعیت حرفه روان­شناسی باید با موضوع برخوردهای مدیکال و دارویی با مقوله بیماری­‌های روان سروکار داشته باشد.

اما جالب است که در کشورهای توسعه ­یافته با سرانه درآمد بالا، فاصله بین شاغلان بخش روان­پزشکی با روانشناسی کاهش داشته است (۹٫۴% روان­شناس و ۱۱٫۸۷% روان­پزشک؛ چیزی حدود ۲٫۵ درصد تفاوت به نفع روان­پزشکان).

در زمینه تسهیلات مربوط به مراقبت روان در سطح جهانی به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت کل، ۱۶٫۴ تخت وجود دارد. میانگین تسهیلات نیز بر با ۰٫۲۲ است. میانگین پذیرش­‌ها نیز برابر با ۹۹٫۱ است.

در کشورهای خاورمیانه، میانگین تخت­‌ها برابر با ۵٫۱، میانگین تسهیلات و فضاهای موجود ۰٫۱ و میانگین پذیرش‌­ها نیز برابر با ۴۲٫۳٫ در واقع در کشورهای خاورمیانه تعداد میانگین تخت­‌ها در مورد این بیماری‌­ها به ازای ۱۰۰ هزار نفر جمعیت کل، ۱۱٫۳ درصد کمتر است.

پوشش فضا و تسهیلات مربوطه ۰٫۲۱ درصد کمتر است و نهایتاً میزان پذیرش بیماران مربوطه حدود ۶۰ مورد کمتر است. در واقع، در این سه شاخص، وضعیت کشورهای خاورمیانه نسبت به میانگین جهانی بسیار بدتر است.

در سطح جهانی، مدت‌زمان بستری­شدن در بیمارستان‌­های روانی در ۸۲% موارد کمتر از یک سال، در ۱۰% موارد یک تا پنج سال و در ۸% موارد بیش از پنج سال بوده است. در خاورمیانه، این آمار به ترتیب برابر بوده با ۸۵%، ۱۰% و ۵%.

آمار جالب دیگر در این مجموعه مربوط به میزان مراجعات سرپایی در حوزه سلامت روان است. در سطح جهانی، میانگین این رقم در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت برابر با ۱۶۰۱ بوده که ۹۶۱ مورد آن، بررسی و ویزیت در قالب مراقبت‌­های درون‌­بیمارستانی بوده و ۱۰۷۱ مورد نیز مربوط به غیر بیمارستان و ویزیت­‌های نهادهای دیگر اجتماع محلی بوده است.

در کشورهای خاورمیانه، میانگین بازدید این بیماران در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت برابر با ۶۳۲ نفر بوده که ۴۴۸ مورد آن در قالب بیمارستان و ۱۹۴ مورد آن در قالب غیر از بیمارستان و در سطح اجتماع بوده است.

در مورد میزان تداوم مراقبت و درمان (بازگشت بیمار پس از یک ماه) در سطح جهانی، رقم حاصل بالا بوده است، به‌طوری‌که ۶۰ درصد از کشورها اظهار داشته‌­اند که بیماران مرخص­ شده در ظرف یک ماه بازگشته‌اند.

از متغیرهای دیگر مربوط به توزیع این بیماری­‌ها بوده است، در سطح جهانی از هر ۱۰۰ هزار نفری که خدمات سلامت روان دریافت کرده‌­اند، ۹۵٫۶ نفر در زمینه افسردگی، ۴۱ نفر در زمینه اختلال دوقطبی و ۱۷۱ مورد نیز در کل در طبقه روان­پریشی قرار گرفته‌­اند.

همچنین، در سطح جهانی، ۱۹% از افراد مبتلا به اختلالات روانی از کمک‌­های دولت و پوشش بیمه محروم هستند. در سطح جهانی، ۵۹% از حمایت­‌ها دارای مؤلفه‌های مربوط به حمایت درآمدی، ۳۴% مربوط به حمایت مربوط به مسکن، ۳۲% مربوط به حمایت شغلی، ۳۵% مربوط به حمایت تحصیلی، ۳۳% مربوط به حمایت قانونی و حقوقی و ۴۶% حمایت حقوقی هستند.

در کشورهای خاورمیانه، از ۱۵ کشور، ۸۰% آن­ها دارای برنامه‌­های پیشگیرانه در زمینه بیماری‌­های روان بوده‌­اند که این آمار در سطح جهانی، ۷۱% است. در سطح جهانی، ۴۰% برنامه‌­های پیشگیری مربوط به برنامه‌­های استیگمازدایی، آگاهی‌­بخشی و حفاظت از حقوق انسانی بوده، ۱۲% مربوط به پیشگیری از خودکشی، ۱۰% مربوط به برنامه­‌های سلامت روان در مدرسه است.

۷% مربوط به پیشگیری از خشونت، ۷% مربوط به رشد اولیه کودک، ۷% مربوط به ارتقای سلامت روان والدین، ۷% مربوط به بهبود و ارتقای سلامت روان در محل کار و ۹% مربوط به سایر موارد بوده است.

مروری کنیم بر اطلس سلامت روان در جهان تا وضعیت رشته و حرفه روانشناسی را بهتر بفهمیم.- بخش دوم

همان‌طور که در این یادداشت ملاحظه شد، چالش توجه به روان­شناسی در برابر روان­پزشکی یک موضوع عینی و صحیح در سطح کلان است، به­ گونه‌­ای که عموماً تعداد روان­پزشکان و نفوذ آن­ها بیشتر است. همچنین، سطح اقتصادی کشورها رابطه مستقیمی با میزان هزینه‌­ای که آن­ها در بخش سلامت روان می­‌کنند دارد.

بیماری‌­های افسردگی و اختلال دوقطبی از شایع‌­ترین اختلالات روانی در سطح جهانی هستند. وضعیت کشورهای خاورمیانه عموماً در شاخص‌­های مربوط به سلامت روان نسبت به میانگین جهانی و کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی بدتر است.

منابع:

WHO (2001). Mental health resources in the world 2001. World Health Organization, Geneva.

WHO (2005). Mental Health Atlas 2005. World Health Organization, Geneva.

WHO (2015). Mental Health Atlas 2014. World Health Organization, Geneva.

World health organization (2017). Mental Health Atlas. France.


بردار به تازگی در حال انجام پروژه ای با عنوان آسیب شناسی رشته و حرفه روانشناسی و مشاوره در ایران است که می‌توانید اینجا پیگیری کنید.

0

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

18 + نه =