ساینس متریکس؛ خلاقیت در ارزیابی نظام دانش

ساینس متریکس ؛ تجربه‌ای موفق در ارزیابی پژوهش و برنامه‌ریزی راهبردی-بخش دوم

نویسنده: مجتبی لشگری

تخمین زمان مطالعه: ۶ دقیقه


ساینس متریکس سازمانی موفق در توصیف و تحلیل وضعیت تحقیق و پژوهش در کانادا و در سطح بین‌­المللی است. در  بخش اول، خلاقیت‌های این سازمان در این قبیل فعالیت­‌ها توضیح داده شد. این گزارش مشخصاً به توانمندی‌­های ساینس متریکس در سنجش اثر پژوهش­‌ها اختصاص دارد.


ساینس متریکس در سال ۲۰۱۸ موفق شده تا پروژه سه‌ساله‌ای را با اتحادیه اروپا امضا کند که معرف­‌ها و مؤلفه‌های اصلی تحقیق و نوآوری[۱] را بررسی می‌­کند. ساینس متریکس در این پژوهش و بسیاری دیگر از پژوهش‌­هایش، گردآوری و به‌روزرسانی داده‌­های مربوط به انتشارات علمی، ثبت اختر‌ا‌ع‌­ها، توسعه و گردآوری داده‌های جدید در مورد نوآوری تجاری را در رویکردهای مربوط به داده­‌های بزرگ دنبال کرده است.

ساینس متریکس تلاش کرده تا ابزارهایی ایجاد کند تا فیلدهای علمی و حیطه­‌های اصلی فناوری را شناسایی نماید و همچنین، داده‌­های جدیدی را در مورد بروندادهای علمی به دست بیاورد. در پروژه پیش‌­گفته، داده‌­های ساینس متریکس بینش‌­هایی را در مورد بروندادهای علمی و فناورانه ۵۶ کشور فراهم کرده است.

متغیرهایی که در گزارش­‌های ساینس متریکس بسیار دیده می‌­شوند عبارت‌اند از تحلیل و گزارش رفرنس­ و منابع تحقیقاتی، الگوهای ثبت اختراع، داده‌­های خلاقیت و نوآوری تجاری، الگوهای تخصص‌­گرایی، نسبت تحقیقات به تولید ناخالص داخلی، مقایسه­‌های آماری میان رشته­‌ها، کشورها، روند زمانی، تعداد آثار منتشره، تعداد متخصصان و مواردی از این دست می­‌باشد.

ساینس متریکس در برخی پروژه‌­ها از جمله پروژه سال ۲۰۱۷ برای اتحادیه اروپا تلاش کرده است تا با داده­‌کاوی، سیاست­‌گذاری­‌های دقیق را باعث شود. ساینس متریکس در بحث از داده­‌کاوی، توأمان از خلاصه­‌سازی داده‌­ها، ذخیره‌­سازی، پالایش مجدد و تحلیل چندباره استفاده می­‌کند تا اطلاعات مفیدی به دست آورد و به این منظور از دیتاست‌­های مرسوم و جدید استفاده می­‌کند. نمونه­‌های این موارد عبارت‌اند از داده‌­های مالی، داده‌­های مربوط به رفرنس­‌های پژوهشی و داده­‌های مربوط به پیمایش‌­ها، داده‌­های رسانه‌­های اجتماعی و اینترنت.

ساینس متریکس در طول عمر حدود ۱۷ سال خودش و در طرح تجاری ابتدایی‌اش تصمیم گرفته بود تا بر فعالیت­‌هایی همچون خدمات تحلیلی و ارزیابانه تمرکز نماید. ارزیابی دانش و فناوری[۲] از اهداف اصلی آن­ها بوده است. آن­ها از ابتدا داده‌­های موجود را بکار گرفتند و با تحلیل آن­ها بیشتر بر روی مقوله سنجش وضعیت رفرنس‌­ها و منابع پژوهشی تمرکز کردند.

در سال ۲۰۰۵، موسسه منابع طبیعی کانادا اولین پروژه ارزیابی را به ساینس متریکس داده بود که تحلیل‌­های آنها درنهایت به سیاست­‌گذاری­‌ها کمک نمود. در سال ۲۰۰۷، ساینس متریکس با دیتابیس­‌های الزویر و اسکاپوس همکاری نمود. همکاری ساینس متریکس از پیش با پایگاه تامپسون رویترز نیز مطرح بود.

در سال ۲۰۱۰، ساینس متریکس با استفاده از دیتاست‌­هایی که به دست آورده بود توانست قرارداد چهارساله­‌ای را با اتحادیه اروپا امضا کند که به‌­نوعی تا آن زمان بزرگ‌ترین مطالعه رفرنس پژوهی و بررسی تولید علمی در اروپا بوده است. این مورد اولین قرارداد بین‌­المللی ساینس متریکس بود.

در این پژوهش با استفاده از دیتابیس اسکاپوس، تحلیل­‌های تطبیقی در زمینه رفرنس پژوهی در مورد دانشگاه‌­ها، سمن­‌ها و شرکت‌­ها در ۴۱ کشور اتحادیه اروپا صورت گرفت. آن­ها نشان دادند که نقاط ضعف و قوت تولید دانش در علوم مختلف مابین سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۲ چه بوده است. عملکرد علمی کشورها در این گزارش بررسی شد. داده‌­ها مربوط به انتشارات، ارجاعات، تأثیر اثر، تخصص و همکاران اثر بوده است.

ساینس متریکس ؛ تجربه‌ای موفق در ارزیابی پژوهش و برنامه‌ریزی راهبردی-بخش دومدر گزارش‌­های متعدد ساینس متریکس از جمله «تحلیل مؤلفه‌های ارزیابی رفرنس­‌های علمی در ارتباط با سیاست­‌های اتحادیه اروپا» ملاحظه می‌­شود که ارزیابی تأثیر پژوهش­‌ها و نهادهای علمی در قالب‌­های مصور و نمودارهای تحلیلی چند متغیره و از زوایای مختلف ارائه شده است.

این مرکز علم­‌پژوهی به خوبی نقاط ضعف و قوت کشورها را با یکدیگر مقایسه می­‌کند و روند پیشروی تغییرات را نشان می­‌دهد.

مثلاً در این گزارش به اتحادیه اروپا هشدار می‌­دهد که چین، فاصله موجود با آمریکا را در زمینه حجم تولید علمی پر کرده است و از پیشگامی کشورهای سوئیس و دانمارک در اتحادیه اروپا خبر می­‌دهد.

این سازمان در زمینه کاربردی­سازی و تجاری­سازی علوم انسانی تلاش کرده است. آن­ها با تخصص خود در زمینه ارزیابی نظام دانش توانسته­اند انبوهی از پروژه‌های کلان را از مؤسسات و مراکز ملی و بین‌­المللی به دست بیاورند. آن­ها از ابزارهای ارزیابی تحلیلی متعددی استفاده می­‌کنند که عموماً چندین متغیر را در ارتباط باهم قرار داده و از زوایای مختلف، رویکرد صحیح به سیاست­گذاری دقیق را ممکن می‌­سازد.

مثلاً در ذیل ملاحظه می‎­شود آن­ها از دو شاخص تعداد آثار منتشرشده و نیز میانگین نسبی ارجاعات علمی (روند تأثیر) به‌صورت مقایسه‌­ای در بین زمان و مکا‌ن‌­های مختلف استفاده کرده­‌اند؛ این ابزارها به سیاست­‌گذار امکان می­‌دهد نقاط ضعف و قوت کشور (یا موسسه/دانشگاه/ سازمان پژوهشی و غیره) خود را در ارتباط با میانگین جهانی و دیگر گروه­‌ها و کشورهای مهم ملاحظه نماید.

ساینس متریکس ؛ تجربه‌ای موفق در ارزیابی پژوهش و برنامه‌ریزی راهبردی-بخش دوم

هرچه از خلاقیت­‌های تحلیلی ساینس متریکس گفته شود باز هم کم است؛ مرور گزارش­‌ها و اسنادی که این سازمان منتشر کرده[۳] نشان می­‌دهد تا چه حد کار تیمی سخت و دقیقی در بلندمدت بر روی تک‌تک صفحات و تحلیل­‌های آن­ها صورت گرفته است. آن­ها توزیع مکانی بین­ رشته‌­ای بودن تولیدات علمی را در نقشه مشخص می­‌کنند. همچنین، روند عملکرد علمی رشته­‌های مختلف را در دو طیف ماتریسی تأثیر علمی (محور عمودی) و شاخص تخصص­‌گرایی (محور افقی) نشان می‌­دهند:

ساینس متریکس

ساینس متریکس

ساینس متریکسآن­ها در شاخص های سنجش و ارزیابی نظام دانش بر متغیر نرخ همکاری پژوهشی (تعداد نویسنده ها) به‌صورت بین کشوری و بی‌ المللی نیز توجه کرده‌اند و این­گونه بین‌المللی شدن جریان دانش را نشان می‌دهند.

در یکی از روش‌های دیگر این سازمان، درونداد-برونداد پژوهشی را بررسی می‌کنند. بعضاً برونداد را تعداد انتشارات علمی در نظر می‌گیرند و دروندادهایی که بر این متغیر تأثیر می‌گذارند را شامل سرمایه‌گذاری و هزینه‌ها در بخش تحقیق و توسعه، منابع انسانی، خلاقیت و زیرساخت‌های تحقیقاتی تصور می‌کنند. آن­ها نشان می‌دهند این متغیرها، ۸۳% از واریانس تولید علمی را تبیین می‌کنند.[۴]

 

 در ساینس متریکس برای ارزیابی اثر به مقایسه مابین متغیرهای متعدد اقدام می‌شود، مثلاً تعداد و رتبه آثار، تعداد و رتبه فارغ‌التحصیلان دکتری، تعداد و رتبه پژوهشگران.

در این نمودار آن­ها نشان می‌دهند تعداد محققان در کشورهایی که سرمایه‌گذاری بیشتری در تحقیق و توسعه کرده‌اند بیشتر است.

ساینس متریکس

بنابراین، همان‌طور که در این بخش از معرفی ساینس متریکس و نیز بخش اول معرفی آن ملاحظه شد، سازمان‌های این‌چنینی می‌توانند با به‌کارگیری دانش تخصصی و تحلیل‌های آماری و کیفی بر روی داده‌های از پیش موجود، روند پیشروی و نقاط ضعف و قوت نظام دانش و معرفت را در سطح خرد تا کلان، به‌صورت تطبیقی یا مورد محور و در یک مقطع زمانی یا به‌صورت مقایسه‌ای و از زوایای مختلف موردبررسی قرار دهند. این قبیل تحلیل‌های کاربردی و عینی قطعاً می‌تواند در زمینه سیاست­گذاری‌های صحیح در نظام آموزش و پژوهش کشورها بکار گرفته شود. علاوه بر این، این سازمان‌ها با تجاری‌سازی داده‌های خود می‌توانند برای فارغ‌التحصیلان علوم انسانی و دیگر علوم، زمینه کاری مرتبط ایجاد کنند.

[۱] Provision and analysis of key indicators in research and innovation

[۲] scientometric and technometric studies

[۳] https://ec.europa.eu/research/innovation union/pdf/bibliometric_indicators_for_european_policies.pdf

[۴] https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000235407/PDF/235407eng.pdf.multi

0

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

چهار + 16 =