سیاست‌گذاری و علوم اجتماعی

معرفی نمونۀ موفقی از مداخلۀ علوم اجتماعی در سیاست‌گذاری‌های کلان

نویسنده: فاطمه مرتضوی

تخمین زمان مطالعه: ۸ دقیقه


 متن پیشِ رو، گزارشی است که به معرفی نمونۀ موفقی از مداخلۀ علوم اجتماعی در سیاست‌گذاری‌های کلان می‌پردازد. این نمونه، تحت عنوان «شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا» به جهت‌دهی سیاست‌گذاری‌های حاکمیت در امور اجتماعی در بریتانیا می‌پردازد. بخش اول این گزارش به معرفی اجمالی از این شورا اختصاص دارد. در این بخش ضمن آشنایی با تعریف علوم اجتماعی از نظر این شورا، حوزه‌ها و زمینه‌های فعالیت آن مرور شده است.

بخش دوم این گزارش به مثال‌هایی از موفقیت در زمینه‌های مختلف اشاره دارد. این بخش به صورت مرور ۷ پروژۀ شورا و نحوۀ اثرگذاری علوم اجتماعی در سیاست‌گذاری‌های حاکمیتی اختصاص دارد. در بخش سوم و نهایی این گزارش نیز به درس‌هایی که مطالعۀ شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا برای ایران دارد، اشاره شده است.


مقدمه

کاربرد علوم انسانی و اجتماعی، معطوف به زمینه‌های گوناگون است. این علوم می‌توانند از طریق دانش‌آموختگان آنها در زمینه‌های فردی، اجتماعی، سیاست‌گذارانه و غیره، کاربردپذیری خود را نشان دهند. مطالعۀ کاربست نظام‌مند علوم انسانی و اجتماعی در نمونه‌های موفق خارجی می‌تواند دانش‌آموختگان داخلی را با نحوه‌های مداخلۀ علوم انسانی و اجتماعی آشنا کند. «شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا» از نمونه‌های معتبر کاربست علوم انسانی و اجتماعی در دامنه‌ای وسیع و سطحی عمیق، چگونگی اهمیت یافتن علوم انسانی و اجتماعی را به دانش‌آموختۀ این علوم نشان می‌دهد. این نوشته، گزارشی است از پژوهشی با عنوان «بررسی شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا (ESRC): درس‌هایی برای ایران» که در پژوهشکدۀ مطالعات فناوری ریاست جمهوری انجام شده است. این گزارش، ضرورت انجام مطالعات موردی را این‌چنین ذکر کرده است: «هر کدام از پروژه‌های این شورا، درس‌های مختلفی را برای نهادهای سیاست‌گذار علوم انسانی در کشور از قبیل شورا عالی انقلاب فرهنگی؛ ستاد نقشۀ جامع علمی کشور؛ شورای تحول و ارتقاء علوم انسانی و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دارد».

ESRC را بهتر بشناسیم

شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا، یک دستگاه دولتی غیردپارتمانی است که نهادی توانمند در برنامه‌ریزی، سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری برای جامعۀ بریتانیا محسوب می‌شود. این شورا که بازوی اصلی انتخاب سیاست‌های دولت در حوزۀ اجتماعی و اقتصادی دولت بریتانیا است، به بزرگ‌ترین سازمان تامین مالی پژوهشی در مسائل و موضوعات اقتصادی و اجتماعی در بریتانیا مشهور است.

شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا در سال ۱۹۶۵ با مجوز سلطنتی که یک سند رسمی است که توسط ملکۀ انگلیس صادر می‌شود، کار خود را آغاز کرده است.

اکنون این شورا از طیف وسیع علوم اجتماعی، حوزه‌های زیر را مدنظر دارد و در آنها فعالیت می‌کند:

  • جمعیت‌شناسی و آمار اجتماعی، روش‌ها و محاسبات
  • مطالعات توسعه، جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی محیطی
  • اقتصاد، مدیریت و مطالعات کسب‌وکار
  • آموزش، انسان‌شناسی اجتماعی و زبان‌شناسی
  • حقوق و تاریخ اجتماعی-اقتصادی
  • سیاست و روابط بین‌الملل
  • روان‌شناسی و جامعه‌شناسی
  • مطالعات علم و فناوری
  • سیاست (گذاری) اجتماعی و خدمات اجتماعی

علوم اجتماعی از منظر ESRC

شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا، به تعریف ویژه‌ای از علوم اجتماعی قائل است مبنی بر اینکه «علوم اجتماعی به طور عام، به مطالعۀ جامعه و سبکی که افراد جامعه با یکدیگر رفتار کرده و بر جهان اطراف اثر می‌گذارند، می‌پردازد. علوم اجتماعی دربارۀ جهانی که ماورای “تجربۀ بی‌واسطۀ” ما قرار دارد، صحبت می‌کند. با کمک این علوم می‌توانیم توضیح دهیم که جامعۀ ما چگونه کار می‌کند؛ لذا عوامل مختلفی را می‌توان شرح داد: از علل پیدایش بیکاری گرفته تا چیزهایی که به رشد اقتصادی کمک می‌کند؟ یا افراد به چه کسی و چرا رای می‌دهند؟ یا چه چیزی باعث شادی افراد می‌شود؟

علوم اجتماعی، اطلاعات مهمی را برای دولت‌ها و سیاست‌گذاران، مقامات محلی، سازمان‌های غیردولتی و سایرین فراهم می‌آورد».

این تعریف از علوم اجتماعی و اتصال آن به مسائل ملموس اجتماعی از نکات حائز اهمیت در فعالیت‌های این شوراست. توجه به مباحث اقتصادی در قالب مطالعات توسعه یا مباحث جامعه‌شناسی در قالب سیاست‌گذاری اجتماعی، ناشی از توجه به فهم مسائل و ارائۀ راه‌کارها در هرکدام از زمینه‌هاست.

ESRC چه خدماتی ارائه می‌دهد؟

شورای بریتانیا سه هدف اصلی کیفیت، تاثیرگذاری و استقلال در عرصۀ پژوهشی را در خدمات و برنامه‌های ارائه شده، دنبال می‌کند.

خدمات شورا در سه سطح ارائه می شود. این سطوح که ساختار سازمانی شورا را نیز نشان می‌دهند، شامل راهبرد، سیاست و ارائۀ خدمت است. شورا تعیین کنندۀ «راهبرد» است و «سیاست»ها از طریق کمیته‌های ارزیابی و عملیاتی دنبال می‌شوند. در سطح «ارائۀ خدمت» منابع پژوهشی در کمیته‌های مربوطه تقسیم می‌شوند.

رسالت و ماموریت شورا

شورا نقش خود را این‌گونه تببین می‌کند:

  • با هر وسیله‌ای سعی کنیم از پژوهش کاربردی، راهبردی و پایه که دارای کیفیت بالاست، حمایت و آن را ترویج کنیم. همچنین باید آموزش‌های دورۀ دکتری مرتبط در علوم اجتماعی را نیز گسترش دهیم.
  • دانش را ارتقاء داده و در آن پشرفت‌هایی داشته باشیم و متخصصین و دانشمندان اجتماعی آموزش‌دیده‌ای را تربیت کنیم که بتوانند نیازهای کاربران و افراد منتفع و ذی‌نفع را برآورده کنند. در ادامه به رقابت‌پذیری اقتصادی کشور بریتانیا، اثربخشی خدمات دولتی و سیاست‌گذاری عمومی و کیفیت زندگی در انگلیس کمک کنیم.
  • ایده‌ها و نظراتی در حوزۀ علوم اجتماعی ارائه داده و دانش این علوم را انتشار دهیم. همچنین فهم عمومی از علوم اجتماعی را ارتقاء دهیم.

به طور کلی حوزه‌هایی که شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا در آنها فعالیت دارد، قابل تقسیم به مقولات کلی زیر است:

پژوهش

انحصار حمایتِ شورا، در قبضۀ پیشنهادات و پروپوزال‌هایی است که توسط متخصصین هر رشته داوری شده و از بالاترین کیفیت علمی برخوردار باشند. ESRC در حمایت از پزوهش‌ها بر زمینۀ به شدت رقابتیِ حمایت‌های خود، تاکید دارد.

آموزش

در بخش آموزش، ESRC نقش خود را تربیت نیروی ماهری تعریف کرده است که قادر باشد با ضروری‌ترین چالش‌های اقتصادی و اجتماعی مقابله کرده و اثرگذاری زیادی بر جامعه داشته یاشد.

مشارکت

ایجاد نقطۀ تلاقی و شکل دادن به همکاری‌ها و شمارکت‌های راهبردی میان جامعۀ علمی و دانشگاهی با بخش‌های دولتی و خصوصی و جامعۀ مدنی؛ از دیگر حوزه‌هایی است که ESRC در آنها به سرمایه‌گذاری می‌پردازد.

زیرساخت‌ها

با توجه به اینکه حوزۀ وسیعی از علوم اجتماعی نیازمند داده است؛ ESRC به حمایت از تشکیل و تقویت یک سبد جامع و منسجم از منابع داده‌ها می‌پردازد. این داده‌ها شامل مطالعات طولی در سطحی جهانی است تا این امکان را برای پژوهش‌گران به وجود آورد که بتوانند به سوالات بنیادی مدنظر جامعه بپردازند.

بخش دوم فعالیت‌های شورا در این حوزه، علاوه بر جمع‌آوری داده، مربوط به ساختن منابع و اشکال مختلف داده است.

رهبری بین‌المللی

بخش عمدۀ فعالیت شورا در این باره به ایجاد توانمندی در متخصصین علوم اجتماعی در انگلیس است برای اینکه بتوانند بر سر مسائل چالش‌برانگیز جهانی با پژوهشگران برتر بین‌المللی در سراسر دنیا در ارتباط باشند.

مشارکت عمومی

شورا در این زمینه رسالت خود را «افزایش آگاهی عمومی دربارۀ علوم  اجتماعی» تعریف کرده است؛ لذا تشویق همگان به مشارکت در پژوهش‌های شورا، یکی از فعالیت‌های جدی ESRC محسوب می‌شود؛ پژوهش‌هایی که نهایتا تبدیل به منافعی هم برای جامعه و هم برای فرد می‌شوند.

چگونه شورا بر علوم اجتماعی اثر می‌گذارد؟

برای مواجهه با چالش‌های جامعه نیازمندی به همکاری‌های بین‌رشته‌ای هر روز افزایش می‌یابد. ESRC معتقد است نقش «علم اجتماعی» در این مشارکت بسیار بالاست. از این رو راهبردهای متعددی را تعریف و اجرایی می‌کند. مرور برخی نتایجی که  شورا که در زمینۀ راهبردهای پیش‌گفته به دست آورده، به درک این امر کمک می‌کند. این آمار مربوط به سال ۲۰۱۵ هستند:

  • ۲۰۰ رخداد مهم در سرتاسر بریتانیا در زمان جشنوارۀ علم اجتماعی در سال ۲۰۱۴ برگزار شده است.
  • ۱۵۰۰۰ اشتراک مجله در ۸۰ کشور دنیا. عنوان مجلۀ شورا «جامعۀ کنونی» است.
  • ۲۸۰۰۰ نفر در توئیتر در ماه زانویۀ۲۰۱۵، حساب کاربری شورا در سایت توئیتر را دنبال کرده‌اند.
  • حمایت از همکاری‌های پژوهشی در ۶۲ کشور دنیا.
  • ۵۰ میلیون پوند در سال ۲۰۱۳-۲۰۱۴ بر روی ۲۷۵۰ دانشجو سرمایه‌گذاری شده است.
  • ۵۷۸۰ پژوهشگر و دانشجو در سال ۲۰۱۳-۲۰۱۴ حمایت شده‌اند.
  • مجموع ۸٫۷ میلیون پوند تامین مالی شورا، ۱۷٫۸ میلیون پوند تامین سرمایه‌گذاری شده است.

ESRC مدعی است «به ازای هر یک پوندی که صرف انجام فعالیت و همکاری با شرکای مختلف شده است، ۲ پوند تامین سرمایه شده است». این نگاه، هم از اهمیت علوم اجتماعی پرده برمی‌دارد و هم به اهمیت آن می‌افزاید.

برای آشنایی با شورا و فعالیت‌های آن، به همین اشارات بسنده می‌شود. در بخش بعدی این گزارش به مرور برخی پروژه‌های شورا و نحوۀ اثرگذاری علوم اجتماعی در سیاست‌گذاری‌های حاکمیتی پرداخته می‌شود؛ تا کاربستِ انضمامیِ علوم اجتماعی به صورت مصداقی به مخاطب این گزارش ارائه شده باشد.

شورای پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی بریتانیا؛ نمونه‌ای از مداخلۀ علوم اجتماعی در سیاست‌گذاری-بخش دوم

 

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

2 × 5 =