انیمه‌های ژاپنی و داستان های مردمی

متن حاضر گزارشی است درباره‌ «داستان‌های مردمی در انیمه‌های ژاپنی: تحلیلی بر کاربرد و تطبیق ویژگی‌های داستان‌های مردمی در انیمه»، پژوهشی که در سال ۲۰۱۲ امبر اسلیون برای دریافت مدرک کارشناسی ارشدخود از دانشگاه کنتاکی انجام‌ داده است.

نویسنده: الناز فاطمی [۱]

تخمین زمان مطالعه: ۶ دقیقه


  نویسنده در این نوشتار کوشیده‌است با بررسی ساختار، محتوا و نشانه‌های تصویری چندین انیمه‌ی محبوب، چگونگی تاثیر‌پذیری این رسانه‌ی مدرن از داستان‌های مردمی را نشان دهد. وی به تاثیرات جریان‌های فرهنگی جهانی بر انیمه اذعان دارد و عناصر فرهنگی چینی، اروپایی و مسیحی را در کنار دین شینتو و اشکال سنتی هنر مردمی در ژاپن قرن نوزدهم، به عنوان منابع الهام انیمه‌ها معرفی می‌کند. با این وجود اسلیون انیمه را همچون روایت‌های مردمی، رسانه‌ای پویا می‌داند که با مقتضیات جهان مدرن سازگار شده‌است. هدف امبر اسلیون در این نوشته اثبات این ادعا است که انیمه از جنبه‌های ساختاری و محتوایی شباهت‌های زیادی با داستان‌های مردمی، به ویژه داستان‌های مردمی کشور ژاپن دارد. به این منظور وی پس از ارائه‌ی تاریخ مختصری از شکل‌گیری صنعت ساخت انیمیشن در ژاپن و ویژگی‌های آن به بررسی چندین نمونه از انیمه‌های موفق می‌پردازد و می‌کوشد شباهت آن‌ها با داستان‌های مردمی را نشان دهد.


با صنعت انیمه آشنا شویم
امروزه واژه‌ی انیمه، دیگر تنها نام دیگری برای انیمیشن نیست که براثر فرآیندهای زبانی ژاپنی کوتاه شده‌باشد. «انیمه» در جهان به عنوان سبک خاصی از انیمیشن شناخته می‌شود که خاستگاه آن ژاپن است. در دهه‌ی ۹۰ که در نتیجه‌ی رکود اقتصادی، ژاپن رفته‌رفته وجهه‌ی خود را به عنوان یکی از پیشگامان تکنولوژی در خطر می‌دید، شهرت این کشور در حوزه‌ای غیرمنتظره در حال افزایش بود. در این زمان در عرصه‌های بین‌المللی نام ژاپن بیشتر و بیشتر با انیمیشن‌های موفقی پیوند می‌خورد که در جشنواره‌های هنری مختلف به نمایش در می‌آمدند (Okuno,2013:3). در نتیجه‌ی موفقیت این انیمیشن‌ها، بسیاری از نظریه‌پردازان امروزه از «قدرت نرم»
 [۳] ژاپن سخن می‌گویند (Ibid).

قدرت نرم انیمه‌های ژاپنی 

صنعت ساخت انیمه در ژاپن از دهه‌ی ۶۰ میلادی آغاز به کار کرد. وجه تمایز این انیمیشن‌ها با انیمیشن‌های امریکایی معاصرشان در پیچیدگی شخصیت‌پردازی و خط داستانی‌ای بود که در هر قسمت ادامه می‌یافت (Slaven,2012:40). برخلاف انیمیشن‌های امریکایی که عمدتاً داستانی خاص خود داشتند، انیمه‌ها معمولاً بر مبنای مانگاها، یا کمیک‌استریپ‌های ژاپنی، ساخته می‌شدند. نخستین مانگاها، تصاویری بودند که در قرون ششم و هفتم میلادی، توسط راهبان بودایی برای توصیف بخش‌هایی از یک داستان استفاده می‌شدند (۳۵). مانگاها همچنین تحت تاثیر یوکیوئه [۴] و کیبیوشی [۵]، دو شکل هنر تصویری که در قرون هفدهم و هجدهم به وجود آمدند، قرار داشتند(Ibid). در عین‌حال پدیدآورندگان مانگاها پس از جنگ دوم جهانی از کمیک‌استریپ‌های امریکایی چون بت‌من و سوپرمن نیز تاثیر زیادی پذیرفتند (۳۴). با الهام از منابع موجود در یک مانگا، سازندگان می‌توانستند مطمئن باشند مخاطب با وقایع داستانی از قبل آشنایی دارد و می‌توانند در مواردی به دلخواه خود جزئیاتی اضافه کنند (۸).

انیمه در ابتدای دهه‌ی ۶۰ از طریق تلویزیون امریکا به خارج از ژاپن معرفی شد، با وجود این تنها پس از دهه ۷۰ در میان مخاطبان غیرژاپنی محبوبیت یافت (Ibid). گسترش انیمه در این دوره نه در گرو شبکه‌های رسمی، که وابسته به شبکه‌های غیررسمی طرفداران بود. دهه‌ی ۹۰ شاهد شهرت جهانی انیمه‌های ژاپنی بود و ژانرهای مختلفی از انیمه به جهانیان معرفی شدند. موفقیت عظیم مجموعه‌ پوکمون [۶] در این دهه، راه را برای معرفی طیف متنوعی از انیمه‌ها به مخاطب جهانی باز کرد (Ibid:42).

موفقیت جهانی انیمه و شکل‌گیری شبکه‌های جهانی طرفداران آن، نظر تحلیل‌گران بسیاری را به این پدیده جلب کرده‌است. آیا انیمه به راستی تجسم فرهنگ ژاپنی است که با موفقیت در بازار جهانی پذیرفته‌شده یا کالایی شدن این فرهنگ، آن را از بستر خود جدا و به پدیده‌ای ترکیبی و موافق سلیقه‌ی مخاطب جهانی تبدیل کرده‌است؟

کم نیستند تحلیل‌گرانی که انیمه را در فرم و محتوا پدیده‌ای ژاپنی می‌دانند. این تحلیل‌گران بر شباهت اصول حاکم بر انیمه به زیبایی‌شناسی سنتی ژاپن، وابی‌سابی [۷]، اشاره می‌کنند که مبتنی بر اصول ذن و تائوییسم است (Lupitu).

اکونو(۲۰۱۴) به ریشه‌های عمیق سنت روایت تصویری در فرهنگ ژاپن اشاره می‌کند. به تصور وی، داستان گنجی در قرن دوازدهم میلادی، نخستین کمیک‌استریپ جهان است. اکونو انیمه و فرهنگی که پیرامون آن شکل گرفته‌است را یادآور اشکال هنر مردمی‌ای چون کابوکی [۸]، یوکی‌ئویه و… می‌داند که در دوران میجی و ادو در ژاپن ایجاد شدند [۹]. این اشکال هنری برخلاف هنر اروپایی در آن زمان، عامه مردم را به شرکت در فرآیند خلق و اجرا و بازسازی خود دعوت می‌کردند، سنتی که امروزه نیز در میان طرفداران انیمه ادامه یافته و یکی از عوامل جذابیت آن‌ها است (Ibid:4).

امبر اسلیون در پایان‌نامه‌ی خود که در سال ۲۰۱۲ برای دریافت مدرک کارشناسی ارشد از آن دفاع کرده‌است، رویکردی مشابه را اتخاذ می‌کند. هرچند وی در این نوشتار از فرایند جهانی‌شدن و تاثیر فرهنگ‌های گوناگون بر انیمه‌ها آگاه است، همچنان می‌کوشد نشان دهد انیمه در عصر حاضر سازوکاری مشابه داستان‌های مردمی [۱۰] در دوره‌های پیشین دارد و انباشته از فرهنگ مردمی کشورهای مختلف، به ویژه ژاپن، است. به باور اسلیون انیمه شکل مدرنی از سنت روایت داستان‌های مردمی است که به حفظ ارتباط مخاطب مدرن با روایت‌های سنتی کمک می‌کند. به واسطه‌ی انیمه، این داستان‌ها در اختیار قشر گسترده‌تری از افراد قرار می‌گیرند و در میان طبقات پایین اجتماعی محبوس نمی‌مانند.

اسلیون داستان‌های مردمی را به عنوان داستان‌هایی با ریشه‌های محلی تعریف می‌کند، بدون توجه به این که راویان و شنوندگان آن‌ها را واقعی یا تخیلی بدانند. این داستان‌ها هم وظیفه‌ی ثبت و محافظت از باورها و هنجارهای سنتی جامعه را بر عهده دارند و هم به شیوه‌ای پویا در سطوح محتوا، کاربرد و ویژگی‌ها توسط افراد تغییر داده می‌شوند (۱۱).

هرچند نویسنده به وام‌گیری انیمه از داستان‌های مردمی اذعان دارد؛ اما، داستان‌های مورد استفاده الزاماً متعلق به ژاپن نیستند و منابع چینی و اروپایی را نیز در بر می‌گیرند (۱۱). در حقیقت انیمه، به عنوان رسانه‌ای مدرن، متاثر از دیدگاه‌های بین‌المللی است، از منابع ادبی و اسطوره‌های تمام ملل استفاده می‌کند و به سیاست‌ها و تاریخ اقصی نقاط جهان اشاره دارد. به همین ترتیب بینندگان انیمه به ژاپن محدود نمی‌شوند. تاثیرات انیمه از محل تولید آن فراتر می‌روند و مخاطبانی از سراسر جهان را تحت‌تاثیر قرار می‌دهند. انیمه واسطه‌ای است که از جریان‌های فرهنگی جهانی تاثیر می‌گیرد و در بازاری جهانی مصرف می‌شود. ملل مختلفی در این بازار همکاری دارند و بخش قابل توجهی از خلاقیت‌هایی که در صنعت انیمیشن ژاپن ظاهر می‌شوند ناشی از همین به اشتراک‌گذاری جهانی فرهنگ و فرآیند جهانی‌شدن هستند (۱۷).

ادامه دارد…

1+

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

9 + هشت =