تاریخ و بازار کار

با خواندن رشته تاریخ چه فرصت های شغلی‌ای می توانیم داشته باشیم؟

نویسنده: سید مرتضی میرحسینی

تخمین زمان مطالعه: ۶ دقیقه


تاریخ ـ به معنی شناخت گذشته ـ  به عنوان یکی از رشته‌های قدیمی و شناخته شده‌ی علوم انسانی در بسیاری از دانشگاه‌های دنیا تدریس می‌شود و علاقه‌مندان زیادی هم دارد. بسیاری از دانش‌آموختگان این رشته همزمان با تحصیل یا بعد از پایان این دوره در مراکز آموزشی و پژوهشی مشغول به کار می‌شوند. اما فرصت‌های شغلی و زمینه‌های کاری دیگری هم در این رشته وجود دارد. در واقع «تدریس» و «تحقیق» تنها مقصد تاریخ‌آموختگان نیست.


مقدمه 

چنین نیست که تنها وظیفه‌ی رشته‌ی تاریخ به بازخوانی زندگی پیشینیان و درنگ بر حیات جوامع گذشته و مرور حوادث سپری شده محدود شود و تنها کار آن تلاش برای افزایش آگاهی ما درباره اجدادمان باشد. اما این وظیفه هنوز و همچنان کار اصلی آن محسوب می‌شود و چنان که التون (Geoffrey Rudolph Elton) می‌گوید «مطالعه‌ی تاریخ معطوف است به درک هر آنچه انسان‌ها گفته‌اند، اندیشیده‌اند، انجام داده‌اند یا تحمل کرده‌اند». این مطالعه، سیر و سیاحتی است که محدودیت و انتهایی برای آن وجود ندارد؛ هرچه بیشتر و عمیق‌تر در گذشته کندوکاو می‌کنیم، بازهم سؤالات بی‌پاسخ زیادی در ذهن ما باقی می‌ماند و تقریباً همیشه در هر مطالعه‌ی عمیق، با مسائل و حوزه‌های جدیدی مواجه می‌شویم که هنوز کسی به آن ورود و درباره‌ی آن‌ها فکر نکرده است. گاهی این سیر و سیاحت در موضوعات کلی و عمومی و فراگیری مثل چگونگی گسترش اسلام در ایران یا رویارویی جهان اسلام و مسیحیت در جنگ‌های صلیبی یا یکی از جنگ‌های جهانی است و مجموعه‌ای از مسائل دیگر را در خود جای می‌دهد. گاهی هم به موضوعات جزئی‌تری مثل مناسبات زمین‌داری در عصر سلجوقی یا نقش زبان فارسی در دوران آل‌بویه پرداخته می‌شود؛ که البته این موضوعات به ظاهر جزئی نیز، موضوعات جزئی‌تری را در خود جای می‌دهند. از این‌رو تاریخ ـ به معنی شناخت گذشته ـ ورود به عرصه‌ای بی‌انتهاست و چنان که پیش‌تر گفته شد محدودیت و پایانی برای آن وجود ندارد.

 

یک: حوزه تحقیق و پژوهش در رشته تاریخ

تاریخ با همین تعریف و به عنوان یکی از رشته‌های قدیمی و شناخته شده‌ی علوم انسانی در بسیاری از دانشگاه‌های دنیا تدریس می‌شود و علاقه‌مندان زیادی هم دارد. بخش بزرگی از بهترین و کوشاترین دانش‌آموختگان این رشته، در پروژه‌ها و برنامه‌های مطالعاتی حضور دارند؛ برنامه‌ها و پروژه‌هایی که همیشه یا اغلب با حمایت مالی مستقیم دولت‌ها یا نهادهای وابسته به دولت‌ها انجام می‌گیرد؛ مانند تدوین دانشنامه‌های چند ده جلدی که از آغاز تا پایان آن چند سال طول می‌کشد و صدها محقق حرفه‌ای و تازه‌کار را به شکل تمام‌وقت یا پاره‌وقت به خود مشغول می‌کند. یک نمونه از این نوع کار پژوهشی، دانشنامه تاریخ جهان (Encyclopedia of World History) است. این اثر تک جلدی برای نخستین بار در سال ۱۹۴۰ منتشر شد؛ و ششمین ویرایش آن نیز به سال ۲۰۰۱ برمی‌گردد. در نوشتن و ویرایش این دانشنامه بیش از ۳۰ محقق و دانشمند رشته تاریخ مشارکت داشتند. دانشگاه هاروارد نیز نخستین ویرایش آن را منتشر کرد.

 از نمونه‌های داخلی این کار نیز می‌توان از « تاریخ جامع ایران» یاد کرد؛ که عنوان مجموعه‌ای است ۲۰ جلدی، مشتمل بر وجوه مختلف تاریخ سیاسی و اجتماعی و فرهنگی ایران از دوران پیش از اسلام تا انقراض قاجار. این کتاب در مدت چهارده سال و به دست بیش از ۱۷۰ محقق، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی و به سرپرستی بنیاد دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی تهیه شده است. گاهی هم بخش تحقیق و توسعه‌ی برخی شرکت‌ها پشتیبانی مالی پروژه‌هایی خاص در مطالعات تاریخی را می‌پذیرند. البته میان حمایت دولتی و پشتیبانی شرکت‌های خصوصی، تفاوت‌های بارزی وجود دارد. مثلاً بیشتر شرکت‌ها دنبال توسعه دانش و سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت نیستند و به هدف تبلیغات برای خود و کسب اعتبار اجتماعی یا سود مادی بیشتر این تعهد مالی را می‌پذیرند؛ درحالی‌که دولت‌ها صبر و حوصله‌ی بیشتری نشان می‌دهند و معمولاً به اهداف بزرگ‌تر و اصیل‌تری فکر می‌کنند.

شمار زیادی از تاریخ‌آموختگان نیز به برنامه‌های پژوهشی کم‌هزینه‌تر و در ظاهر کوچک‌تر می‌پیوندند و در کار مطالعه روی موضوعی خاص شریک و سهیم می‌شوند. بیشتر این دسته از پژوهش‌ها در خود دانشگاه‌ها یا مؤسسات وابسته به دانشگاه انجام می‌گیرد، و گاهی دولت‌ها نیز در آن مشارکت، یا حتی آن را درخواست یا پیشنهاد می‌کنند. مثل پژوهش درباره‌ی علل و عوامل سردی روابط میان دو دولت در سال‌های اخیر یا بررسی ریشه‌های انقلاب یا بحران در یکی از کشورهای همسایه؛ معمولاً این دسته از مطالعات طی چند ماه تا حداکثر یک سال به پایان می‌رسد و نتایج آن نیز در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری به کار می‌رود. دانش‌آموختگان تاریخ در برخی از این برنامه‌ها نقش اصلی و محوری را به عهده دارند و در برخی برنامه‌های دیگر نیز همچون یار کمکی به خدمت گرفته می‌شوند؛ که چگونگی این نقش‌آفرینی به موضوع مورد مطالعه، اهداف تعیین شده برای پژوهش و سلیقه‌ی طراحان برنامه و بسیاری عوامل دیگر بستگی دارد.

همچنین گفتنی است که به طور طبیعی محافل علمی و دانشگاهی و نیز دانش‌آموختگان هر کشوری به مسایل و موضوعات مربوط به همان کشور علاقه و گرایش بیشتری نشان می‌دهند و سرمایه‌گذاری‌های دولت‌ها و حمایت‌های مالی نهادهای رسمی هم بیشتر روی چنین پژوهش‌هایی انجام می‌گیرد. مثلا طبق گزارشی که نشریه فرانسوی «لوموند دیپلماتیک» (le monde diplomatique) در اکتبر سال ۲۰۰۴ منتشر کرد، حزب کمونیست چین بعد از افول اندیشه‌های سوسیالیستی و ورود به تجارت آزاد جهانی و تغییر در بسیاری از سیاست‌های خود به فکر تقویت حس ملی‌گرایی و افزایش روحیه و قدرت ملی در این کشور افتاد و برای رسیدن به این هدف از تاریخ و دانش‌آموختگان این رشته نیز کمک گرفت. یا می‌توان از کشور دیگری در شرق آسیا نام برد؛ دولت کره جنوبی نیز در مقابل پدیده جهانی شدن و خطر نابودی فرهنگ بومی و سنت‌های ملی این کشور، سرمایه‌گذاری هنگفتی روی ساخت فیلم‌های تاریخی انجام داد. دکتر یان مین بک (Young Min Baek) مدرس دانشگاه پنسیلوانیا (University of Pennsylvania) در مقاله‌ای به تشریح برخی از جنبه‌های این سیاست دولت کره جنوبی می‌پردازد (ر.ک: journals.sagepub.com). وی در این مقاله، با استناد به یکی از گزارش‌های روزنامه (Korea Herald) می‌نویسد که دولت کره در سال ۲۰۰۰ بیش از یک درصد از کل بودجه خود را به کارهای فرهنگی (از جمله ساخت فیلم‌های تاریخی) اختصاص داد.

بازار کار رشته تاریخ و فرصت‌های شغلی آن -۲

بازار کار رشته تاریخ و فرصت‌های شغلی آن -۳

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

پنج × 4 =