کاربردی سازی و روانشناسی

روانشناسی محیط نگر رشته‌ای سیستم محور است که انسان‌ها را در ارتباط با محیط اطرافشان بررسی می‌کند. ما به عنوان انسان، بخشی از یک سیستم پیچیده هستیم که شامل سیستم‌های کوچک‌تر مانند محیط طبیعی، محیط اجتماعی، محیط ساختمانی و سایر محیط‌هاست. روانشناسی محیط نگر به دنبال فهم تعامل انسان‌ها و همۀ این سیستم‌های مختلفی است که محیطی را که در آن زندگی می‌کنیم، می‌سازد.

نویسنده: طاهره کرمی شعار

تخمین زمان مطالعه: ۷ دقیقه


در مجموع می‌توان گفت اگرچه روانشناسی محیط نگر حوزه‌ای نسبتاً جدید از روانشناسی است، هم‌اکنون در بهبود کیفیت زندگی بسیاری از مردم نقش مؤثری دارد. با توجه به افزایش مشکلات محیطی و تغییرات اقلیمی در جهان، روانشناسی محیط نگر می‌تواند نقش مهمی در آیندۀ زمین ایفا کند.


این فرضیه مطرح است که محیط در چند سطح بر رفتار تأثیر می‌گذارد. رفتار بلافصل تابعی از شرایطی است که آن رفتار در آن اتفاق می‌افتد. برای مثال چیدمان لوازم منزل در یک اتاق بر تعامل افراد درون اتاق تأثیر می‌گذارد. شکل‌گیری شخصیت و ویژگی‌های افراد در یک کشور یا منطقه توسط طبیعت و نوع محیطی که در آن به مدت طولانی زندگی کرده‌اند. تفاوت‌های نژادی در شخصیت افراد را در ابعاد گسترده می‌توان ناشی از اثر محیط‌های مختلفی دانست که برای چندین نسل در آن‌ها سکونت داشته‌اند (Moos, 1976).

برای مثال، فرض می‌شود که اقلیم و آب و هوا بر خلق و خو تأثیر می‌گذارد. آب و هوای سرد که احتمال یخ زدن در آن وجود دارد، نوعی ناامنی ایجاد می‌کند و فرد در یک مکان سرد مجبور به کارکردن است تا بدنش را گرم نگه دارد. افراد در نواحی سرد مجبورند برنامه‌های رو به جلویی داشته باشند. از لحاظ تکاملی می‌توان این موضوع را به آمادگی افراد ساکن در مناطق سردسیر در مواجهه با زمستان مرتبط دانست؛ غذا و هیزم و لباس‌های گرم برای فصل سرما. محیط‌های خصمانه و خشک، افراد را پرخاشگر می‌کند و این پرخاشگری به کنترل از طریق اخلاق و قوانین نیاز دارد. افراد در چنین محیط‌هایی هوش خطی را پرورش می‌دهند و افرادی عملگرا می‌شوند. رویکرد آن‌ها به محیط با یکی از ویژگی‌های پرخاشگری، رقابت، استثمار و دستکاری مشخصه‌بندی می‌شود. گفته می‌شود علم و تکنولوژی حاصل چنین رویکردی نسبت به محیط است.

در مقابل، افراد در محیط‌های با اقلیم بسیار گرم دچار تنبلی و رخوت هستند. در مکان‌های بسیار گرم ادامه‌‌دادن به کار، به دلیل خستگی و عرق‌کردن، چندان خوشایند نیست. در نواحی گرمسیری فصول تغییر چندانی نمی‌کنند و استخراج منابع در تمام طول سال راحت است. این نوع از اقلیم به نگرشی تسلیم‌شونده منجر می‌شود و افراد در این نواحی به محیط رویکردی ناشی از ترس و خرافه‌پرستی شکل خواهند داد.

در نواحی معتدل افراد نسبت به خود، آگاهی بیشتری دارند و رابطۀ آن‌ها با محیط سازگارانه است. رویکرد ساکنان این اقلیم‌ها به محیط دارای هارمونی و هماهنگی است. خلق و خوی این افراد کل‌گرایانه و شهودی است و به‌خوبی تنظیم‌ شده است. بینش ما به نقش محیط در بهزیستی و رفاه، به حس‌کردن نیاز به محافظت از محیط طبیعی می‌انجامد. فرضیاتی این‌چنین بیان‌کنندۀ این موضوع است که تأثیر محیط بر رفتار و نگرش انسان‌ها را نباید نادیده گرفت.

ما به رشته‌ای برای بررسی اثر محیط بر انسان‌ها نیازمندیم. روانشناسی محیط نگر رشته‌ای سیستم محور است که انسان‌ها را در ارتباط با محیط اطرافشان بررسی می‌کند. ما به عنوان انسان، بخشی از یک سیستم پیچیده هستیم که شامل سیستم‌های کوچک‌تر مانند محیط طبیعی، محیط اجتماعی، محیط ساختمانی و سایر محیط‌هاست. روانشناسی محیط نگر به دنبال فهم تعامل انسان‌ها و همۀ این سیستم‌های مختلفی است که محیطی را که در آن زندگی می‌کنیم، می‌سازد. تعاملی پویا بین انسان و محیط وجود دارد و این تعامل با گذر زمان تغییر می‌کند. انسان محیط را تغییر می‌دهد و متقابلاً محیط نیز در انسان تغییراتی به وجود می‌آورد. روانشناسی محیط نگر حوزه‌ای بین رشته‌ای است که با رشته‌ها و علوم مختلفی چون جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی، جغرافیا، معماری، مطالعات محیط زیست و … مرتبط است.

اگرچه رانندگی‌کردن و زندگی در آپارتمان‌های مرتفع تجارب به نسبت جدیدی برای نسل انسان است، اما انسان نشان داده است که در سازگاری با تنوع نماها و محیط‌ها قابلیت بسیار زیادی دارد. روانشناسی محیط نگر به جست‌وجوی این موضوع می‌پردازد که چگونه فضاها و فیزیک محیط بر فکر، حس و تعامل ما با دنیا اثر می‌گذارد.

روانشناسان محیط نگر رابطۀ بین رفتار انسانی و محیط را از هر دو طرف بررسی می‌کنند؛ یعنی هم این که چگونه محیط بر رفتار اثر می‌گذارد و هم این که چگونه رفتار و نگرش مردم بر محیط مؤثر است. در این حوزه، واژۀ محیط کاربرد متفاوتی دارد و روانشناسان محیط نگرباید بازۀ وسیعی از موضوعات را بررسی کنند. محیط نیز شامل محیط‌های ساختمانی، دفترهای کاری، شهرها و … می‌شود. این که معماری چگونه بر رفتار تأثیر می‌گذارد، محیط به مفهوم زندگی خانوادگی یا فرهنگ همسایگان چه تأثیری بر رفتار دارد و حتی اینکه چگونه برنامه‌ریزی شهری در مقیاس گسترده می‌تواند بر رفتار آدمی مؤثر باشد، از جمله موضوعاتی است که در این حیطه مورد مطالعه قرار می‌گیرد. واضح است که نزدیک بودن به عناصر طبیعت مانند حوض‌ها، گیاهان و درختان انسان‌ها را آرام‌تر می‌کند؛ بنابراین یکی از ملاحظات عمدۀ برنامه‌ریزان شهری و معماران این است که چگونه عناصر طبیعت را در طراحی‌هایشان وارد کنند و این از کارهایی است که بر عهدۀ روانشناسان محیط نگر است. این متخصصان بررسی می‌کنند که چگونه فضا بر مردم تأثیر می‌گذارد و چگونه باید فضایی بسازند که برای رفاه انسان‌ها هدایت‌کننده باشد. آن‌ها حتی سؤالاتی مطرح می‌کنند مانند این که چگونه فضاهای شهری بر جنایاتی که شهروندان مرتکب می‌شوند، تأثیرگذار خواهد بود.

متخصصان این حوزه همه چیز از طراحی‌های پراسترس در نماهای شهری تا تأثیرات درمانی فضاها بر کودکان را بررسی می‌کنند. بنابراین به عنوان یک کاربرد مهم روانشناسی محیط نگر می‌توان به تأثیر فضا در اتاق درمان فکر کرد. درمان همواره در یک محیط امن نتیجۀ بهتری خواهد داد؛ روانشناسی محیط نگر باید به این موضوع بپردازد.

اگرچه روانشناسی محیط نگر بیشتر بر محیط‌های ساختمانی متمرکز است، اما دو زیررشتۀ آن، یعنی روانشناسی حفاظت و اکوسایکولوژی بر رابطۀ بین مردم و طبیعت تمرکز دارند. برای مثال این رشته ممکن است روانشناسی تغییرات اقلیمی، یا انگیزه‌ها برای تغییر رفتارهای مضر برای محیط را مطالعه کند. هرکدام این مطالعات بخشی از یک حوزۀ بین‌رشته‌ای رو به رشد است.

روانشناسی محیط نگر کاربردی نیز وجود دارد که با هدف مدیریت بهتر محیط، برای داشتن زندگی بهتر و رشد روانشناختی پدید آمد. این رشته راه‌های مؤثر برای محافظت از محیط طبیعی، راه‌های بهتر طراحی شهرها و بخش‌ها را مطالعه می‌کند و وسیله‌ای است برای ارتقای آگاهی مردم دربارۀ محیط زیست.

این رشته نقش مهمی در توسعۀ پایدار ایفا می‌کند. روانشناسان محیط نگر می‌توانند با نمایندگان محیط زیست برای فراهم‌کردن سیاست توسعۀ پایدارِ قابل اجرا، همکاری کنند؛ همکاری‌هایی مانند استفاده از رسانه‌های جمعی مانند تلویزیون و قدرت آن در تأثیرگذاری بر رفتار مردم؛ این که چگونه می‌توان از طریق رسانه نگرش مردم به محیط زیست را تغییر داد و کاری کرد که محیط زیست برای مردم ارزش بیشتری پیدا کند تا مردم خودبه‌خود بیشتر ازآن مراقبت کنند. نگرانی‌های روزافزون دربارۀ مشکلات محیطی روانشناسان محیط را به سمتی هدایت می‌کند که بیشتر بر تعامل انسان با محیط طبیعی تمرکز کنند.

در مجموع می‌توان گفت اگرچه روانشناسی محیط نگر حوزه‌ای نسبتاً جدید از روانشناسی است، هم‌اکنون در بهبود کیفیت زندگی بسیاری از مردم نقش مؤثری دارد. با توجه به افزایش مشکلات محیطی و تغییرات اقلیمی در جهان، روانشناسی محیط نگر می‌تواند نقش مهمی در آیندۀ زمین ایفا کند.


منابع

www.psychology4all.com

www.management4sustainability.wordpress.com

www.psychologistworld.com

 

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

بیست + 9 =