تازه‌های نشر علوم انسانی

ساخت اجتماعی

نویسنده: آنتونی گیدنز

مترجم: اکبر احمدی

ناشر: نشر علم

کتاب «ساخت اجتماعی» احتمالاً بازتاب مبسوط از عبارتی مشهور و غالباً ذکر شده را به دقت توصیف می‌کند که در دیدگاه‌های مارکس دیده می‌شود. مارکس توضیح می‌دهد که انسان‌ها، تاریخ را می‌سازند؛ اما نه در وضعیت‌های منتخب خودشان. بنابراین انسان‌ها می‌سازند. و چه تنوعی از مسائل پیچیدۀ تحلیل اجتماعی از این فتوا ناشی می‌شود.

گیدنز از جمله افرادی است که به فرموله کردن این توضیح نظریۀ ساخت‌یابی پرداخته است. او در فصل نخست، شرح مختصری از مفاهیم اصلی مستلزم نظریۀ ساخت‌یابی را ارائه می‌دهد. در فصل دوم با بحث آگاهی، ناآگاه و ساخت زندگی روزمره شروع می‌شود. مولف عامل‌ها یا کنش‌گران انسانی را به عنوان جنبۀ ذاتی چیزی که انجام می‌دهند، توانایی درک آنچه انجام می‌دهند را درحالیکه آن را انجام می‌دهند، دارند.

به گفته مولف اثر، توانایی های بازتابی کنشگر انسانی مشخصاً مستلزم سبکی پیوسته با جریان رفتار روزمره در زمینه های فعالیت اجتماعی است. اما بازتابندگی فقط تا اندازه ای در سطحی گفتمانی به کار می رود. آنچه عامل ها درباره کاری که انجام می دهند و اینکه ار آن را انجام می دهند، می دانند، ـ آگاهی پذیریشان به عنوان عامل ها ـ به طور زیادی به آگاهی عملی انتقال می یابد. آگاهی عملی مرکب زا همه کارهایی است که کنشگران به طور ضمنی از آنها آگاه اند، در این باره که چگونه در زمینه های زندگی اجتماعی بدون قادر بودن به دادن تعبیر گفتمانی مستقیم، به آن ها ادامه بدهند. معنای آگاهی عملی، موضوعی مهم در این کتاب است، و باید هم از آگاهی (آگاهی گفتمانی) و هم از ناآگاه متمایزشود.

در فرموله کردن نظریۀ ساخت‌یابی، گیدنز مایل بوده از دوگانگی مرتبط با عینیت‌گرایی و ذهنیت‌گرایی بگریزد؛ و به تفصیل مشخص کرده که فشار در نظریۀ اجتماعی، چه معنایی می‌گیرد و معانی گوناگونی که می‌توانند با این اصطلاح مطرح شوند در نظریۀ ساخت‌یابی چگونه درک می‌شوند. شناخت ماهیت و معنای فشار ساختاری به معنای تسلیم شدن به جاذبه‌های جامعه‌شناسی ساختاری نیست و همان‌طور گیدنز سعی دارد روشن کند نقطۀ نظری نزدیک به فردگرایی روش‌شناختی را هم نمی‌پذیرد.

ساختار آن‌طور که در نظریۀ ساخت‌یابی، مفهوم‌سازی شده به معنی چیزی متفاوت از کاربرد معمول آن در علوم اجتماعی است. همچنین دسته‌ای از سایر مفاهیم متمرکز بر مفهوم ساختار در کتاب معرفی شده و تلاش شده نشان داده شود چرا آنها ضروری‌اند. مهم‌ترین مفهوم در میان آنها، ایدۀ اصول ساختاری است که ویژگی‌های ساختاری جوامع عام یا کلیّت‌های جامعه‌ای هستند؛ همچنین مولف به دنبال نشان دادن این موضوع است که از طریق مفهوم اصول ساختاری است که مفهوم تناقض می‌تواند به طور سودمندتری به عنوان مفهومی کاربردی برای تحلیل اجتماعی مشخص شود. باز هم این مفاهیم نمی‌توانند به شکل صرفاً انتزاعی بیان شوند و گیدنز آنها را با اشاره به سه نوع اصلی جامعه که می‌توانند در تاریخ انسانی مشخص گردند، بررسی کرده است: فرهنگ‌های قبیله‌ای، جوامع طبقه‌بندی شده و ملت-دولت‌های مدرن که با رشد سرمایه‌داری صنعتی مرتبطند.

به گفتۀ گیدنز، اگر نظریۀ ساخت‌یابی به روشن کردن مسائل پژوهش تجربی کمک نکند ارزش زیادی نخواهد داشت، و او در نتیجه‌گیری فصل، این مسئله که به آن باور دارد را تفکیک‌ناپذیر از استنباط‌های نظریۀ ساخت‌یابی، همچون شکلی از نقد ادامه می‌دهد.
کتاب «ساخت جامعه» نوشته آنتونی گیدنز به ترجمۀ اکبر احمدی با شمارگان ۵۵۰ نسخه در ۳۹۵ صفحه به بهای ۳۸۵ هزار ریال از سوی نشر علم به چاپ رسیده است.

درآمدی بر مردم‌نگاری؛ نحوۀ انجام تحقیق‌های مشاهده‌ای و مردم‌نگارانه

نویسنده: مایکل انگروزینو

مترجم: جبار رحمانی و محمد رسولی

ناشر: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات

مترجمان کتاب «درآمدی بر مردم‌نگاری» بر این عقیده‌اند که در فضای کمبود منابع علمی حوزۀ مردم‌نگاری، این کتاب، به‌دقت، ظرافت‌های مردم‌نگاری به مثابه روش و رویکرد را توضیح می‌دهد و راهنمای خوبی برای دانشجویان به منظور پیگیری‌های بیشتر این روش و همچنین آشنایی محققان سایر رشته‌های علوم انسانی با مردم‌نگاری است.

اووه فلیک، استاد روش تحقیق کیفی در دانشگاه علوم کاربردی «آلیس سالمون»، در یادداشتی که بر این کتاب نوشته توضیح می‌دهد که در این کتاب، موضوع‌های کلیدی در مردم‌نگاری و تحقیق‌های مشارکتی را مفصل توضیح داده شده و بیشتر به فنون عملیاتی کار در میدان اشاره شده است. این کتاب روی‌هم‌رفته این توانایی را در مخاطب ایجاد می‌کند که دربارۀ زمانِ درستِ استفاده از روش‌های مشاهده‌ای و مردم‌نگارانه تصمیم بگیرد. همچنین بنیادهای نظری و روش‌شناختی را برای استفاده از این راه‌کار در میدان تحقیق در اختیار خواننده خواهد گذاشت.

کتاب «درآمدی بر مردم‌نگاری» در ۲۴۲ صفحه به بهای ۱۱ هزار تومان از سوی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به چاپ رسیده است.

مطالعات انتقادی رسانه‌ها؛ گفتمان‌شناسی رسانه‌های خبری

نویسنده: سعید فرامرزیانی، پروانه فرامرزیانی و بهنام رضاقلی‌زاده

ناشر: سیمای شرق

در بخشی از مقدمۀ کتاب «مطالعات انتقادی رسانه‌ها: گفتمان‌شناسی رسانه‌های خبری» آمده است: «عمدتاً نگاه مغرضانۀ خبرها، رسانه‌ها را به تریبون تبلیغاتی یک اندیشه تبدیل می‌کنند که متناسب با اهداف و منافع خود، خبرها را جهت می‌دهند و از این طریق آگاهی مردم دربارۀ وقایع مختلف را تحریف می‌کنند. بدین ترتیب، عمده‌ترین متن در میان متون رسانه‌ای که می‌تواند بر احساسات، عواطف، ذائقه و سلیقه مخاطبان تأثیر بگذارد، «خبر» است. برای درک بهتر ایدئولوژی یا ایدئولوژی‌های یک متن، باید به معانی بین متن‌ها یا سطرها توجه داشت. شناخت ایدئولوژی یا نظام بین‌متنی رسانه‌ها مستلزم به‌کارگیری شیوه‌ای مناسب و کیفی‌نگر است.

مطالعۀ حاضر نمونه‌ای از جریان‌سازی‌های رسانه‌های غربی را بررسی می‌کند. نظیر چنین جریان‌سازی‌هایی همواره در برهه‌های مختلف و به شکل‌های گوناگون علیه کشورها صورت گرفته و می‌گیرد. رسانه‌های جمعی به طور اساسی به اهرمی برای صاحبان قدرت و ثروت تبدیل شده‌اند. نظام امپریالیستی رسانه‌ها توانسته با در پیش گرفتن رویکردهای شگرف، پروپاگاندایی را به کار بندد که بر روحیات و احساسات مردم کشورهای غیرصنعتی و در حال توسعه اثر سوء بگذارد. از این‌رو، تحقیق در مورد پروپاگاندا و حوزۀ وسیعی از آن از اهمیت شایانی برخوردار است. در این نوشتار گفتمان حاکم بر رسانه‌های غالب جهان غرب در زمینۀ اسلام و اعراب، ایران، تروریسم و همچنین گفتمان رسانه‌های بی‌بی‌سی فارسی و رادیوفردا دربارۀ انتخابات دوره‌های دهم و یازدهم ریاست‌جمهوری اسلامی ایران تحلیل و واکاوی می‌شود…».

این کتاب شش فصل دارد. فصل نخست به «گفتمان و تحلیل گفتمان» اختصاص دارد. در این زمینه، اظهارات و اندیشه‌های صاحب‌نظران مختلف این حوزه از قبیل وندایک، فوکو، فرکلاف، لاکلا و موف و… آورده شده است.

در فصل دوم به مفهوم‌شناسی و کارکردهای ایدئولوژی و ارتباط آن با گفتمان پرداخته می‌شود.

فصل سوم به «پروپاگاندا» و انواع مختلف آن اشاره دارد. گسترش وسایل ارتباط‌جمعی و رسانه‌های گوناگون، تبلیغات سیاسی را پیچیده و روزافزون کرده است. از همین‌رو، همۀ دولت‌ها، گروه‌ها و احزاب سیاسی در تلاشند با به‌کارگیری همۀ ابزارهای تبلیغی، ایده‌ها و اندیشه‌های خویش را به مخاطبان انتقال دهند و در این راه برای دستیابی به قدرت بیشتر از طریق جلب رضایت مردم، تمام همت خود را به کار بسته‌اند.

فصل چهارم این مجموعه به مفهوم انگاره‌سازی و بازنمایی می‌پردازد. فناوری‌های ارتباطی، دنیا را آن‌گونه که هست نمایش نمی‌دهند و ما در جریان زندگی برای مشاهدۀ مستقیم و بی‌واسطۀ جهان، امکانات بسیار محدودی در اختیار داریم. برداشت‌های افکارعمومی از رخدادها، از تجربیات واقعی ما سرچشمه نمی‌گیرد؛ بلکه از اطلاعاتی که از دیگران و از رسانه‌ها به دست می‌آید حاصل می‌شود. بنابراین، جهان امروز تحت تأثیر رسانه به جهان انگاره‌ها بدل شده است.

در فصل پنجم به مطالعات موردی از بازنمایی اسلام، اعراب، ایران و تروریسم در گفتمان رسانه‌ای جهان غرب پرداخته می‌شود.

فصل ششم به تحلیل متون وب‌سایت‌های بی‌بی‌سی فارسی و رادیوفردا در زمینۀ انتخابات دوره‌های دهم و یازدهم ریاست‌جمهوری اسلامی ایران می‌پردازد. مقوله‌ها یا کارویژه‌هایی که برای بررسی و توصیف متن خبرهای رسانه‌های مورد بررسی به کار می‌روند، شامل واژگان، افراد و نهادهای مطرح در متن، قطب‌بندی یا غیرسازی (ارزش‌های منتسب به «خود» و «دیگری»)، استناد یا ذکر شواهد در متن، پیش‌فرض‌ها و دلالت‌های ضمنی متن (تلقین و تداعی) هستند.

کتاب «مطالعات انتقادی رسانه‌ها: گفتمان‌شناسی رسانه‌های خبری» در ۱۷۲ صفحه و با قیمت ۱۴۰۰۰ تومان منتشر شده است.

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

دوازده + 5 =