کارآمدی علوم انسانی

علی‌نقی مشایخی در شنبه‌های انسانی درباره علوم انسانی بومی می‌گوید


اشاره: ششمین شنبه انسانی به  گفت‌وگوی احمد آکوچکیان و علی‌نقی مشایخی اختصاص دارد. مشایخی، استاد دانشگاه صنعتی شریف و دانش‌آموخته دورۀ دکترای مدیریت دانشگاه ام‌آی‌تی است. او در سال ۱۳۷۸ با کمک وزارت صنایع و سازمان برنامه دانشکده مدیریت دانشگاه صنعتی شریف را تأسیس کرد و همچنین در شهریور ۱۳۸۶ طی حکمی از سوی مهندس نجابت، مدیر عامل پتروشیمی، به مدیریت عامل شرکت راهبران پتروشیمی منصوب شد. او همچنین عضو هیئت مدیره شرکت کیسون است.

در این نشست مشایخی در مقدمه سخنان خویش عنوان کرد که در مشاهدة پدیده‌های عالم، تلاش بر توجه به علل آن‌ها صورت می‌گیرد تا مبتنی بر این علل، پیش‌بینی‌ها انجام پذیرد و همچنین با فهم آن‌ها، به تغییر در پدیده‌ها منجر گردد. آن‌گاه در روندی دیگر با گردآوری اطلاعات، پیش‌بینی و فهم پیشین به معرض آزمون نهاده شود تا این‌گونه به چنین فهم علمی از پدیده‌های اجتماعی اعتبار بخشیم.

در ادامه نظرات مشایخی در باب علوم انسانی را می‌خوانیم.


کارآمدی علوم انسانی در شنبه های انسانی

۱ـ ضرورت مسئله‌محوری در علوم انسانی

علی‌نقی مشایخی معتقد است ضروری است علوم انسانی متوجه پاسخ‌گویی به مسائلی گردد که جامعه با آن مواجه است، و در صدد پاسخ‌های عالمانه‌ای برای آن‌ها برآید، همچنین براساس شواهد و اطلاعات گردآوری شده به پاسخ‌های خویش اعتبار بخشد و آنان را به آزمون گزارد که گر چنین گردد علوم انسانی کارآمد خواهیم داشت.

شایان ذکر خواهد بود که مرحله پایانی (آزمون‌بخشی) از چنان اهمیتی برخوردار است که پاسخ‌ها با هر میزان بهره‌گیری از دین و تفکر دینی نیز نمی‌تواند از آن بی‌بهره باشد؛ چراکه بی‌توجه به آن، موجب می‌گردد که نه‌تنها اقدام مفیدی صورت نگیرد، چه بسا خاصیت تأثیرپذیری خویش بر پدیده‌های اجتماعی را نیز از دست بدهد و هرکدام از علوم انسانی و پدیده‌های یادشده مسیر منحصر به فرد خویش را طی کنند.

مشایخی جایگاه برخی از علوم در غرب را برگرفته از این‌گونه پاسخ‌گویی و تبیین مسائل جامعة خویش دانست که با آزمون‌پذیری و اهتمام به کارآیی پاسخ‌های انجام گرفته به اعتبار و جایگاه مورد نظر دست یافتند. قابل توجه است که اگر از این زاویه به مسائل جوامع حضرت رسول (ص) نظر افکنده شود، چنین برداشت می‌شود که آموزه‌های ایشان به مسائل جوامع آن روز توجه داشته است.

۲ـ ضرورت نگاه سیستماتیک

مشایخی در ذیل این عنوان معتقد است که بایستی واقعیت‌ها آن‌گونه که هستند دیده شوند، نه آن‌طور که اذهان خاهان آنند. در این زمینه برون‌فکنی بدین صورت که مسائل تنها ناشی از تحمیل‌های بیرون القا نمی‌گردد که چه بسا ناشی از تفکر، سیاست و روش‌های درونی اتفاق می‌افتد. از این‌رو ضروری است در نقد و اصلاح خویش با ذهنی باز عمل شود.

این‌گونه است که این علوم میدان می‌یابد و رشد خواهد کرد. به تعبیر دیگر با فضاسازی آزاداندیشی و گفتمان علوم مجال رشد خواهند یافت.

 همچنین مشایخی در باب بهره‌گیری از مبانی، ارزش‌ها و علوم انسانی جهان غرب بیان داشت که شایسته نیست در این عنوان با یک حکم کلی مبنی بر خودویژه بودن ارزش‌ها و علوم یادشده آن‌ها را طرد نمود. از این‌رو؛ بایستی ابتدا تأثیرات موارد یادشده بر تئوری‌ها و احکام را بررسی نمود و در هر یک از رشته و تخصص‌ها به طور ویژه، مورد ارزیابی قرار داد تا در انتها به مسئله دست یافته شود. یا بالعکس ابتدا از مسئله آغاز کرد و به منظور پاسخ‌گویی به مسئله، نظریه و تئوری توسعه‌ای که منافاتی با مبانی ارزشی نیز نداشته باشد ارائه گردد.

وی همچنین قائل بود که تلاش‌های صورت گرفتة اخیر مسئله، به فراموشی سپرده شده است و تنها با اهتمام به حکم کلی مغایرت ارزش‌های برون‌مرزی، موارد سست آن‌ها بررسی نگردیده است و به طور مستقیم مبانی و ارزش‌های خودویژه و بومی مطرح شده که به دلیل عدم وضوح مسئله، سردرگمی و عدم کارآمدی را در پی داشته است.

در بخش دوم و سوم این گزارش، علی‌نقی مشایخی نظرات خود را در باب علوم انسانی و اجتماعی تشریح می‌کند.

ادامه دارد…

فاطمه مرتضوی/

0

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

4 × 5 =