طرح اعتلای علوم انسانی و موضوع کاربردی سازی

به گزارش بُردار، طرح اعتلای علوم انسانی با عنوان کامل «طرح اعتلا و ساماندهی علوم انسانی معطوف به پیشرفت کشور»، سه‌شنبه، بیست‌وهفتم آذرماه، در سومین روز از هفتۀ پژوهش، از پایگاه اینترنتی خود به نشانی http://www.ihcs.ac.ir/tarheeatela/fa رونمایی کرد. به این بهانه گزارش حاضر، مروری بر طرح اعتلای علوم انسانی؛ واکنش جامعۀ علمی نسبت به آن و نسبت این طرح با موضوع کاربردی سازی علوم انسانی، انجام داده است.

معرفی طرح اعتلا و ساماندهی علوم انسانی معطوف به پیشرفت کشور

جرقه‌های نخستینِ طرح اعتلای علوم انسانی، در سال ۱۳۹۴ و با پیشنهاد اولیۀ مرحوم صادق آئینه‌وند، در فضای علوم انسانی کشور متبلور شد و کلید عملیاتی آن در سال ۱۳۹۵ توسط دکتر قبادی زده شد.

ماجرا از این قرار بود که با توجه به دغدغه‌های مقام رهبری درخصوص علوم انسانی و بندهای بر زمین ماندۀ اسناد بالادستی راجع به علوم انسانی، قرار بر تدوین طرحی جامع با محوریت علوم انسانی گزارده می‌شود. این طرح با هدف تحقق ماموریت‌های اسناد بالادستی درخصوص علوم انسانی، معطوف به ایجاد تحولی در علوم انسانی تدوین می‌شود، به طوریکه افزایش کارایی و بالندگی علوم انسانی در کشور و سوق علوم انسانی به سمت ایفای نقش موثر در سیاست‌گذاری کشور، از آن منتج شود.

این طرح با سه ویژگیِ «کارفرمایانه بودن»، «واقع‌گرایی» و «مسئله‌محوری» تدوین و منتشر شده است. کارفرمای طرح، سازمان برنامه و بودجه است که به دور از شعارزدگی درصدد است به صورت واقعی نقشِ پیشروی علوم انسانی در جهان معاصر را در کشور احیا کند.

تاکید اصلی طرح اعتلا، بر «مسئله‌محوری»ِ آن است. طرح اعتلای علوم انسانی با تعریف و فهرست کردن شش مسئله که چالش‌های علوم انسانی کشور محسوب می‌شوند؛ انسجامِ فعالیت‌های اصحاب علوم انسانی در کشور را هدف گرفته است. این شش مسئله، عبارتند از:

  1. نسبت بین مهارت و تحصیل و اشتغال دانشجویان
  2. نسبت بین پژوهش و نهادهای اجرایی
  3. نسبت علوم انسانی با صنعت، تجارت و مهارت
  4. نسبت علوم انسانی و جامعه
  5. نسبت علوم انسانی با پیشرفت و توسعۀ کشور
  6. نسبت علوم انسانی با قدرت ملی و بین‌المللی

این شش مسئله با اقتباس از اسناد بالادستی، تعریف و تدوین شده است و تاکنون حدود ۱۰۰ عنوان طرح، ذیل این شش مسئله تعریف و وارد فاز اجرایی شده است.

فعالیت‌ها و ماموریت‌های طرح اعتلای علوم انسانی را به اختصار می‌توان در محورهای زیر برشمرد:

  • پیشبرد طرح‌های منبعث از سوالات شش‌گانۀ فوق
  • برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های بین‌المللی و میان‌فرهنگی جهت شناخت و معرفی تجارب جهانی در تحول علوم انسانی
  • برنامه‌ریزی برای جهت‌دهی به رساله‌های دکترا در راستای شش مسئلۀ طرح اعتلا
  • برنامه‌ریزی برای نشست‌های خبرگانی
  • برنامه‌ریزی برای انتشار نشریۀ طرح اعتلا
  • راه‌اندازی سایت اعتلای علوم انسانی

طرح اعتلا در سه فازِ انتشار فراخوان، داوری طرح‌های دریافتی و اجرایی و عملیاتی کردن طرح‌های تایید و اصلاح‌شده، اکنون وارد مرحلۀ اجرا و اثرگذاری شده است.

آنچه که بانیان و دست‌اندرکاران طرح، مومنانه بر آن تاکید دارند، «ملی بودن» طرح اعتلاست. به این معنا که گرچه پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، بانی و متمکن طرح معرفی شده و شروع به کار کرده است، اما پژوهشگاه علوم انسانی مصر و مبرم بر مشارکت، همکاری و همیاری تمام اعضای علوم انسانی کشور در این طرح است.

طرح اعتلای علوم انسانی و جامعۀ علوم انسانی

آنچه از فحوای صحبت‌های دست‌اندرکاران طرح اعتلا برمی‌آید، بی‌مهریِ بخشی از بدنۀ علوم انسانی کشور به این طرح است. گرچه مسئلۀ کاربرد دانش، امری دستوری نیست و در ارتباط وثیق با زیرساخت‌های فکری، فرهنگی و روانی یک جامعه امکان‌پذیر است؛ اما باید توجه داشت که همراهی و همدلی با طرح مذکور همچنین می‌تواند شامل نقد و اصلاحیه باشد.

متاسفانه جامعۀ علوم انسانی کشور همچون جزیره‌هایی جداافتاده، به تباعد و واگرایی در کنش مالوف شده‌اند. این روحیه باعث شده است هم از شرکت در جلسات شورای تحول در علوم انسانی امتناع کنند و هم به فراخوان‌های طرح اعتلای علوم انسانی آن‌طور که در خور یک طرح ملی است پاسخ ندهند.

طرح اعتلای علوم انسانی با پشتوانۀ دانشی و نگرشی عظیمی از اساتید علوم انسانی، تدوین و اجرایی شده است؛ نگرش‌های منتقد یا حتی مخالف می‌توانند به جای انکار یا بایکوت، پشت میزهای مذاکره و تریبون‌های رسانه‌ای نشسته و آنچه از نقش راهبردی و کاربردی علوم انسانی لازم می‌دانند، به متولیان طرح و امرِ اعتلا گوشزد کنند.

طرح اعتلای علوم انسانی و بحث کاربردی سازی علوم انسانی

طرح اعتلای علوم انسانی را به طور تلویحی می‌توان طرح جامع کاربردی سازی علوم انسانی دانست. جدای از این که این طرح در حال حاضر فعالیت در حوزۀ «مبانی»، «تاریخ» و «کاربست»ِ علوم انسانی را مبدا قرار داده است؛ همچنین اگر معنای کاربردی سازی را به کَنهِ اصلی آن، که مفهوم «کاربرد دانش» برگرفته از نسل سوم دانشگاه‌هاست، مرتبط کنیم و علم را معرفتی روش‌مند در پاسخ به مسئله مستفاد کنیم؛ می‌توان گفت طرح اعتلای علوم انسانی با تاکید بر «مسئله‌محوری»، در صدد است علوم انسانی را از پراکنده‌گویی‌های بی‌روش‌شناسانه و بی‌مسئله‌شناسانه رها کند. این امر، همان کاربردی سازی دانش انسانی در مختصاتی ملی است که قرار است علوم انسانی کشور را به سمتی سوق دهد که نسبت آن با صنعت و جامعه، مسجل و مشخص باشد.

از این باب، تعبیر راه‌گشایی و گره‌گشایی از علوم انسانی را می‌توان به طرح اعتلای علوم انسانی اعطا کرد. چراکه این طرح در صورت تحقق حتی نسبی، علوم انسانی را از افسون و اتهامِ انتزاعی بودن می‌رهاند.

همچنین طرح اعتلا در صورت کلی، پروژه‌ای عملیاتی درخصوص حکمرانی پژوهش در علوم انسانی محسوب می‌شود که این اتفاق، خود، نمونه و مصداقی از کاربردی سازی دانش محسوب می‌شود.

فاطمه مرتضوی/

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

سه − یک =