روان‌شناسی

جایگاه روان‌شناسی در حوزه‌های مهم بازار و بازاریابی

نویسنده: مینا شمالی‌زاده

تخمین زمان مطالعه:۶ دقیقه

در قرن اخیر کاربرد رشتۀ روان‌شناسی تنها به محیط‌های سلامت روان محدود نشده است و در حال حاضر این رشته پرمخاطب که علاقه‌مندان زیادی دارد در حوزه‌‌های مهم بازار و بازاریابی نیز جایگاه خود را پیدا کرده است به‌گونه‌ای که تقاضای شرکت‌های تولیدکننده و خدماتی برای جذب کارشناس روان‌شناس به‌صورت روز افزونی بالا رفته است. بنابراین یکی از جایگاه‌های شغلی که روان‌شناسان می‌‌توانند در آن فعالیت کنند حرفه‌ای تحت عنوان روان‌شناسی مصرف‌کننده (Consumer psychology) است که در ادامه به معرفی این شغل خواهیم پرداخت.

آیا تاکنون به این موضوع علاقه‌مند شده‌اید که بدانید چگونه و چرا بعضی افراد محصولاتی را انتخاب و خریداری می‌‌کنند اما برخی دیگر را خیر؟ آیا تاکنون برای دانستن این موضوع که چگونه انتخاب خریداران تحت‌ تأثیر پیغام رسانه‌ها قرار می‌‌گیرد کنجکاو شده‌اید؟ روان‌شناسی مصرف‌کننده حوزه‌ای تخصصی است و در این زمینه که چگونه افکار، باورها، احساسات و ادراکات افراد رفتار خرید کردن آنان را تحت تأثیر قرار می‌‌دهد تحقیق می‌‌کند.

برخی از متخصصانی که در حیطۀ بررسی رفتار مصرف‌کننده فعالیت می‌‌کنند دارای مدرک روان‌شناسی هستند. این متخصصان از دانش خود برای تحلیل و درک رفتار مصرف‌کننده به عنوان مثال خرید کردن و انتخاب محصولات استفاده می‌‌کنند.

روان‌شناسان در این حوزه برای آگاهی دادن به آژانس‌های بازاریابی، سازمان‌های تحقیقات بازار و شرکت‌هایی که خدمات و محصولات‌شان را به عموم افراد می‌‌فروشند، تجربیات خود را عرضه می‌‌کنند. آنان اطلاعات خود را به وسیلۀ جمع‌آوری اطلاعات جمعیت‌شناختی مصرف‌کنندگان، اجرای پژوهش‌های میدانی، مصاحبه و گروه‌های متمرکز جمع آوری می‌‌کنند و این اطلاعات را در اختیار تولیدکنندگان قرار می‌‌دهند و در کنار آن نیز پیشنهادات، یافته‌ها و مشاهدات خود را گزارش می‌‌دهند.

متخصصان در زمینۀ روان‌شناسی مصرف‌کننده چه فعالیت‌هایی انجام می‌‌دهند؟

روانشناسان نه تنها به کسب‌وکارها برای شناخت مصرف‌کننده و بازار هدف کمک می‌‌کنند بلکه به خریداران نیز برای تسهیل خرید و استفادۀ راحت‌تر از خدمات کمک می‌‌کنند. در زیر به سه حوزۀ اصلی فعالیت روان‌شناسان اشاره خواهد شد.

  1. متخصصان در حوزۀ روان‌شناسی مصرف‌کننده به کسب‌وکارها برای شناخت مشتری‌هایشان کمک می‌‌کنند.‌

روان‌شناسان به دو صورت به کسب‌کارها برای شناخت مخاطبان خود کمک می‌‌کنند؛ یا از طریق بررسی ویژگی‌هایی جمعیت‌شناختی مثل جنسیت، سن، وضعیت اجتماعی- اقتصادی مصرف‌کنندگان یا با بررسی این موضوع که کدام نوع محصول یا کدام پیام تبلیغاتی، مخاطبان را به خرید آن محصول ترغیب کرده است.

  1. کمک به پیشرفت پیام‌های بازاریابی

برای این کار روانشناسان بر بازاریابی اجتماعی تمرکز می‌‌کنند و این موضوع را مورد بررسی قرار می‌‌دهند که چگونه یک ایده و پیام در میان مردم بخش می‌‌شود و ترویج پیدا می‌‌کند و با استفاده از نتایج بررسی‌های خود به سازمان‌ها کمک می‌‌کنند تا تبلیغات آن‌ها بر سر زبان‌ها بیافتد و معروف شوند.

  1. اجرای پژوهش به منظور بررسی نگرش و رفتار مصرف‌کننده

متداول‌ترین پژوهش‌ها در این حوزه شامل آزمایش‌ها، مطالعات پیمایشی به صورت تلفنی، گروه‌های متمرکز، مشاهدۀ مستقیم و پرسشنامه‌هاست. جمع‌آوری اطلاعات و اجرای پژوهش زمینه‌یابی به صورت آنلاین و ارسال ایمیل نیز انجام می‌‌شود. در مطالعات پیمایشی اغلب از خریداران در مورد آخرین خریدی که انجام داده اند، همچنین بررسی این موضوع که چه عواملی بر تصمیم‌گیری آن‌ها  تأثیر گذاشته است و برنامه‌های آیندۀ خرید آن‌ها سوال پرسیده می‌‌شود. در مورد جنسیت، سن، قومیت، تحصیلات و وضعیت مالی گروه هدف نیز سوالاتی پرسیده می‌‌شود. این شیوۀ کسب اطلاعات به این خاطر مفید است که اکثر محققان به دنبال یافتن الگوهایی در زمینه خرید هستند و این موضوع را از این طریق بررسی می‌‌کنند که چه کسانی چه محصولاتی را خریداری می‌‌کنند. به عنوان مثال ممکن است با استفاده ار پژوهش‌های زمینه‌یابی و پیمایشی این فرصت در اختیار پژوهشگران قرار گیرد تا به این موضوع پی ببرند که فرضاً زنان بین ۳۵ تا ۴۰ سال خانه‌دار با درآمد بین ۵۰ هزار دلار تا ۱۰۰ هزار دلار احتمال دارد که کالا یا خدمات خاصی را خریداری کنند. روان‌شناسان از طریق پی بردن به الگوی خرید مصرف‌کنندگان می‌‌توانند متناسب با آن گروه هدف، تبلیغات و کمپین‌های تبلیغاتی راه‌اندازی کنند.

آموزش و تحصیلات مورد نیاز

در اکثر سطوح شغلی روان‌شناسی رفتار مصرف‌کننده، مدرک کارشناسی روان‌شناسی مورد نیاز است. شغل‌ها در این سطح عموماً شامل برنامه‌ریزی، سمت‌های اجرایی و تحلیل‌گری نتایج کمپین‌های تحقیقات بازار است.

 از جهتی دیگر، افرادی که علاقه‌مند هستند در زمینه‌های پیشرفته‌تر و تخصصی‌تر کار کنند یا علاقه‌مند به تدریس در دانشگاه هستند باید مدرک روان‌شناسی مرتبط با حوزۀ رفتار مصرف‌کننده در مقطع کارشناسی ارشد و دکترا را داشته باشند. این مدارک تحصیلی شامل رشته‌هایی از قبیل روان‌شناسی عمومی، روان‌شناسی صنعتی-سازمانی، بازاریابی و مطالعات مصرف‌کننده است.

آموزش‌های موردنیاز برای تبدیل شدن به یک روان‌شناس رفتار مصرف‌کننده شامل موارد زیر است: شناخت رفتار انسان، بازاریابی، روان‌شناسی اجتماعی، شخصیت شناسی و مطالعۀ فرهنگ‌ها، شناخت عوامل  تأثیرگذار بر فکر و رفتار، آشنایی با طرح‌های پژوهشی و روش‌های آماری.

بر اساس انجمن روان‌شناسی آمریکا(APA) دوره‌های آموزشی این رشته را می‌‌توان مشابه برنامه آموزشی رشته روان‌شناسی صنعتی-سازمانی دانست و می‌‌توان آن را به عنوان زیرشاخه‌ای از روان‌شناسی کاربردی در نظر گرفت.

گزینه ها/سمت‌های شغلی روان‌شناسی رفتار مصرف‌کننده

مسیرهای شغلی که انتخاب می‌‌شوند به علایق افراد و پیش‌زمینۀ آموزشی آن‌ها بستگی دارد. به عنوان مثال، اگر شما به اجرای تحقیقات نظری علاقه‌مند هستید و آموزش دادن را دوست دارید باید مدرک دکترا داشته باشید و به این ترتیب این امکان برای شما فراهم خواهد بود که در دانشگاه‌ها تحقیقات بنیادی اجرا کنید. اما اگر به کارکردن در محیطی مثل تحقیقات بازار، تبلیغات، یا فروش علاقه‌مند هستید ممکن است مدرک کارشناسی برایتان کافی باشد.

از دیگر گزینه‌های شغلی می‌‌توان از مشاغلی همچون مشاور تجارت‌های خصوصی یا روان‌شناس سازمان‌های دولتی نام برد. تقاضاهای متفاوت ومتنوعی از روان‌شناسان در این مشاغل وجود دارد از قبیل توسعه کمپین‌های بازاریابی، بررسی تمایلات خریداران، طراحی تبلیغات اجتماعی برای رسانه‌ها و تحلیل آماری.

حقوق و مزایا

براساس گزارش انجمن روان‌شناسی آمریکا در سال ۲۰۱۲ میانگین درآمد روان‌شناسان صنعتی-سازمانی ۱۰۲,۵۷۰ دلار بود و میانگین درآمد روان‌شناسانی که خارج ازکلینیک، مدرسه و مراکز مشاوره کار می‌‌کردند ۸۶,۳۶۰ دلار بود. طبق گزارشی دیگر در سال‌های اخیر، حقوق و مزایا روان‌شناسان کم تجربه و تازه کار بین ۱۵ هزار تا ۳۰ هزار پوند در سال اعلام شده است. این درحالی است که متخصصان قدیمی‌تر درآمد سالانه‌شان بین ۳۰ هزار تا ۵۰ هزار پوند است. روان‌شناسان با بیش از ده سال سابقه کار در زمینۀ رفتار مصرف‌کننده درآمدشان تا بالای ۷۵ هزار پوند نیز خواهد رسید.

ساعت کاری

ساعت کاری متداول از ساعت ۹ صبح تا ۵ بعد از ظهر براساس زمان اداری است. اما با توجه به ماموریت‌های مختلف و پروژه‌ها برای بازارهای متفاوت و محصولات متنوع و موقعیت‌های جغرافیایی این ساعت قابل تغییر است.

شرکت‌های معروف در دنیا که در صدد استخدام روان‌شناس بوده اند

شرکت‌های معروف و برند‌های بزرگ دنیا اغلب در واحدهای مربوط به توسعۀ برند و مدیریت مصرف‌کننده از روان‌شناسان دعوت به کار می‌‌کنند. شرکت تولیدی بزرگ هنکل تولیدکنندۀ محصولات آرایشی و بهداشتی در دورسردولف آلمان و شرکت نستله با بیش از ده نشانۀ تجاری (برند) مختلف در زمینۀ محصولات غذایی از قبیل پودر شیرخشک، قهوه، نسکافه و…


منابع:

www.allaboutcareers.com

www.psychologist-license.com

www.linkedin.com

www.apa.org

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

4 × یک =