ساختار حقوقی کسب‌­وکارها

آشنایی با انواع ساختار حقوقی راه‌­اندازی کسب‌­وکار و ویژگی‌های آن‌ها

نویسنده: علی مهاجرانی

تخمین زمان مطالعه: ۵ دقیقه


در راه‌­اندازی یک کسب‌وکار، سؤالات مختلفی به وجود می­‌آید و عوامل متعددی دخیل هستند؛ به‌گونه‌ای که موجب حیرت و سردرگمی کارآفرینان می­‌شود. ابتدایی­‌ترین مسئله‌ای که می­‌تواند ذهن کارآفرین را به خود مشغول نماید، راجع به ساختار حقوقی راه‌اندازی کسب‌وکار است. در این یادداشت به انواع ساختارهای حقوقی راه‌اندازی کسب‌وکارهای حقوقی پرداخته شده است.


ساختار حقوقی یک کسب­‌و­کار بسیار مهم بوده و می­‌تواند در تصمیم‌­گیری بعدی، نحوه مدیریت، هزینه‌­ها، مالیات و حتی ارتباط کارآفرینان با جهان خارج مؤثر باشد.

از میان این موارد، به نظر می‌­آید انتخاب نوع ساختار حقوقی، دو اثر بسیار مهم دارد؛ اثر اول مربوط به نحوه تصمیم­‌گیری است؛ به این معنی که در مورد کسب­‌و­کار، اختیار شما به‌عنوان کارآفرین یا مؤسس به چه میزان است. اثر دوم نیز نظر به میزان مسئولیت و تکالیف یک مؤسس در قبال کسب‌­و­کار و فعالیت تجاری دارد.

بر این اساس کسب‌­و­کار می‌­تواند در دو قالب را‌ه‌­اندازی شود. هر کدام از این قالب و ساختارها خود نیز به قالب‌های متعدد دیگری قابل تقسیم است.

نوع اول این ساختار را می‌­توان ساختار مستقیم نامید. در ساختار مستقیم کارآفرین یا مالک کسب‌وکار به‌صورت مستقیم به تجارت می‌­پردازد. در نوع دوم، یعنی ساختار غیرمستقیم، تجارت به‌صورت غیرمستقیم و با واسطه عامل دیگری (شخص حقوقی) صورت می­‌گیرد.

ساختارهای مستقیم راه­‌اندازی کسب­‌و­کار

در ساختار مستقیم اشخاص به‌صورت مستقیم با دیگران تجارت می‌­کنند و محصولات یا خدمات را خود را بلا واسطه عرضه می‌نمایند. در این حالت کسب‌وکار به ما هو کسب‌­وکار شخصیت مستقلی ندارد.

در واقع کسب‌وکار شبیه یک وسیله است که مالک با استفاده از آن اقدام به تجارت می‌­نماید. طبیعی است که وقتی عامل سوم وجود ندارد تمامی امورات یک کسب­‌وکار بر عهده مالک خواهد بود.

ساختارهای مستقیم به دو صورت امکان‌پذیر است. در نوع اول، ساختار کسب­‌وکار تک نفره است. یعنی یک شخص مالک تمام کسب­‌وکار است. اما نوع دوم در جایی است که دو یا چند شخص مالک کسب­‌وکار هستند.

در واقع اشخاص متعددی مالک کسب­‌وکار هستند و به‌صورت یک تیم و در قالب قرارداد (شفاهی یا کتبی) اقدام به تجارت مستقیم می­‌نمایند.

ساختارهای غیرمستقیم راه­‌اندازی کسب‌­و­کار

اما برخلاف ساختارهای مستقیم، در ساختار غیرمستقیم فعالیت تجاری مالک یا مالکان با واسطه صورت می­‌گیرد. یعنی مالک با واسطه‌­ای، با جهان خارج ارتباط برقرار می­‌کند.

در واقع خود آن واسطه با جهان خارج به تجارت می­‌پردازد. در این حالت طرف حساب اشخاص ثالث، مالک یا مالکان (مؤسسان) نیستند بلکه آن واسطه است که اشخاص ثالث مستقیماً با آن ارتباط دارند. منظور از واسطه شخص حقوقی است.

مهم­ترین ویژگی اشخاص حقوقی داشتن شخصیت حقوقی مستقل است. شخصیت حقوقی داشتن به معنی داشتن نام، اقامتگاه، تابعیت و … به‌صورت مستقل و فارغ از مالک یا مالکان است و به‌تبع، تصمیم­‌گیری، نظارت، مسئولیت­‌های حقوقی و مالکیت بر کسب­‌و­کار در اختیار کارآفرینان یا مؤسسان کسب­‌و­کار نیست بلکه این خود شخص حقوقی است که تصمیم­‌گیرنده، نظارت‌­کننده، مدیریت کننده و مسئول است.

یک اشتباه رایج در میان عموم این است که فکر می­‌کنند، درصورتی‌که کسب‌­وکار خود را از طریق شرکت راه­‌اندازی نمایند، آنان مالک کسب‌وکار یا منافع حاصل از کسب‌وکار هستند.

باید توجه داشت به دلیل ویژگی شخصیت حقوقی مستقل، شرکت، مالک دارایی‌های خود ازجمله ابزار، املاک، سرمایه و منافع حاصله از تجارت است. به همین دلیل تا زمانی که تقسیم سود طبق مقررات صورت نگیرد یا شرکت منحل و اموال تقسیم نگردد، مؤسسان بر اموال، منافع و دارایی‌­های شرکت مالکیتی ندارند.

همچنین وجود مدیر شرکت یا هیئت مدیران یا مجمع عمومی به معنی داشتن حق مالکیت بر دارایی‌­های شرکت نیست. در واقع شرکت با از طریق این ارکان اراده خود را ابراز می­‌کند.

ساختارهای غیرمستقیم خود نیز به دو دسته تقسیم می‌­شود[۱]؛ برخی از این ساختارها، با اهداف تجاری تأسیس می­‌شوند؛ شرکت‌های تجاری از این قبیل هستند. برخی دیگر نیز با اهداف غیرتجاری تأسیس می‌شوند که مؤسسه نام دارند.

باید توجه داشت که هدف مؤسسه فعالیت تجاری نیست اما می­‌توان از آن منافع مادی کسب کرد. شخصیت حقوقی مؤسسات از زمان ثبت آنان است. اما شخصیت حقوقی شرکت­‌ها منوط به ثبت آن‌ها نیست و با تشکیل شرکت، شخصیت حقوقی پیدا می­‌کنند.

شرکت‌های تجاری اقسام مختلفی دارد. این شرکت‌ها بر مبنای میزان مسئولیت، میزان اهمیت شرکا و سرمایه متعدد هستند. در برخی از شرکت‌­ها مسئولیت شرکا یا سهامداران محدود به میزان آورده و یا سهم آنان است؛ همچون شرکت‌های سهامی عام و خاص.

در برخی دیگر مسئولیت محدود به آورده نیست. بلکه شرکا نسبت به بدهی­‌های شرکت مسئولیت تام یا نسبی دارند. شرکت‌های نسبی و تضامنی از این قبیل هستند.

در برخی از شرکت­‌ها، شخصیت شرکا مهم است. شرکت‌های تضامنی و شرکت‌های نسبی از این قسم هستند. برخی دیگر از شرکت‌­ها، سرمایه شرکا مهم است. شرکت‌های سهامی عام و خاص از این قسم هستند.

ازجمله دیگر شرکت­‌ها می‌­توان از شرکت با مسئولیت محدود نام برد. در این شرکت مسئولیت شرکا محدود به میزان سرمایه آن­ها در شرکت است. برخی شرکت‌های دیگری نیز وجود دارد (شرکت‌های مختلط و شرکت‌های تعاونی) که نیازی به ذکر آنان نیست.

هر کدام از این ساختارها ویژگی‌های خاص خود را دارد. به‌صورت کلی می‌­توان تفاوت‌­های ساختارهای مختلف را در موارد ذیل خلاصه کرد:

  • نحوه تصمیم‌­گیری
  • نحوه نظارت
  • نحوه مدیریت
  • هزینه­‌های راه‌­اندازی
  • امور مالیاتی
  • امور ثبتی
  • مالکیت بر کسب‌­وکار
  • مسئولیت شخص یا ساختار

[۱]. اشخاص حقوقی به‌صورت عام دو دسته هستند:

اشخاص حقوقی موضوع حقوق عمومی: همچون شرکت­‌های دولتی یا نهادهای عمومی و … .

اشخاص حقوقی موضوع حقوق خصوصی: شرکت­‌های تجاری و مؤسسات از این قسم هستند.

3+

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

2 × 1 =