ویژه نامه کارآفرینی اجتماعی

بازپروری و گوشی‌های هوشمند

نویسنده: سمیه موسوی

تخمین زمان مطالعه: ۷ دقیقه


 همان اندازه که اعتیاد فراگیر است، استفاده از گوشی‌های همراه نیز فراگیر است. می‌توان از این ظرفیت استفاده کرد تا به کمک اپلیکیشن‌های گوشی‌های هوشمند، به بیماران رهایی‌یافته از اعتیاد یاری رساند. از این رو امروزه اپلیکیشن‌های بسیاری در زمینۀ اعتیاد، درمان و دورۀ بازپروری آن طراحی شده است. اپلیکیشن‌‌هایی که مراقبت‌های درمانی و مددکاری متداول را برای همراهی بیمار در دورۀ بازپروری، در قالب یک نرم افزار گوشی‌های هوشمند به متقاضیان عرضه می‌دارند.


 

بسیاری از پژوهشگران بر این باورند که استفاده از گوشی‌های هوشمند می‌تواند افق‌های تازه‌ای را در گذران دورۀ بازپروری و درمان اعتیاد بگشاید. آن‌ها می‌گویند بیشترین درصد ابتلا به سوء مصرف مواد، مربوط به نوجوانان و جوانان است. بیش از ۵۴ درصد معتادان در ایالات متحده کمتر از هجده سال دارند. آمارهای دیگر می‌گوید که ۷۵ درصد این جامعۀ آماری گوشی‌های هوشمند دارند و ۹۱ درصد آن‌ها هر روز آنلاین هستند و ۷۱ درصد همزمان از چند شبکۀ اجتماعی استفاده می‌کنند. کنارِ هم گذاشتن این آمارها می‌تواند نگران‌کننده باشد و رابطۀ معناداری را بین استفاده از گوشی همراه و اعتیاد جوانان نشان دهد؛ اما در عین حال می‌تواند نشان‌دهندۀ یک ظرفیت مناسب برای درمان و بازپروری اعتیاد در نوجوانان و دیگر گروه‌های سنی مبتلا به سوء مصرف مواد باشد: نرم افزارهای گوشی همراه.

A-CHESS و اعتیاد به الکل

پژوهشگران در دانشگاه ویسکانسین مشاهداتی داشته‌اند مبنی بر اینکه بیماران محلی رهایی‌یافته از اعتیاد به الکل، اغلب مراقبت‌های پسادرمانی فراگیری را دریافت نمی‌کنند. این فقدان حمایت برخلاف طبیعت اعتیاد به الکل است که عودکننده و بازگشتی است.

طبق تحقیقات از هر چهار بیمار رهایی‌یافته، تنها یک بیمار قادر به ادامۀ دورۀ پاکی در نخستین سال پس از ترک بوده است. در نتیجه آن‌ها برای افزایش ماندگاری ترک اعتیاد الکل یک سیستم افزایش پشتیبانی فراگیر A-CHESS طراحی کردند. این سیستم یک برنامۀ گوشی هوشمند است که حمایت عاطفی و درمانی را در دورۀ پس از ترک به بیمار عرضه می‌دارد.

A-CHESS شامل برنامه‌های ثابت (برای نمونه پوشه‌های صوتی شامل محتوای آرامش‌بخش) و اجزای پویا، همچون سیستم سراسری مکان‌یابی است و هنگامی که فرد به مرکز فروش مشروبات الکلی ( یا دیگر اماکن ریسک‌آفرین) نزدیک می‌شود، سیستم هشدار آن فعال می‌شود و بیمار را از خطرِ آن آگاه می‌کند.

از لحاظ بازدهی، نتایج نشان‌دهندۀ آن هستند که در بازۀ زمانی طولانی‌مدت، اثرگذاری آماری این برنامه درخور توجه است. در حالی که در چهار ماه نخست پس از درمان، استفاده از این برنامه، بهره‌وری درمان را فقط ۸ درصد بالا می‌برد، اما در بازۀ زمانی دوازده‌ماهه این رقم به ۱۲ درصد می‌رسد که بسیار قابل توجه است. https://youtu.be/c3NYShJNg24

اپلیکیشن‌های گوشی‌های هوشمند چه می‌کنند؟

بیشتر این اپلیکیشن‌ها برای همراهی با فردِ رهایی‌یافته از اعتیاد در دورۀ پس از ترک اعتیاد طراحی شده‌اند. در آن‌ها ترکیبی از مراقبت و پیگیری انسانیِ نیروهای متخصص یا رهایی‌یافته از اعتیاد و قابلیت‌های فناوری ماشینی به کار رفته‌است. برخی از این اپلیکیشن‌ها برای مواجهه با نوعی خاص از اعتیاد چون اعتیاد به مواد مخدر، الکل، سیگار یا سکس طراحی شده‌اند. برخی دیگر را می‌توان در دورۀ بازپروری هر نوع اعتیادی استفاده کرد. می توان نوع رویکرد درمانی و مراقبتی این اپلیکیشن‌ها را در پنج دستۀ کلی طبقه‌بندی کرد:

  1. ۱. نرم افزارهایی که روی الهام‌بخشی روزانه متمرکزند: این نرم افزارهای گوشی‌های هوشمند با رویکردی کل‌انگارانه و همه‌جانبه نگر، بر روی مراقبه، یوگا ، مایندفولنس و مثبت اندیشی روزانه برای بیمار متمرکزند و با سیستم پیام‌رسانی و مراقبتی هر روزه، بیمار را در بازیابی سلامتی و بهبود همه‌جانبۀ شرایط زندگی‌اش یاری می‌بخشند. در این رویکردها، اپلیکیشن تلفن همراه، همچون درمانگری همراه بیمار است و در هر لحظه که بیمار احساس نیاز نماید، با یادآوری دیدگاه‌های مراقبه‌ای شرقی و تمرکز بر لحظۀ حال، بیمار را در مسیر بازپروری یاری می‌رساند. در این رویکرد درمانی توجه هدفمند در زمان حال و با ویژگی‌هایی چون احساس همدردی، کنجکاوی و پذیرش در کانون توجه قرار می‌گیرد. مایندفولنس به بیمار کمک می‌کند تا به مرور مسیر شرطی‌شدۀ بین نورون‌های مغزی را که برای کسب لذت یا رهایی از تنش، سیگنال نیاز به مواد را صادر می‌کرده‌اند، با مسیر تازه‌ای که همان مراقبه است جایگزین کند. (تصویر یک) نمونه‌ای از این اپ‌ها نرم افزار https://play.google.com/store/apps/details?id=com.mirandadevs.selfhelp است که نرم افزاری آفلاین و چند زبانه است که رتبۀ ۹/۴ از ۵ را در سیستم امتیازدهی در بازار گوگل دارد و بین ۵۰۰۰۰تا ۱۰۰۰۰۰بار دانلود شده است.
  2. نرم افزارهای مدیریت اعتیاد: این اپلیکیشن‌ها بر مبنای مدیریت شخصی شرایط دورۀ بازپروری تا بهبودی کامل توسط مراجع طراحی شده‌اند. یکی از این نرم افزارها، نرم افزار https://play.google.com/store/apps/details?id=com.piapox.android.imquit است. این اپلیکیشن فارغ از نوع اعتیاد فرد در دورۀ بازپروری او، مسیر فرایند حرکت او را ردیابی کرده و تصویری کلی و شماتیک را در هر روز به فرد نشان می‌دهد. تاریخچه درمان و تلاش‌های او را در فرایند ترک، ضبط و پردازش کرده و موفقیت‌های فرد را با دوستان و پزشک او به اشتراک می‌گذارد. همچنین در دوره‌هایی که فرد دچار شکست یا لغزش در فرایند ترک می‌شود، با جملات مثبت و امیدوارکننده، او را در بازگشت به مسیر یاری می‌کند. این نرم افزار دارای امتیاز ۲/۴ از ۵ است.
  3. نرم افزارهای ۱۲ قدم: این اپلیکیشن‌ها بر رویکرد دوازده قدم انجمن الکلی‌های بی‌نام متمرکز هستند. در این رویکرد که شامل دوازده مرحله برای رهایی از اعتیاد به الکل است (و با شبیه‌سازی، قابلیت استفاده برای انواع دیگر اعتیاد را نیز دارد)، فرد ابتدا می‌پذیرد که او در حال حاضر توان لازم را برای مواجهه با اعتیاد ندارد. پس از آن او در رویکردی شبه مذهبی، به نیرویی فراتر از خود که می‌تواند خداوند باشد، رو آورده و در مسیر ترک اعتیادش از ایمان به او و مراقبه و نیایش در برابر او و همچنین همراهی اعضای دیگر انجمن بهره می‌گیرد. نمونه‌ای از این نرم افزارها https://play.google.com/store/apps/details?id=com.myspiritualtoolkit.mytoolkit است. این اپ بر روزنگاری هر روزۀ فرد در دفتر شخصی خود در نرم افزار متمرکز است. در این روزنگاری‌ها فرد احساسات هر روزۀ خود را در دورۀ بازپروری اعم از خشم، غم، شادی، خستگی یا اضطراب در محیط امن نرم افزار یادداشت می‌کند و می‌تواند اطمینان داشته باشد که کسی به یادداشت‌های شخصی او دسترسی نخواهد داشت. نرم افزار دیگر در این زمینه، https://play.google.com/store/apps/details?id=com.stepsAudio است. این نرم افزار به فرد امکان می‌دهد به تجربیات هزاران نفر از دیگر کاربران بهبود یافته از اعتیاد بر اساس رویکرد دوازده قدم گوش سپرده و از آن‌ها در مسیر بازپروری خود الهام بگیرد.
  4. نرم افزارهای روزشمار رهایی از اعتیاد: این اپلیکیشن‌ها برای محاسبۀ مدت زمان پاکی فرد از مواد طراحی شده است. با کمک این اپ‌ها فرد می‌تواند هر روز میزان پیشرفت خود را در دورۀ بازپروری در جدول‌های متنوع بررسی کند و از آن‌ها برای ادامۀ مسیر انگیزه بگیرد. نمونۀ این اپ‌ها اپلیکیشن https://play.google.com/store/apps/details?id=ru.topot.cleancounter است. این نرم افزار قابلیت‌های گرافیکی بالایی دارد و امکان به اشتراک گذاشتن تجربۀ بهبودی کاربر را با دوستانش فراهم می‌آورد.
  5. نرم افزارهای متفرقه: آخرین دسته شامل اپلیکیشن‌هایی هستند که در دسته‌بندی‌های بالا نمی‌گنجند اما در درمان و بازپروری اعتیاد اثر گذارند. نرم افزارهایی چون https://play.google.com/store/apps/details?id=com.sobergrid که در یافتن افراد بهبودیافته در سراسر دنیا و همچنین در نزدیکی محل سکونت فرد در حال بهبودی به او یاری می‌رسانند. فرد می‌تواند با این افراد وارد دیالوگ شده و در دورۀ‌ بهبودی خود از تجربیات آن‌ها کمک بگیرد. نرم افزار https://play.google.com/store/apps/details?id=com.bizappforce.drugaddiction نیز شامل اطلاعات جامعی دربارۀ اعتیاد به مواد، مکانیزم‌ها و آگاهی‌بخشی‌های مختلف در ارتباط با آن برای فرد بیمار و اطرافیان او است.

اکثر این اپلیکیشن‌ها رایگان هستند یا با هزینۀ کم در اختیار متقاضی قرار می‌گیرند و همراهی بیست‌وچهار ساعته در کنار او در دورۀ بازپروری هستند. همچنین وجود این اپلیکیشن‌ها باعث می‌شود افرادی که مایل نیستند دربارۀ اعتیاد خود با افراد حقیقی صحبت کنند و دوست دارند ناشناس بمانند، بدون ترس از برملاشدن رازشان از کمک دیگران بهره‌مند شوند.

اعتیاد و رهیافت‌های نوین۱

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

8 − 7 =