تاریخ و تنوع شغلی

در سال ۲۰۱۴ بنیاد ملون به وعده‌ی خود برای کمک مالی به انجمن تاریخی آمریکا عمل کرد؛ با این هدف که انجمن هرچه زودتر نخستین فاز از برنامه‌ی پیشنهادی خود را که «تنوع شغلی» نام داشت آغاز کند.

نویسنده: مرتضی میرحسینی

تخمین زمان مطالعه: ۸ دقیقه


مشخص شده است که در قرن ۲۱ بسیاری چیزها تغییر کرده و تکیه بر تجربیات و برنامه‌های قرن ۲۰ نه تنها کمکی نمی‌کند، که می‌تواند مشکل‌آفرین نیز باشد. همچنین این واقعیت نیز وجود دارد که دوره دکتری تاریخ، از اساس، تنها برای تربیت مدرسان این رشته طراحی شده است، و پاسخگوی مسیرها و مشاغل دیگری که پیش‌روی فارغ‌التحصلان این رشته وجود دارد نیست.


در سال ۲۰۱۴ بنیاد ملون (Mellon Foundation) به وعده‌ی خود برای کمک مالی به انجمن تاریخی آمریکا (American Historical Association) عمل کرد؛ با این هدف که انجمن هرچه زودتر نخستین فاز از برنامه‌ی پیشنهادی خود را که «تنوع شغلی» نام داشت آغاز کند.

برنامه تنوع شغلی، برنامه‌ی گسترده‌ای بود که از تحقیقات و مطالعات جدید فرهنگی گرفته تا کارگاه‌هایی برای افزایش مهارت‌های کاربردی دانشجویان دکتری را در خود جای می‌داد. این برنامه محدود به دانشجویان نبود و اعضای هیئت علمی گروه‌های تاریخ را نیز شامل می‌شد. همچنین مقرر شده بود که برنامه‌های تازه و مبتکرانه‌ای برای نشست‌های سالانه انجمن تنظیم و زمینه‌ی ملاقات و گفت‌وگو میان اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های مشارکت‌کننده در برنامه فراهم شود.

نام پنج دانشگاه در گام نخست این برنامه دیده می‌شد: دانشگاه کلمبیا، دانشگاه کالیفرنیا، دانشگاه لس‌آنجلس، دانشگاه شیکاگو، دانشگاه نیومکزیکو؛ و رئوس آن چنین بود: افزایش چند واحد آموزشی به برنامه درسی، تغییر برخی سرفصل‌ها متداول، اضافه شدن دوره‌های کارآموزی و مهارت افزایی، بازبینی در همایش‌ها و سمینارهای حرفه‌ای، شناخت فضای جامعه جدید و درک نیازها و مسائل و محدودیت‌های عصر حاضر، و در نهایت کمک مالی مستقیم به شماری از فارغ‌التحصیلان. در ضمن از ده گروه تاریخ نیز در اجرای برنامه‌ی مشاوره‌ی شغلی، برای دانشجویان دوره کارشناسی ارشد پشتیبانی می‌شد.

جمع‌بندی فاز نخست انجمن

در پایان نخستین فاز، نتایج به دست آمده را به ترتیب زیر جمع‌بندی و منتشر کرد:

ـ به طور کلی، میان آماده‌سازی یک فرد برای مشاغل دانشگاهی (مثل تحقیق و تدریس) و غیردانشگاهی (کار در موزه یا آرشیو) اشتراکات زیادی وجود دارد. [یعنی دوره آموزشی دانشگاه هدف‌گذاری مشخصی ندارد و این ایراد به آن وارد است که میان کسی که قرار است مسئول یک کتابخانه شود و کسی که قرار است در دبیرستان تدریس کند تمایزی قایل نمی‌شود.]

ـ تربیت یک مورخ حرفه‌ای نباید از تربیت یک مدرس توانا مجزا تلقی شود؛ هر دو نیازمند مواجهه عالمانه با موضوعات و مسائل تاریخی و نیز تسلط کامل بر ادبیات و زبان و ظرافت‌های پیدا و پنهان این رشته هستند.

ـ از هر ۶ نفری که موفق به دریافت مدرک دکترا می‌شود، فقط یک نفر به عنوان هیئت علمی جایی در دانشگاه برای خود می‌یابد؛ درحالی که در ذهن عموم دانشجویان و فارغ‌التحصیلان، اصلی‌ترین هدف، عضویت در یک از گروه‌های تاریخ دانشگاهی در جایگاه هیئت علمی است.

ـ مهارت‌هایی که دانشجویان برای پذیرش مشاغل (چه دانشگاهی و چه غیردانشگاهی) نیاز دارند، باید در همان دوران تحصیل (که ذهن آنان در حال شکل‌گیری است) به آنان آموخته شود.

ـ هر نوع بازبینی در دوره‌های آموزشی دکترا، باید برمبنای اهداف مشخص و عالمانه باشد. این هدف‌ها می‌توانند کوچک یا بزرگ، واقع‌نگرانه یا حتی بسیار آرمانی باشند، یا چیزی میان این دو؛ اما هر انتخابی که گروه‌های تاریخ انجام می‌دهند، باید آگاهانه و سنجیده و هدفمند باشد؛ به عبارت دقیق‌تر آن‌ها باید قبل از هر تغییری در برنامه و سرفصل دروس، تمام نتایج و پیامدهای آن را محاسبه کنند. [یعنی اینکه برنامه‌ی آموزشی دانشجویان دوره دکتری، جای آزمون و خطا نیست و سال‌هایی که دانشجویان برای تحصیل صرف می‌کنند نیز بازگشت‌پذیر نیست.]

تداوم برنامه

در سال ۲۰۱۶ بنیاد ملون به هدف تداوم و توسعه برنامه‌ی تنوع شغلی، کمک مالی تازه‌ای به مبلغ یک و نیم میلیون دلار به انجمن رساند. این بار هدف کمی بزرگ‌تر و جزئیات برنامه نیز بیشتر شده بود: توسعه فرصت‌های شغلی در رشته تاریخ و ایجاد مشاغل تازه برای تاریخ‌آموختگان.

گروه‌های تاریخ مشارکت‌کننده در طرح، تحقیقاتی در این زمینه انجام دادند. مثلا اینکه تاریخ‌آموختگان برای ایفای نقش در مشاغل خود و نیز در پیمودن مسیر شغلی به چه مهارت‌های ـ دیگری جز آموخته‌های دانشگاهی ـ نیاز دارند؛ زیرا مشخص شده است که در قرن ۲۱ بسیاری چیزها تغییر کرده و تکیه بر تجربیات و برنامه‌های قرن ۲۰ نه تنها کمکی نمی‌کند، که می‌تواند مشکل‌آفرین نیز باشد. همچنین آن‌ها به این نتیجه مهم رسیدند که دوره دکتری تاریخ، از اساس، تنها برای تربیت مدرسان این رشته طراحی شده است، و پاسخگوی مسیرها و مشاغل دیگری که پیش‌روی فارغ‌التحصلان این رشته وجود دارد نیست. بنابراین ضروری است که هر فرد در پایان دوره کارشناسی ارشد و پیش از ورود به دوره دکتری، مسیر شغلی خود را انتخاب کرده باشد؛ یعنی مشاغل مرتبط با رشته تحصیلی خود را به خوبی بشناسد، و یکی را باتوجه به علایق و توانایی‌های خود انتخاب کند؛ سپس برای ورود به آن شغل، آموزش ببیند و بر مهارت‌های خود بیفزاید.

همچنین این واقعیت باید در ذهن دانشجویان جا بیافتد که رقابت شدیدی میان آن‌ها و سایر کسانی که در این رشته تحصیل می‌کنند وجود دارد و هیچ تضمینی برای موفقیت آن‌ها نیست؛ مگر آنکه برنامه‌ریزی سنجیده و درستی داشته باشند و مهارت‌ها و نقایص خود را به خوبی بشناسند و روی آن‌ها کار کنند.

انجمن پس از جمع‌بندی تحقیقات و بررسی‌ها، به این نتیجه رسید که وجود کارگاه‌های آموزشی همزمان با دوره تحصیل ضروری است؛ مثلا کارگاه‌هایی برای مشاوره شغلی؛ تا هر فرد با پیوند واقعیت‌های موجود و رویاهایی که در سر دارد تصمیم بگیرد؛ علایق و توانایی‌های خود را بشناسد و ظرفیت‌های نهفته‌ی خود را کشف کند، و البته عیب و ایرادهای خود را نیز به درستی ببیند. یا کارگاه‌هایی برای افزایش مهارت‌ها؛ مثلا کارگاه آموزشی آشنایی با رسانه‌های مکتوب یا تصویری، برای کسانی که به کار در رسانه‌ها فکر می‌کنند یا کارگاه‌هایی برای افزایش مهارت سخنوری و ارتباط موثر با مخاطب، برای کسانی که مصمم به پذیرش شغل تدریس هستند.

توضیحات بیشتر

طبق برخی پیش‌بینی‌ها، در صورت موفقیت طرح «تنوع شغلی» و اثبات این واقعیت به نهادهای تصمیم‌گیر، دوره‌های دکتری تازه‌ای در رشته تاریخ شکل خواهد گرفت؛ بر اساس شرایط جدید و به امید پاسخگویی به نیازها و مسائل امروز؛ تا دانشجویان را برای مواجهه با پیچیدگی‌های بازار کار مهیا سازند. البته این دوره‌ها، اشتراکات فراوانی با یکدیگر خواهند داشت و همگی ماهیت اصیل این رشته علمی را حفظ خواهند کرد؛ تفاوت آن‌ها با قبل، این خواهد بود که ضرورت‌های تازه را نیز در برنامه‌ی آموزشی خود لحاظ خواهند کرد.

درباره کمک مالی

اما درباره کمک مالی؛ این پول بین دانشگاه‌هایی که نام برده شدند و نیز چند دانشگاه و موسسه دیگر توزیع می‌شود. همچنین بخش کوچکی از این مبلغ را برای ارزیابی عملکرد و نتایج تلاش‌های گروه‌های آموزشی در نظر گرفته‌اند؛ زیر باید معلوم شود که در پایان دو تا سه سال، چه مشاغلی تعریف یا ایجاد و چه تعداد فارغ‌التحصیل تاریخ جذب بازار کار شده‌اند، و باتوجه به این نتایج، آیا می‌توان طرح را «موفق» نامید؟

در ضمن، بخشی از این پول برای برگزاری نشست‌های دوره‌ای کنار گذاشته شده است؛ تا گروه‌های تاریخ که در این طرح شرکت دارند، یک‌جا جمع شوند و درباره‌ی پیشرفت‌ها و تحقیقات خود و نیز موانع موجود بحث و تبادل نظر کنند؛ به عبارت دیگر تجربیات خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند. درنهایت، طراحان برنامه مصمم به ایجاد شبکه‌ای قوی بودند تا توزیع فرصت‌های شغلی را زیر نظر بگیرد و آن‌را مدیریت کند.

در پایان این گزارش اشاره به سه نکته ضروری است:

ـ لازم است که خود گروه‌های تاریخ در هر برنامه‌ای که برای این رشته طرح و تعریف می‌شود، حضور مؤثر و مشارکت داشته باشند و مسئله بازار کار فارغ‌التحصیلان این رشته را جدی بگیرند. البته لازمه این مشارکت، توانمند بودن خود گروه‌های تاریخ است. (ما در ایران، در هر دو زمینه، هم اهمیت قائل شدن برای بازار کار و هم توانمندی گروه‌های تاریخ به شدت دچار مشکل هستیم.)

ـ مسئله ایجاد شغل و فرصت شغلی برای فارغ‌التحصیلان رشته تاریخ، حتی در مقاطع بالاتر، تقریباً همیشه و تقریباً در همه جای دنیا مسئله‌ای جدی است و به برنامه‌های سنجیده و دقیق و علمی و همچنین کمک‌های مالی مستقیم نیاز دارد.

ـ برترین دانشگاه‌های دنیا هم به این نتیجه رسیده‌اند که فارغ‌التحصیلان رشته تاریخ در دوران تحصیل به اندازه کافی توانمند نمی‌شوند و برای پذیرش شغل‌های مرتبط با این رشته، چه در داخل دانشگاه و چه بیرون آن آمادگی کافی را ندارند.

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

سه × سه =