سیاست‌گذاری و علوم اجتماعی

متن پیشِ رو، گزارشی است که به معرفی نمونۀ موفقی از مداخلۀ علوم اجتماعی در سیاست‌گذاری‌ های کلان می‌پردازد.

نویسنده: فاطمه مرتضوی

تخمین زمان مطالعه: ۱۱ دقیقه


این نمونه، تحت عنوان «شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا» به جهت‌دهی سیاست‌گذاری‌های حاکمیت در امور اجتماعی در بریتانیا می‌پردازد. بخش اول این گزارش به معرفی اجمالی از این شورا اختصاص داشت. در آن بخش ضمن آشنایی با تعریف علوم اجتماعی از نظر این شورا، حوزه‌ها و زمینه‌های فعالیت آن مرور شده است.

بخش دوم این گزارش به مثال‌هایی از موفقیت شورا در زمینه‌های مختلف اشاره دارد. این بخش به صورت مرور ۷ پروژۀ شورا و نحوۀ اثرگذاری علوم اجتماعی در سیاست‌گذاری‌های حاکمیتی اختصاص دارد. در بخش سوم و نهایی این گزارش نیز به درس‌هایی که مطالعۀ شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا برای ایران دارد، اشاره شده است.

در ادامه، بخش دوم این گزارش می‌آید.


مقدمه

مطالعۀ نمونه‌های اثرگذار جهانی در حوزۀ علوم انسانی و اجتماعی، می‌تواند شاهد و الگویی نه تنها برای دانش‌آموختگان این رشته‌ها باشد، بلکه همچنین سیاست‌گذاران و بخش‌های حاکمیتی جامعه را با نوع استفاده و نحوۀ کاربست علوم انسانی در بهینه‌سازی تصمیمات و سیاست‌ها آشنا کند. در این گزارش به مثال‌هایی از موفقیت شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا تحت عنوان ESRC در بخش‌ها و زمینه‌های مختلف مداخله و اثرگذاریِ علوم انسانی، پرداخته شده است.

  1. مداخلۀ علوم اجتماعی در سیاست‌گذاری‌های اجتماعی

مطالعۀ موردی: کسب اطلاعات در مورد چیستی کارها و فهمیدن آنها (طرح W.W)

چالشی که برای سیاست‌گذاران و متخصصین وجود دارد این است که بتوانند از طریق آثار پژوهشی مختلف، کنترل و جهت‌دهی جامعه را در دست بگیرند تا به شواهد مرتبط در سطوح عالی دسترسی پیدا کنند. شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا، شریکی اصلی در طرحی برای دولت انگلیس با نام «چه چیز کار می‌کند (What Works)» است تا داشتن شواهد مستقل و دارای کیفیت برتر را تضمین کند. این طرح ترکیبی از زمینه‌های مختلف سیاست‌گذاری اجتماعی بوده و شامل رشد اقتصادی و کاهش جرم و جنایت نیز می‌شود.

برخی از یافته‌های اولیۀ طرح شبکۀ «چه چیز کار می‌کند» شامل موارد زیر می‌شود:

  • کنترل‌های پلیسی، یعنی گشت‌زنی در نواحی کوچک، در جایی که جرم و جنایت در آنجا متمرکز شده است و گسترش یافته است، باعث کاهش میزان جرم و جنایت شده و به سادگی آنها را به اطراف ناحیه یا محدودۀ هدف منتقل نمی‌کند.
  • گزارش طرح «آموزش اشتغال» و نقد آن که به صورت مختصر و کاربردی‌تر در برنامه‌های آموزش شغلی (آموزش ضمن شغل) نمایان شده است و می‌تواند نسبت به طرح و برنامه‌های کلاس‌محور (کلاس‌های طاقت‌فرسا و خسته‌کننده) موثرتر نیز باشد.
  1. علوم اجتماعی و جهت‌دهی به سیاست‌های مالی و اقتصادی

مطالعۀ موردی: کمک به تصمیم‌گیری عمومی

رفراندوم استقلال اسکاتلند در سال ۲۰۱۴ متکی بر شواهد مستقلی بود تا بحث و نزاع‌های عمومی را اطلاع‌رسانی کند. در مجموع ۳۶۱۹۹۱۵ نفر در رفراندوم شرکت کردند و رای «آری» یا «نه» به صندوق انداختند. درصد مشارکت و حضور در انتاخابات اسکاتلند ۸۴٫۵ درصد بود. این درصد مشارکت، یک رکورد جدید برای هر انتخاباتی بود که از زمان شروع حق رای جهانی بزرگ‌سالان و جوانان در سال ۱۹۱۸ در بریتانیا برگزار شده بود.

برنامۀ تامین مالی شده توسط شورای ESRC (تحت عنوان برنامۀ پژوهشی آیندۀ بریتانیا و اسکاتلند) تحلیل ارزشمندی ارائه داد که این تحلیل توانست نقشی کلیدی و اصلی در مناظرات و بحث‌های موجود بر سر سوالاتی از قبیل سرنوشت پول ملی کشور اسکاتلند، نابرابری و آیندۀ آموزش عالی در آنجا ایفا کنند. این برنامه به طور منظم اطلاعات و خلاصۀ نکاتی را در قالب گزارش برای گروه مخاطبین خودش تولید می‌کرد. مخاطبین این برنامه از مقامات مختلف بریتانیا و تصمیم‌گیرندگان در آنجا بودند. برنامۀ فوق توانست شواهدی را برای کمیته‌های پارلمان بریتانیا و اسکاتلند فراهم آورد و راهبرد فرآیند حقیقت‌یابی پارلمان اسکاتلند دربارۀ آیندۀ اقتصادی اسکاتلند در بعد از سال ۲۰۱۴ را شکل دهد. در روزهای پایانی مانده به رفراندوم تاریخی اسکاتلند، این برنامه تعداد ۲۱۳۰۰۰ بازدید از سایتش را به ثبت رساند که در این بین، بیش از صدهزار نسخه از کتاب الکترونیکی «تصمیم اسکاتلند» از این سایت توسط بازدیدکنندگان دریافت شد.

  1. بهبود وضعیت بهداشت و سلامت از طریق علوم اجتماعی

مطالعۀ موردی: «علم اجتماعی برای ارتباط داشتن با جنبش مقاومت ضدمیکروبی ضروری و بنیادی است»

جنبش مقاومت ضدمیکروبی (Anti-Microbial Resistance) درواقع توصیف‌کنندۀ مقاومت زیاد و روزافزونی است که در مقابل مقادیر زیادی از داروهای آنتی‌بیوتیک (ضدمیکروبی) وجود دارد. داروهای ضدمیکروبی، پدیده‌ای است که به سرعت در اطراف جهان در حال افزایش است. ESRC معتقد است «آن چیزی که شورا در حال حاضر به عنوان بیماری‌های غیرشایع و در اقلیت یا به عنوان عملیات معمولی و عادی در نظر می‌گیرد، می‌تواند تبدیل به تهدیدی برای زندگی شود». در حال حاضر برآورد می‌شود که هر ۵ دقیقه یک کودک به خاطر مقاومت ضدمیکروبی می‌میرد.

توسعۀ داروهای جدید در عین حال که مهم است، تنها بخشی از راه‌حل به شمار می‌آید. شورا مقاومت را یک پدیدۀ طبیعی می‌داند که با ایجاد داروهای جدید، مقاومت هم شروع به ساخته شدن می‌کند. بنابراین لازم است که فهمیده شود چه واقعیت‌هایی دربارۀ استفاده از مواد ضدمیکروبی وجود دارد. و این همان جایی است که علم اجتماعی، می‌تواند نقشی مهم و اصلی بازی کند. ESRC راهبردها و مداخله‌هایی که در برخی از سطوح مورد نیاز است، این‌طور معرفی می‌کند:

  • همکاری با نظام‌های سلامت به منظور سازگاری و تطابق با فشارهایی که از سوی AMR ایجاد می‌شود.
  • فهم اینکه چگونه چارچوب‌های مقرراتی و قانون‌گذاری دربارۀ تولیدات دامی می‌تواند برای توسعۀ ضدمیکروبی ایجاد انگیزه کند یا آن را منحرف سازد.
  • فهم ادراکات عمومی در مورد اینکه چگونه آنتی‌بیوتیک و مواد ضدمیکروبی کار می‌کنند و چگونه در جراحی‌های عمومی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

پژوهش تامین مالی شده از طرف ‌ٍESRC با هدف تبیین دقیق محرک‌ها و انگیزش‌های حمایتی و مبنایی برای رفتارهای انسانی در مورد AMR است که هم به انسان‌ها و هم به حیوانات مرتبط می‌شود و اینکه چگونه «رفتار» می‌تواند بر روی توسعه و شیوع (گسترش) AMR تاثیر بگذارد. همچنین این پژوهش سعی می‌کند تا کشف کند چگونه به بهترین نحو می‌توان مداخلات موثر در تغییر رفتاری را در محیط‌های مختلف توانمند کرد.

  1. نقش علوم اجتماعی در توسعۀ انسانی و کاهش فقر

مطالعۀ موردی: مقیاس و شاخص بهتری از فقر

بیش از سه میلیارد نفر در فقر زندگی می‌کنند. این عده تقریبا معادل نصف جمعیت جهان است. فقر در کودکان به میزان ۲۹ میلیارد پوند در سال برای انگلیس هزینه دارد. شاخص‌هایی مثل این، نیازمند مقیاس‌های بهتری از فقر هستند که بتوانند هزینه‌های اقتصادی اضافه را نیز شامل بشوند. هزینه‌هایی مثل محصول و خروجی از دست رفته، مصرف کاهش‌یافته، هزینه‌های افزایش‌یافتۀ سلامت و رفاه. این هزینه‌ها در عوض می‌توانند اطلاع بدهند که چگونه فقر در محیط‌ها و فضاهای خاص دیگر تبیین می‌شود.

دولت یونان، کلمبیا، مکزیک و فیلیپین در حال استفاده از یک روش‌شناسی نوآورانه و ابتکاری هستند. آنها بسیاری از جوانب فقر را در نظر می‌گیرند. مثلا آنها سلامت فقرا، فقدان آموزش و استانداردهای زندگی ناکافی را در نظر می‌گیرند تا فقر را ردیابی کرده و تلاش‌های صورت گرفته در راستای ریشه‌کن کردن فقر را به ثمر بنشانند. بیش از ۲۵ دولت در شبکۀ جهانی فقرزدایی مشارکت دارند. این شبکه به طور بالقوه سعی دارد تا فقر را برای میلیون‌ها نفر از طریق سیاست‌های اصلاح شده در میان این مسائل و مشکلات کاهش داده و برطرف کند.

این مقیاس و این شبکۀ مزبور، خود محصولی از پروژه‌های پژوهشی تامین مالی شده توسط ESRC-DFID بوده که مبتنی بر برنامۀ «فقر و توسعۀ انسانی» در دانشگاه آکسفورد هستند.

  1. علوم اجتماعی و پایش داده‌های اداری

مطالعۀ موردی: ارزش داده‌های اداری

به طور طبیعی، داده‌های اداری گردآوری‌شده، ارزش بالقوۀ بالایی برای پژوهش در عرصه‌های اقتصادی و اجتماعی دارند. ESRC شبکۀ پژوهش داده‌های اداری را تامین مالی می‌کند. این شبکه، دسترسی به اطلاعات گردآوری‌شده توسط دولت محلی و ملی و سازمان‌های دولتی عمومی را فراهم می‌آورد.

فعالیت‌های موسسۀ مطالعات مالی که از سوی شورای ESRC تامین مالی می‌شود، از داده‌های اداری استفاده می‌کند تا از این طریق بفهمند که آن دسته از دانشجویان دانشگاه که دارای سوابق علمی ضعیف هستند، بیشتر محتمل است که دروس خود را بیفتند و حتی از مدرسه اخراج شوند. و به احتمال کمی خواهند توانست با مدرک درجۀ یک یا درجۀ دوم و به بالا نسبت به همتایان و همکلاسی‌های خود با وسوابق علمی قوی، فارغ‌التحصیل شوند. اما با مقایسۀ دانشجویان در دروس و دوره‌های آموزشی مشابه که صلاحیت‌های کاری یکسانی نیز دارند، می‌بینیم دانشجویانی که از مدارس و دبیرستان‌های دارای عملکرد بد به دانشگاه راه یافته‌اند، تمایل دارند تا بهتر در دانشگاه درس بخوانند و عملکرد مثبت‌تری دارند، تا کسانی که در مدارس با عملکرد خوب بوده‌اند و اکنون در دانشگاه عملکرد ضعیف‌تری نسبت به دبیرستان از خود نشان داده‌اند. این یافته‌ها توانسته است تا شواهد مفیدی برای ESRC به ارمغان آورد و در نتیجه سیاست‌های پذیرش و گزینش دانشجو در دانشگاه‌ها را دقیق‌تر اطلاع‌رسانی کند.

  1. علوم اجتماعی؛ افکارسنجی و شناسایی سبک زندگی

مطالعۀ موردی: تفکر در مورد اثرات بلندمدت (نگاه بلندمدت داشتن)

بریتانیا یکی از پیشگامان توسعه و استفاده از مطالعات طولی در عرصۀ جهانی است. این کشور از طریق ESRC قصد دارد تا با مطالعات طولی، یک نمونۀ آماری از افراد را در طول دوره‌های زمانی طولانی ردیابی کرده و مورد بررسی قرار دهد تا تغییرات و روندها را نشان دهد که بریتانیایی‌ها چگونه زندگی‌شان را پی می‌گیرند و چگونه زندگی می‌کنند. بسیاری از مطالعات طولی بریتانیا توسط شورای ESRC تامین مالی شده است. سرمایه‌گذاری‌های اصلی فعلی شامل پروژه‌ها و برنامه‌هایی تحت عنوان «درک و فهم جامعه»، «مطالعۀ زندگی» و «مطالعۀ زندگی همسن و سال‌ها (هم‌گروه‌ها) در دورۀ هزار» هستند.

مطالعۀ «درک و فهم جامعه» به بررسی ۴۰۰۰۰ خانوار انگلیسی در طول زمان می‌پردازد و سپس اطلاعات گوناگونی از طریق مصاحبه‌های سالانه از آنها گردآوری می‌کند. این اطلاعات در گسترۀ وسیعی قرار دارد. از سلامت و درآمد گرفته تا آموزش و مسکن را شامل می‌شود. این داده‌ها توسط پژوهشگران به طرق مختلفی استفاده می‌شود. مثلا در پروژه‌ای، اثر بحران مالی را بر روی خانوارهای متوسط درآمد مورد بررسی قرار گرفت و نشان داد که ایجاد محدودیت و کاهش استانداردهای زندگی برای این خانوارها، مورد مبالغه و اغراق قرار گرفته است. در حالیکه تحلیل‌های قبلی تمایل داشتند تا بر روی «تصاویر لحظه‌ای» تمرکز داشته باشند، (یعنی مقایسۀ مجموع خانوارهای متوسط درآمد در ابتدای بحران اقتصادی با مجموع آنها در پایان بحران اقتصادی)؛ اما این پژوهش این قابلیت را دارد تا الگوهای مخارج و درآمد را در مورد خانوارهای واقعا فعال در طول زمان دنبال کند. این تحلیل نشان داد که خانوارهای متوسط درآمد امروزه مثل همان خانوارهایی نیستند که زمان شروع بحران، متوسط درآمد بودند.

  1. کاربرد علوم اجتماعی در رونق اقتصادی مشاغل کوچک

مطالعۀ موردی: کسب‌وکار در حال انفجار است-یافتن بهترین موقعیت مکانی برای فروشگاه

بخش خرده‌فروشی ۵ درصد از GDP کشور انگلیس و نزدیک به ۳۰ درصد از درآمدهای مالیاتی را تولید می‌کند. فروش سالانۀ خرده‌فروشان انگلیس در سال ۲۰۱۳، ۳۲۰ میلیارد پوند بود. بنابراین طبیعی است که تصمیمات موقعیت مکانی فروشگاه (مکان‌یابی فروشگاه) به طور متناوب به عنوان مهم‌ترین عنصر بازاریابی خرده‌فروشی مدنظر قرار گیرند. حتی تفاوت‌های فیزیکی بسیار کوچک بین فروشگاه‌ها می‌تواند تاثیر زیادی روی میزان دسترسی آنها، جذابیت برای مشتریان و در نتیجه درآمد این فروشگاه‌ها داشته باشد.

پژوهشگران تبلیغاتی و بازاریابان، غالبا با استفاده از پژوهش‌هایی که توسط ESRC حمایت مالی می‌شوند، تصمیماتی را دربارۀ موقعیت مکانی فروشگاه‌ها، مقایسۀ عملکردها و تحقیقات دربارۀ رقبا اتخاذ می‌کنند.

الگوریتم «سفر به محدودۀ فروشگاه» که «داده‌های موجود در کارت وفاداری با کدگذاری جغرافیایی» را استفاده می‌کند، معمولا در گذشته برای شناسایی زنجیره‌های خرده‌فروشی و شهرهای آنها استفاده می‌شد –یعنی نواحی‌ای که فروشگاه‌ها تعداد زیادی مشتری در آنها دارند- تا از تصمیمات موقعیت مکانی کسب‌وکارشان آگاه شوند.

این کار به عنوان بخشی از یک پروژۀ تحقیقاتی که اولین بار توسط طرح «مشارکت با خرده‌فروشی» در ESRC مورد حمایت مالی قرار گرفت، هر روز توسعۀ بیشتری می‌یابد.

شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا؛ نمونه‌ای از مداخلۀ علوم اجتماعی در سیاست‌گذاری-بخش اول

شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا؛ نمونه‌ای از مداخلۀ علوم اجتماعی در سیاست‌گذاری -بخش سوم

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

5 × 3 =