علوم اجتماعی و ارزش اقتصادی ؛ در عصری زندگی می‌کنیم که سرمایه اجتماعی، به یکی از منابع اصلی درآمدزایی در جهان تبدیل شده است. در این میان نقش رسانه های اجتماعی در توسعه اقتصادی چیست؟

نویسنده : تمنا منصوری

تخمین زمان مطالعه : ۶ دقیقه


 رسانه های اجتماعی جدید از جمله سایت‌های شبکه (سازی) اجتماعی، یعنی همان فضاهایی که بسیاری از ما سهم بزرگی از زمان خود را به آن‌ها اختصاص می‌دهیم، در کنار فوایدی که برای اطلاع‌رسانی و سرگرمی دارند، بسترهای بی‌نظیری برای کسب درآمد هستند. بنیان اصلی شکل‌گیری این رسانه‌ها بر ارتباطات میان فردی استوار شد، اما دیگر لزوماً بر کیفیت آن تأکید نمی‌کند. آنچه مهم است کمیت حضور شما و شبکه اجتماعی شما است.


در سراسر جهان، میلیاردها نفر از ما روزانه از رسانه های اجتماعی استفاده می‌کنیم. برآوردها نشان داده است که تا سال ۲۰۱۸ تعداد کاربران شبکه‌ های اجتماعی به حدود ۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون نفر می‌رسد، رقمی که در سال ۲۰۱۲ تنها ۹۷۰ هزار نفر بود.

این روزها، شرکت‌های بزرگ رسانه‌ای مانند فیسبوک، توئیتر، اینستاگرام، یوتیوب و حتی گوگل و اپل، بیش از همیشه می‌کوشند درآمدشان را با سرمایه‌گذاری بیشتر و بهتر روی سرمایه‌ اجتماعی ما بالا ببرند. شاید در این تبادل، کالا و خدمات نیز به معنای ملموس منتقل شود اما شالوده اصلی مدل اقتصادی آن‌ها بر روابط فردی ما و فواید ناشی از گسترش شبکه‌ های اجتماعی ما با دیگران استوار است. اتفاقی که جذابیت و ظاهری آن، راه را بر هرگونه مخالفت با این نیت به ظاهر خیرخواهانه می‌بندد. در این یادداشت، از دیدگاه چند متخصص رسانه، اقتصاد و استراتژیست سیاست عمومی به این سؤال پاسخ می‌دهیم که رسانه های اجتماعی از چه راه‌هایی بر اقتصاد اثرگذار هستند؟

با دموکراسی سازی اطلاعات

قبل از اینکه خبری از رسانه های اجتماعی باشد، باید برای کسب اطلاعات در مورد کسب و کار و بازار محصول‌تان هزینه می‌کردید. حالا اما هر شخص به خودی خود و هر شرکتی، برند و رسانۀ خودش است و به مراتب با موانع کمتری برای دسترسی به مردم وجود دارد.

این موضوع بیش از همه به نفع برندهای کوچک تمام شده است تا بتوانند به راحتی برای خودشان جای پایی در بازار پیدا کنند. کافی است به روندهایی که برای نوشیدنی‌های دست‌ساز، ماشین‌های غذافروشی و مد لباس‌های محلی اتفاق افتاده است نگاه کنید. این‌ها اغلب همگی نتیجه در دست گرفتن افسار پلتفرم‌های رسانه های اجتماعی است که می‌توانید به مقرون به صرف‌ترین و مؤثرترین روش ممکن، پول‌سازی کنید.

برای مثال، در تصویر زیر، نقش گوشی‌های هوشمند و اقتباس‌گری اجتماعی منتج از آن را در پیشی گرفتن کسب و کار نوشیدنی دست‌ساز از یکی از شرکت‌های مشهور در آمریکا در فاصله سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۳ مشاهده می‌کنید:

وقتی از قدرت رسانه های اجتماعی در توسعه جوامع و برابرسازی تمام افراد حرف می‌زنیم، منظور این است که در کشورهای درحال توسعه، مردمی که در روستاها زندگی می‌کنند یا دسترسی کمی به خدمات دارند حالا می‌توانند از خدمات آموزشی، اطلاعات بهداشتی و امکانات پولی و مالی برخوردار شوند که پیش از اختراع فناوری‌های موبایلی غیرممکن بود. سازمان بهداشت جهانی، این را در جمله‌ای ساده بیان کرده است: «این روزها سرعت انتشار یک گزاره‌برگ (فکت‌شیت) یا پیامی اضطراری در مورد شیوع یک بیماری در توئیتر، بیشتر از هر نوع ویروس آنفولانزا است.»

با پول‌سازی از پلتفرم

اقتصاد پلتفرم به زبان ساده یعنی کسب درآمد از فضای واسط برای تعامل‌های اجتماعی از نوع مجازی؛ خواه می‌خواهد فیسبوک باشد، یا لینکداین و یا یوتیوب و غیره. این روزها، این پلتفرم‌ها توزیع اقتصاد رسانه های اجتماعی مجازی را در دست دارند و آن‌ها هستند که اجازه گسترش محتوا را می‌دهند یا در برابر آن می‌ایستند.

این اتفاق را بگذارید کنار مدل سنتی تبلیغات. مبتنی بودن بازار بر سرمایه‌داری، این پلتفرم‌ها را روز به روز به بزرگترین شرکت‌های جهانی بدل کرده است. برای مثال، اکنون فیسبوک و گوگل، حدود ۶۰ درصد تمام مصارف آنلاین رسانه‌ای را در کنترل خود دارند، تصویر زیر گویای این ماجرا است:

نتیجۀ تصاحب بازار، پشت سر گذاشتن رهبران سنتی پیشین در ارزش بازار است، تا جایی که غول‌های نفتی دنیا جای خود را به جوان‌های باهوش سیلیکون ولی داده‌اند. تصویر زیر، نشان می‌دهد که از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۶ چطور حضور رقبای قدرتمندی چون اپل، آلفابت، آمازون و فیسبوک در کنار شرکت مایکروسافت، تعریف بزرگترین شرکت‌های بازار جهانی را تغییر داده‌اند:

پلتفرم‌های رسانه های اجتماعی تا جایی از این قابلیت برخوردار هستند که دور از انتظار نیست روزی به محلی برای سرمایه‌گذاری و انجام عملیات مختلف بانکداری تبدیل شوند. چه‌بسا خدمات مشتریان در این شبکه‌ها به اندازه‌ای ارتقا یابد که کاربران بتوانند به صورت آنلاین و از درون شبکه‌های خود به دیگران پول واریز کنند، حساب بانکی داخل شبکه‌ای داشته باشند و حتی از جایی مانند فیسبوک وام بگیرند!

با اکوسیستم‌های جدید

تسلط پلتفرم‌ها در جهان تنها به سود شرکت‌های سازنده آن‌ها نیست، بلکه حضور رسانه های اجتماعی جدید برای کارآفرینان نیز فرصت و زیست‌بومی جدید فراهم کرده است که با سرعت بیشتری به سودآوری برسند. در چارت زیر، جهان رسانه های اجتماعی را می‌بینید که تنها در طول یک دهه به دنیایی پر از فضاهای کوچک و بزرگ تبدیل شده است. اتاقک‌هایی که به همه اجازه ورود داده است و تنها کسانی در این اکوسیستم جدید دوام خواهند آورد که پا به پای تقاضاهای روز پیش بروند و به ارتباطات اجتماعی به چشم سرمایه نگاه کنند.

نقش اقتصادی رسانه های اجتماعی تنها به این موارد محدود نمی‌شود. در عمل و با هدف ارتقا شاخص‌های توسعه، این رسانه‌ های اجتماعی  سیاست پایین به بالا را پیش می‌گیرند. بهترین مثال در این مورد، به کشاورزی مربوط است. کشاورزهای کشورهای درحال توسعه اغلب بی‌خبر هستند از قیمت‌هایی که قرار است برای محصولاتی در نظر گرفته شود که درحال پرورش آن‌ها هستند. اما مؤسسه مالی بین‌المللی (IFC) که برای پیشبرد سرمایه‌گذاری پایدار در بخش خصوصی در کشورهای درحال توسعه و زیرمجموعۀ بانک جهانی تأسیس شده است، در یکی از پروژه‌های خود به کشاورزان از طریق پیامک اطلاع‌رسانی می‌کند. به عبارت دقیق‌تر، به آن‌ها اطلاعاتی در مورد وضعیت کنونی بازار می‌دهد، کشاورزان روستایی حتی می‌توانند به هنگام خرید و فروش محصولات‌شان تصمیم‌های بهتر و مقرون به‌صرفه‌تر اتخاذ کنند و این امر چه بسا بازگشت سرمایه بیشتری را برایشان به همراه داشته باشد.

روش‌هایی که رسانه های اجتماعی از آن‌ها برای توسعه کشورها استفاده می‌کنند شاید بی‌شمار نباشند اما انگشت‌شمار هم نیستند. از سیاست و اقتصاد گرفته تا سلامت، فرهنگ، آموزش و اعتراض‌های اجتماعی، همه و همه حوزه‌هایی هستند که به لطف رسانه های اجتماعی از قدرت اثرگذاری بیش از گذشته برخوردار شده‌اند.

به عنوان مثال در زمینه سلامت؛ رسانه های اجتماعی از زندگی مردم سراسر جهان در همان زمان وقوع، خبر می‌دهند. به همین دلیل است که وقتی بیماری‌های بزرگ در جهان رخ می‌دهد، رسانه‌ های اجتماعی اول و پیشتر از همه باخبر می‌شوند. بنابراین چه بسا رصد هوشمندانۀ این رسانه‌ های اجتماعی بتواند شیوع بیماری‌ها را پیش‌بینی و امکان مداخله‌گری را چندین هفته پیش‌تر از روش‌های سنتی با همان نتایج فراهم کند. پیام‌های منتشر شده در توئیتر بارها توانسته است شیوع آنفولانزا یا ابولا را پیش‌بینی کند.

با برشمردن این نمونه‌های معدود در این یادداشت، شاید لازم باشد به جای بدیهی انگاشتن حضور این رسانه‌ها در زندگی روزمرۀ خود، کمی تأمل کنیم و به چگونگی اثرگذاری رسانه های اجتماعی بر خودمان، کسب و کار و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم بیشتر بیندیشیم.

منابع:

https://forumone.com/ideas/can-social-media-help-developing-countries-absolutely

https://www.forbes.com/sites/quora/2017/08/02/how-does-social-media-influence-the-economy/

https://www.weforum.org/agenda/2016/04/6-ways-social-media-is-changing-the-world http://www.visualcapitalist.com /

 

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

ده + 20 =