بنگاه اجتماعی چیست؟

شاید هنگامی که محمد یونس – برنده جایزه صلحِ نوبل – برای نخستین بار اصطلاح بنگاه اجتماعی را به کار برد، هرگز نمی‌توانست تصور کند در کمتر از یک دهه تعداد بنگاه ‌های اجتماعی فقط در انگلستان به هفتادهزار بنگاه برسد.

نویسنده: محمدامین واشقانی فراهانی

تخمین زمان مطالعه: ۶ دقیقه


در یادداشت زیر از مفهوم بنگاه اجتماعی میگوییم، کسب و کاری با هدف تغییر و رفع مشکلات اجتماعی طبقات محروم. در ادامه دو نمونه از این بنگاه ها که یک شرکت شکلات سازی و دیگری یک شرکت تولید توپ های ورزشی در کشورهای آفریقایی است، را معرفی خواهیم کرد.


بنگاه اجتماعی چیست؟

منظور از بنگاه اجتماعی (Social enterprise) کسب و کاری است که برای ایجاد تغییر و رفع مشکلات اجتماعی راه‌اندازی شده است. یک بنگاه اجتماعی مانند دیگر کسب و کارها به دنبال کسب درآمد و سودآوری است؛ بنابراین نباید آنها را با نهادهایی مانند خیریه‌ها اشتباه گرفت. تفاوت بنیادینِ یک بنگاه اجتماعی با دیگر بنگاه‌های مالی در این است که آنها از رهگذر فعالیت تجاری خود، مشکلات اجتماعی را برطرف و اقشار ضعیف‌ترِ جامعه را در کسب و کاری پایدار سهیم ‌می‌کنند. در این بنگاه‌ها، درآمدهای حاصل از فعالیت‌های تجاری به جای آنکه به جیب سهامداران برود، دوباره در بنگاه اجتماعی سرمایه‌گذاری می‌شود تا اهداف اجتماعی بنگاه بیش از پیش تحقق یابد.

چنین بنگاهی در تمام زمینه‌های تجاری از فروش اقلام مصرفی گرفته تا حوزه بهداشت و درمان و نیز حوزه‌هایی مانند انرژی و حتی غذا فعال هستند. برای مثال، اکنون در انگلستان ۷۰۰۰۰ بنگاه اجتماعیِ فعال وجود دارد که گردش مالی آن در اقتصاد این کشور بالغ بر ۲۴ میلیارد پوند است. افزون بر این، یک میلیون نفر در این کشور به واسطه این بنگاه‌ها شاغل هستند. در ادامه، دو نمونه‌ی موفق از بنگاه ‌های اجتماعی را به شما معرفی خواهیم کرد.

شکلات دیواین: شرکتی از آنِ کشاورزان

شرکت شکلات دیواین (Divine Chocolate)  بنگاهی اجتماعی است که فعالیت اصلی آن تامین و توزیع شکلاتی است که مبتنی بر تجارت عادلانه (Fairtrade) تولید شده است. اتحادیه کاکائوکاران کوآپاکوکو در کشور غنا سهامدار اصلی این شرکت است؛ به گونه‌ای که ۴۸ درصد سهام شرکت شکلات دیواین در اختیار ۸۵۰۰۰ کشاورز غنایی است. این امر موجب شده است کشاورزان علاوه بر کسب درآمد از تولید کاکائو، از سود حاصل از فروش شکلات نیز بهره‌مند شوند و نیز در بازار جهانی صدای آنها شنیده شود. افزون بر این، فعالیت این بنگاه اجتماعی در رفع مشکلات معیشتی کشاورزان بسیار اثرگذار بوده و امنیت شغلی آنها و تداوم تولیدِ پایدارِ کاکائوی خام را تضمین کرده است.

دو محصول شرکت شکلات دیواین به عنوان یک بنگاه اجتماعی در سال ۲۰۱۳ میلادی موفق به کسب جایزه گریت تیست (Great Taste Awards) شد. علاوه بر این، این بنگاه اجتماعی موفق شد در سال ۲۰۱۴ میلادی جایزه بنگاه اجتماعیِ سالِ انگلستان (Social Enterprise of the Year ) و نیز در سال ۲۰۱۵ جایزه کسب و کار پایدارِ گاردین برای نوآوریِ اثر اجتماعی (Guardian Sustainable Business Award for Social Impact Innovation) را به خود اختصاص دهد.

بنگاه اجتماعی الایو اند کیکینگ: زنده باش و به توپ ضربه بزن

فعالیت اصلی بنگاه اجتماعی الایو اند کیکنیگ (Alive and Kicking) تولید توپ‌های ورزشی در برخی کشورهای قاره افریقا (کنیا، زامبیا و غنا) است. این بنگاه اجتماعی به اشتغال میانسالان و سرگرمی خردسالانِ افریقایی کمک می‌کند و با استفاده از فعالیت‌های ورزشی، آموزش‌های بهداشتی در این مناطق را ارتقا می‌دهد.

بنگاه اجتماعی الایو اند کیکینگ در مناطقی فعال است که معضل بیکاری وجود دارد. هر یک از کارکنان این بنگاه بنابر سطح رفاه موجود در قاره افریقا، قادرند معیشت شش نفر را تامین کنند. بیش از نیمی از کارگران این بنگاه هیچ گونه سابقه کاری‌ای نداشته‌اند. بخش عمده‌ای از توپ‌های تولیدی این بنگاه اجتماعی – که از قرار بسیار مقاوم و ارزان هستند – در قاره افریقا توزیع می‌شوند.

روی توپ های ورزشی بنگاه اجتماعی الایو اند کیکینگ پیام‌هایی بهداشتی درباره بیماری‌های رایج و کشنده – مانند ایدز و مالاریا – درج شده است و اغلب با حمایت‌های نهادهایی مانند یونیسف، فیفا، باشگاه فوتبال آرسنال انگلیس و برخی شرکت‌های تجاری مانند کوکاکولا به صورت رایگان در مناطق محروم قاره افریقا میان خانواده‌ها توزیع می‌شود. هدف بلندمدت این بنگاه اجتماعی این است: هر کودک افریقایی یک توپ. به عبارت دیگر، این بنگاه قصد دارد میزان تولید این توپ‌ها را افزایش دهد تا از رهگذر آن چند هزار شغلِ پایدار ایجاد و نیز از شیوع بیماری‌هایی که یاد شد، جلوگیری کند.

هفته‌نامه تجاری بلومبرگ در سال ۲۰۰۹ میلادی خاطرنشان کرد توپ‌های ورزشیِ بنگاه اجتماعی الایو اند کیکینگ در زمره سه محصولی است که «ممکن است جهان را تغییر دهند». تولیدات این بنگاه اجتماعی در سال ۲۰۱۰ میلادی حین برگزاری جام جهانی فوتبال در افریقای جنوبی پوشش رسانه‌ای چشمگیری پیدا کرد. گردانندگان این بنگاه از منتقدانِ پر و پا قرصِ فعالیت‌های خیرخواهانه‌ی بدون پشتوانه در قاره افریقا هستند. آنها معتقدند کمک‌های مالی شرکت‌های بزرگ یا نهادهای خیریه بدون ایجاد اشتغالِ پایدار ثمربخش نخواهد بود.

منابع:

https://www.socialenterprise.org.uk/

http://www.social-enterprises.gov.hk/en/home/index.html

http://www.divinechocolate.com/us/

http://aliveandkicking.org/

 

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

یک × چهار =