علوم اجتماعی و اشتغال

احتمال مواجه شدن با آگهی استخدام «جامعه شناس» بسیار کم است، اما در عوض نقش‌های مختلفی در بازار کار وجود دارد که تنها جامعه شناس ها از عهدۀ آنها بر می‌آیند.

نویسنده: تمنا منصوری

تخمین زمان مطالعه: ۷ دقیقه


 درحالی که موج توجه به کاربردی سازی علوم مختلف از جمله علوم انسانی و اجتماعی در کشور ما از قدمت زیادی برخوردار نیست، کشورهای توسعه‌یافتۀ جهان بسیار پیش‌تر از آنکه تقاضاهای اقتصادی، نیازهای بازار کار و آیندۀ شغلی دانش‌آموختگان این رشته‌ها، به مرز هشدار برسد به چاره‌اندیشی پرداخته بودند. یک نمونه از این تدابیر، ارائۀ مشاوره‌های شغلی و خدمات مرتبط با رشتۀ تحصیلی افراد و در اینجا با تمرکز ویژه بر رشتۀ جامعه شناسی در سایت Sociology At Work در استرالیا است.


باور رایج در مورد رشتۀ جامعه شناسی این است که این حوزه از علوم اجتماعی تنها به دانشگاه و محیط‌های تحصیلی محدود می‌شود، اما منظور از «جامعه شناسی کاربردی» استفاده از مفاهیم و روش‌های جامعه شناختی برای پاسخ دادن به پرسش‌های مشتریان خاص و پرداختن به دغدغه‌های همگانی است. در واقع، این رشته به جنبۀ عملی جامعه شناسی نظر دارد و به همین دلیل از نظریه‌ها و روش‌های جامعه شناختی برای پیدا کردن راه‌حل مشکلات داخل جامعه استفاده می‌کند.

سایت Sociology At Work می‌خواهد کاربردهای جامعه شناسی در خارج از دانشگاه‌ها را معرفی، شناسایی و ترویج کند و به عبارت دقیق‌تر می‌کوشد با ارائۀ خدمات مختلف با هدف آشنا کردن دانشجویان جامعه شناسی در راستای تغییر اجتماعی فعالیت کند. دغدغۀ اصلی این سایت پاسخ به این سؤال است که مردم چگونه در مشاغل خود از جامعه شناسی استفاده می‌کنند؟ به عبارت ساده‌تر؛ ما چگونه در محیط کار، جامعه شناسی «انجام می‌دهیم»؟

اهداف این پایگاه اینترنتی به طور مشخص به این شرح است:

  • افزایش آگاهی در مورد جامعه شناسی کاربردی و پیشبرد فهم و ادراک و عزت رشتۀ جامعه شناسی در برابر مخاطبان کلان سراسر جهان،
  • حمایت از مشاغل و وضعیت شغلی دانش‌آموختگان جامعه شناسی در مقاطع گوناگون (کارشناسی و تحصیلات تکمیلی) و دادن اطمینان به دانشجویان در مورد فرصت‌های شغلی مختلف، مناسب و در دسترس برای آنها،
  • برقراری و پرورش پیوندهای مناسب با صنعت، سازمان‌های غیردولتی، کارگزاران دولتی و دیگر گروه‌های تخصصی در راستای حمایت از جامعه شناسی به عنوان یک حرفه.

این سایت به عنوان یک پروژۀ مشارکتی میان داوطلبانی از دو گروه آغاز به کار کرد: گروه تماتیک جامعه شناسی کاربردی[۱] (زیرگروهی از انجمن جامعه شناسی استرالیا[۲]) و گروه جامعه شناسان خارج از دانشگاه[۳] (زیرگروهی از انجمن جامعه شناسی بریتانیا[۴]). اما کمک‌هزینۀ راه‌اندازی و پیشبرد این سایت توسط انجمن جامعه شناسی استرالیا فراهم شده است.

مؤسس اصلی این سایت، زلیخا زوالاوس[۵] است. او دکترای جامعه شناسی دارد و به عنوان همکار پژوهشی در مؤسسۀ تحقیقات اجتماعی دانشگاه فناوری سوئین برن استرالیا فعالیت می‌کند و نیز سایت S@W را به صورت داوطلبانه در کنار شغل اصلی خود اداره می‌کند. او به عنوان مدیر برنامه در برنامۀ ملی علم در برابری جنسیتی استرالیا (SAGE) با هدف بهبود برابری و گوناگونی جنسیتی در آموزش عالی و نهادهای پژوهشی و تمرکز بر ارتقاء برآیندهای آموزشی و شغلی تمام زنان در اقلیت مانده در رشته‌های علوم پایه، فناوری، مهندسی، ریاضی و پزشکی مشغول به کار است.

این سایت در مورد مشاغل بالقوۀ مرتبط با جامعه شناسی کاربردی در کشور چندفرهنگی استرالیا می‌گوید:

بخش اعظم آگهی‌های استخدامی (دست‌کم در استرالیا) شامل دو شرط هستند که این روزها در بخش‌های تخصصی به شروطی فراگیر در جهان تبدیل شده‌اند: اول، مهارت‌های اجتماعی انعکاسی و بازاندیشانه و دوم، توانایی پایبند ماندن به قوانین برابری و گوناگونی.

به گفتۀ این پایگاه اینترنتی، دانش‌آموختگان جامعه شناسی دقیقاً همان کسانی هستند که می‌توانند به خوبی از پس معاشرت با همکاران خود برآیند، به اصل تنوع در محیط کار احترام می‌گذارند و توانایی آنها در برقراری ارتباط با مشتری در گروه‌های مردمی مختلف و متفاوت موجود در جامعۀ چندفرهنگی استرالیا خوب است و قابلیت پرورانده شدن دارد.

با وجود ویژگی‌های بسیار زیادی که جامعه شناسی را به یکی از رشته‌های مطلوب بازار تبدیل می‌کند، دانش‌آموختگان جامعه شناسی، اغلب درکی از انواع مسیرهای شغلی موجود پیشِ رو و بیرون از محیط دانشگاه ندارند. تعداد انگشت‌شماری از مشاغل وجود دارد که جامعه شناسان دقیقاً با برچسب «جامعه شناس» مشغول به آن هستند. با این حال، نباید این واقعیت را نادیده بگیریم که مهارت‌های عمومی جامعه شناسان در گسترۀ وسیعی از عرصه‌های شغلی سودمند هستند. بنابراین احتمال مواجه شدن با آگهی استخدام «جامعه شناس» بسیار کم است، اما در عوض نقش‌های مختلفی در بازار کار وجود دارد که تنها جامعه شناس ها از عهدۀ آن برمی‌آیند:

  • هماهنگ‌کنندۀ پژوهش‌ها
  • دستیار/ مسئول/ همکار پژوهشی
  • تحلیل‌گر کیفی
  • مدیر پروژه
  • تحلیل‌گر راهبرد
  • دستیار سیاست‌گذاری عمومی
  • تحلیل‌گر سیاست‌گذاری
  • مشاور توسعۀ شهری
  • مسئول حقوق بشر
  • مدیر پرونده
  • مسئول برنامه‌ریزی یا ارزیابی اثر
  • مشاور آموزشی
  • متخصص مطالعات جنسیت

یکی دیگر از امکانات این وبگاه، قراردادن منابع جانبی و مفید در اختیار بازدیدکنندگان است که شامل انواع ویدئوها، پادکست‌ها و معرفی پیوندهای مفید می‌شود. لازم به ذکر است که این پایگاه اینترنتی محتواهای خود را برای کارورزان و دانشجویان به صورت مجزا دسته‌بندی کرده است. مطالب مربوط به کارورزان روی سخنش با جامعه شناسان کاربردی است و آنها در مورد تجربه‌های خود و شرایط کاری در این رشته می‌نویسند، درحالی‌که صفحۀ دانشجویان، به مطالب مربوط به دغدغه‌های دانشجویان جامعه شناسی اختصاص دارد و وضعیت بازار کار این رشته به صورت نه‌چندان آکادمیک و دانشگاهی با زبانی ساده در قالب «یادداشت‌های کاری» مورد اشاره قرار می‌گیرد.

این پایگاه اینترنتی از دیگر فضاهای آنلاین و پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام، پینترست، فیس‌بوک، توئیتر و یوتیوب نیز برای تولید و ارائۀ محتواهای خود بهره می‌گیرد. برای مشاهدۀ این سایت می‌توانید به آدرس http://www.sociologyatwork.org/  مراجعه کنید.

نگاهی اجمالی به وضعیت جامعه شناسی کاربردی در ایران

با نگاه به تنها چند مورد از ظرفیت‌های رشتۀ جامعه شناسی برای کاربردی‌تر شدن در کسب سهم خود از بازار اقتصاد جهانی، ولو بخش خدمات، متوجه می‌شویم که می‌توان با اطمینان گفت که دیگر از شرایط حاکم بر بازار کار این رشته در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ میلادی فاصله گرفته‌ایم؛ یعنی زمانی که لازارسفلد، جامعه شناس آمریکایی، گفت دانش‌آموختۀ دکترای جامعه شناسی در واقع کسی نیست که برای اشتغال در بیرون از دانشگاه تعلیم دیده باشد.

با این وجود، همچنان باید به این شرایط به دیدۀ تردید نگریست؛ چراکه نمی‌توان آن را قابل تعمیم به شرایط حاکم بر بازار کار و اقتصاد کشور بدانیم. در ایران، هنوز کاربردی سازی جامعه شناسی به معنای واقعی کلمه نه‌تنها به اجماع مطلوبی در میان دانشگاهیان از یک‌سو و صاحبان مشاغل از سوی دیگر نرسیده است، بلکه زمزمه‌هایی از آن به گوش می‌رسد که تا اجرایی‌شدن فاصلۀ کوتاهی ندارد.

برخلاف کشورهایی مانند استرالیا که با حمایت انجمن‌های جامعه شناسی مختلف و حتی مستقر در جغرافیای دیگر (بریتانیا) به راه‌اندازی داوطلبانۀ پایگاه مشاوره و تولید محتوای مرتبط با کاریابی در رشته‌ای خاص دست می‌زنند، ایران هنوز به طراحی سایت‌های جامع اطلاع‌رسانی و کاریابی در تمامی زمینه‌ها و بدون تمرکز بر حوزه‌های جنجال‌برانگیز و نیازمند توجه بیشتر مانند جامعه شناسی مشغول است. برای نمونه می‌توان از سایت http://www.jobportal.ir/  نام برد که به رغم تحسین‌برانگیز بودن این اقدام، تنها در سطح اطلاع‌رسانی و فارغ از هرگونه نگاه انتقادی و مسئله‌محور باقی مانده‌اند. چه بسا ایران نیز بتواند با الگوبرداری از سازوکارهای کاربردی سازی جامعه شناسی از دیگر کشورها و بومی سازی آن، به تحصیل و اشتغال در این رشته متناسب با مقتضیات بازار کار جهت دهد.

منابع:

http://www.sociologyatwork.org/

Perlstadt, H. (n.d.). Retrieved from Michigan State University: https://msu.edu/~perlstad/History_Applied_Sociology_H_Perlstadt_Jun_05.pdf

وضعیت شغلی دانشآموختگان رشتۀ علوم اجتماعی بررسی شد (۱۰ اسفند ۱۳۹۴)


[۱] – The Applied Sociology Thematic Group

[۲] – The Australian Sociological Association

[۳] – Sociologists Outside Academia Group

[۴] – The British Sociological Association

[۵] – Zuleyka Zevallos

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

دو × یک =