علوم انسانی دیجیتال و تحلیل متن

آشنایی با نقش تحلیل متن و تکنیک‌های آن در تحلیل روانشناسانه‌ی متن در علوم انسانی دیجیتال

نویسنده: محمدرضا ملکی

تخمین زمان مطالعه: ۸ دقیقه


روش‌های تحلیل متن در علوم انسانی دیجیتال روز بروز در حال پیشرفت بیشتری است. با توسعه‌ی هوش مصنوعی و یادگیری ماشین تحلیل متون بیش از پیش می‌تواند کاربردی باشد.

در این میان یکی از کاربردهای اساسی استفاده از تحلیل روانشناسانه‌ی متن، بررسی سلامت ذهنی فرد تولید کننده‌ی متن است. محققان بسیاری در این مسیر پژوهش‌های ارزشمندی صورت داده‌اند. ترکیب تئوری‌های روانشناسی و همین طور علم زبان شناسی با علوم کامپیوتری در این زمینه‌ی پژوهشی راه را برای دریافت بهتر و بیشتر ذهن انسان باز خواهد کرد.


در علوم انسانی دیجیتال تحلیل کمی ابعاد روانشناسانه‌ی یک فرد یا گروهی از افراد کار چندان راحتی نیست. به صورت سنتی تحلیل روانشناسانه‌ی هر چیز شامل تفسیرهای فردی، تحلیل کیفی و تفسیر چشم انداز هر متن می‌شود. تحلیل متن‌های مختلف توسط کامپیوترها توانسته است تکنیک‌های جدیدی را هر بار معرفی کند و کمیت‌های برای تحلیل روانشناسانه‌ی متن را به نوعی معرفی نماید.

هر چند که این نوع روش‌ها تا حدی کارا هستند اما نیازمند دقت و بررسی بیشتر هستند. این روش‌ها می‌توانند اطلاعات خاص از هر متن را در مورد افراد، شخصیت‌های هر فرد، رویه‌های اجتماعی درون متن و حتی سلامت ذهنی فرد را توسط گفتگوهای نوشته شده و یا گفته شده‌ی افراد، را دریافت و استخراج نمایند.

انقلاب دیجیتال تقریباً تمام تعاملات ما با دنیای اطرافمان را دستخوش تغییرات شگرف کرده است. حالا تلویزیون دیجیتال به راحتی می‌توانند از طریق اینترنت بی سیم هر مدیایی را پخش کنند و یا حتی یخچال‌های متفاوت می‌توانند با یک دوربین ساده محتویات موجود را توسط عکس برای شما ارسال نمایند. تمام خریدهای ما می‌توانند در کنار گپ و گفت با دوستانمان در شبکه‌های مجازی، فقط توسط بالا و پایین کردن یک انگشت روی صفحه به صورت همزمان صورت بگیرند.

در کنار تمام فوایدی که دنیای دیجیتال برای ما در زندگی فردی و عادی به ارمغان آورده است، گستره‌های ویژه‌ای از زمینه‌های تحقیقاتی را نیز پیش روی ما گشوده است. فنّاوری نه تنها گستره‌ی جدیدی از پژوهش‌ها را پیش روی ما نهاده است بلکه گستره‌های متفاوتی از زمینه‌های مختلف به یکدیگر نزدیک کرده است. این امر به خصوص در مواجهه به کاربردهای علوم انسانی دیجیتال به خصوص در نزدیکی علوم اجتماعی و علوم کامپیوتر به خوبی مشهود است.

اما در علم روانشناسی پژوهشگران بیشتر مایل به درک تفکرات انسان، احساسات و همین‌طور رفتارهای بنیادی انسان هستند. پیش‌تر به صورت سنتی محققان علوم روانشناسی نیازمند پایش آزمایش‌های خود در آزمایشگاه‌های روانشناسی و تحت شرایط تجربی خاصی بودند. این نوع تکنیک‌ها هنوز هم به عنوان تکنیک هایی قابل وثوق مورد اعتماد بسیاری از پژوهشگران برای بررسی پدیده‌های روان‌شناسانه هستند.

هر چند با پیشرفت فنّاوری های دیجیتال و اینترنت ما نه تنها فرصت‌های جدیدی برای پژوهش پیش رو داریم بلکه متدهایی جدیدی پیش روی ما نیز هست.

یکی از جذاب‌ترین روش‌های روان‌شناسانه‌ی جدید تحلیل خودکار زبان است. برای بسیاری این عبارت یعنی تحلیل خودکار زبان می‌تواند در ظاهر یک عبارت سخت زبان‌شناسانه باشد که بسیار پیچیده است. اما این روش در واقع روشی نوین برای فهم و دریافت نیت‌ها و غرایز روانشناسانه‌ی هر فرد از خلال متن‌هایی ست که او تولید می‌کند. در حال حاضر پیشرفت‌های علم رایانه ما را قادر ساخته است که از لحن و کلمات استفاده شده توسط یک فرد از نیات درونی و حالات ذهنی او خبر دار شویم.

تحلیل زبانی در روانشناسی

تحلیل روانشناسانه ی متن با کمک تحلیل زبانی در روانشناسی از ابتدای منسجم شدن علم روانشناسی و در پژوهش‌های نخستین کسانی مانند فروید وجود داشته است. تئوری کسانی مانند فروید نشان داده است در میان کلمات مختلفی که انسان‌ها استفاده می‌کنند، عمیقی از احساست و انگیزه‌های مختلف وجود دارد. با اینکه تعداد زیادی از نظریه‌های مختلف روانکاوانه رد و یا کنار گذاشته شده اند با این حال هنوز در دل روانشناسی رابطه‌ای محکم میان زبان و روان انسان وجود دارد.

در میانه‌ی قرن دوازدهم میلادی، محققان رشته‌ای از کلماتی که در حوزه نیاز مردم به قدرت یا موفقیت و مفاهیمی از این دست بودند را ذره‌ذره تبدیل به دایره واژگانی کردند تا مورد استفاده افراد قرار گیرد. برای مثال افرادی که بیشتر از کلماتی مانند بردن، موفقیت و… استفاده می‌کنند انگیزه روانی بیشتری برای رسیدن به مقصود خود دارند. تحقیق‌های مدرنی نیز از این دست نشان داده است که این مسئله تا حدی درست می‌نماید.

روش دایره واژگانی برای اندازه گیری معیارهایی روانی همزمان با پیشرفت تولید رایانه‌های اولیه در دهه ۶۰ میلادی مورد معرفی و مورد استفاده قرار گرفت. تمرکز اولیه پژوهش‌های مربوط به تحلیل روانشناسانه‌ی متن در این زمینه مربوط به تقابل میان تأثیر رسانه‌های جمعی و فرهنگ بر روی نیات فردی و ذهن بود. البته این تمرکز ذره‌ذره جای خود را به روشی نظری‌تر داد و تحقیقات آتی در این زمینه بر مسائل بالینی روانشناسی مانند اضطراب و یا شیزوفرنی تمرکز نمود.

قسمت اعظمی از پیشرفت‌های مربوط به تحلیل روانشناسانه متن از اواسط دهه ۹۰ میلادی صورت گرفت و همراه با تئوری‌های جدید از هر سنت روانشناسی سمت سوی خود را پیش گرفت. یکی از راه‌های بررسی و تحلیل متون مختلف استفاده از روش تکرار واژگان در هر متن بود. این روش در واقع تکیه بر این اصل داشت که در هر متن تکرار برخی واژگان می‌تواند نشان دهنده‌ی سویه معنی محتوای مورد نظر نیز باشد.

این روش البته در طول زمان پیشرفت‌های بسیاری داشت. از شناسایی کلمات هم ریشه گرفته تا دسته بندی کلمات از نظر محتوایی و یا دستوری در کنار یکدیگر برای فهم بهتر محتوای موجود. این روش به دو علت اساسی بیش از سایر روش ها مورد تفقد قرار گرفت. ابتدا برای آسان بودن دریافت الگوهای روان‌شناسانه‌ای که از طریق دریافت تکرار دسته بندی‌های مختلف واژگانی پدید می‌آیند و در نهایت انعطاف این روش برای نشان دادن وضعیت طبیعی انسان در مواجهه با استفاده از زبان.

آشنایی با نقش تحلیل متن و تکنیک‌های آن در تحلیل روانشناسانه‌ی متن در علوم انسانی دیجیتال

استخراج معنی از متون

روش دیگری که پس از روش دایره واژگانی مورد استفاده متخصصان علوم انسانی دیجیتال که در حوزه‌ی تحلیل روان‌شناسانه‌ی متن فعالیت می‌کنند مورد استفاده قرار می‌گیرد. روش استخراج معنی از متون است. این روش در واقع به‌صورت پایه از همان روش دایره واژگانی و روش‌های استخراج آن تبعیت می‌کند.

هر چند هدف اصلی از استفاده از این روش پیدا کردن رشته‌های معنی و یافتن رشته‌های هم طراز معنی و مقایسه آن‌ها با یکدیگر است. به صورت ساده‌تر، در این روش به جای یافتن کلمات و دسته بندی‌های مربوط به آن، رشته‌های دارای معنی استخراج و مورد مطالعه قرار می‌گیرند.

یافتن تمایز

یکی دیگر از روش‌ها و در واقع موضوعات تحقیق در تحلیل روان‌شناسانه‌ی متون یافتن تمایز است. در این روش درواقع کیفیت‌های متفاوت متن‌های مختلف تولید شده توسط هر فرد با یکدیگر مورد مقایسه قرار می‌گیرد. توسط این روش تفاوت‌های اساسی میان متن‌های تولید شده از نظر روان‌شناسانه مورد بررسی قرار می‌گیرد. برای مثال تفاوت‌های متن‌های مختلف تولید شده توسط افراد با سن‌های مختلف، جنسیت ها، وضعیت‌های روحی و روانی متفاوت و تجارب زندگی و بسیاری از معیاری‌های دیگر مورد مطالعه قرار می‌گیرد.

زبان و سلامت روان

در کنار یافتن خصیصه‌های اصلی متن‌ها و تفاوت‌های آن‌ها از نظر روان‌شناسانه، زبان و سلامت روان نیز از جمله موضوعاتی ست که بیش از پیش در تحلیل روان‌شناسانه‌ی متون اهمیت دارد. یافتن مشکلات عاطفی، افسردگی و یا تروماهای خاص در کودکی می‌توانند توسط تحلیل خودکار متون و بررسی تمایزهای متنی صورت پذیرد. از جمله مثال‌های تحقیق‌های موفق در این زمینه بررسی رابطه افسردگی و خودکشی و نحوه‌ی استفاده از زبان توسط بررسی شعر شاعرهایی ست که پیش تر سابقه‌ی خودکشی داشته‌اند.

تحقیقات در این زمینه نشان داده است که شاعرهای که خودکشی کرده‌اند به نوعی یک جدافتادگی اجتماعی داشته‌اند و از کلماتی از قبیل من و شناسه‌ی اول شخص بیشتر از ضمایر و شناسه‌های جمع استفاده کرده بودند. این الگوی زبانی در زمان‌هایی که شاعر به خودکشی خود نزدیک‌تر بوده است بسامد بیشتری داشته است.

نتیجه گیری

روش‌های تحلیل متن در علوم انسانی دیجیتال روز بروز در حال پیشرفت بیشتری است. با توسعه‌ی هوش مصنوعی و یادگیری ماشین تحلیل متون بیش از پیش می‌تواند کاربردی باشد. در این میان یکی از کاربردهای اساسی استفاده از تحلیل روانشناسانه‌ی متن، بررسی سلامت ذهنی فرد تولیدکننده‌ی متن است. محققان بسیاری در این مسیر پژوهش‌های ارزشمندی صورت داده‌اند. ترکیب تئوری‌های روانشناسی و همین طور علم زبان‌شناسی با علوم کامپیوتری در این زمینه‌ی پژوهشی راه را برای دریافت بهتر و بیشتر ذهن انسان باز خواهد کرد.

منبع:

https://www.amazon.com/Analytics-Digital-Humanities-Multimedia Applications/dp/3319544985

0

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

بیست − هشت =