مشاغل علوم اجتماعی ؛  قرن ۲۱ چه اقتضائاتی را بر سپهر شغلی جامعه شناسی تحمیل کرده است؟

نویسنده: تمنا منصوری

تخمین زمان مطالعه : ۱۰ دقیقه


با توجه به ویژگی­های خاص بازار کار در قرن بیست و یکم جای تعجب ندارد که بسیاری از مشاغل حال حاضر در زمان والدین ما وجود خارجی نداشتند. مهارت های مورد انتظار این قرن عبارتند از: خلاقیت، نوآوری، تفکر انتقادی، حل تحلیلی مسایل، ارتباطات، همکاری، فهم چند فرهنگی و جهانی، مهارت­های ریاضی و علوم، و مهارت در نگارش. این درحالی است که رشتة جامعه شناسی نیز مانند سایر حوزه­ های تحصیلی و شغلی در معرض فضای نوین کسب و کار قرار دارد. این یادداشت نگاهی دارد به روایت انجمن جامعه شناسی آمریکا از شرایط اشتغال فارغ ­التحصیلان این رشته در قرن بیست و یکم.


تغییر کیفیت مشاغل در قرن ۲۱ 

با کمی دقت به پیرامون خود متوجه می­شویم که جامعة جهانی به طور روز افزون دستخوش تغییراتی به صورت نمایی می­شود. مشاغل قرن بیست و یکمی واجد مشخصاتی چون تغییر پیوسته، افزایش گوناگونی و بالا رفتن مقتضیات تحصیلی هستند. مواردی که در ذیل مورد بحث قرار می­گیرند:

تغییر: مکان­های اشتغال در حرفه­ های قرن ۲۱ بسیار متغیر است، مکان­هایی­ که اغلب در بخش­های کاملاً متفاوتی از بازار اتفاق می­افتد. درحالی­که در گذشته کارکنان اغلب تمام دوران کار حرفه­ای خود را در/ با یک شرکت می­ماندند. دور از انتظار نیست که شما پیش از رسیدن به ۴۵ سالگی بیش از ۱۰ شغل متفاوت را تجربه کنید.

افزایش گوناگونی: توانایی کارکردن مؤثر با افرادی از فرهنگ­ها، قومیت­ها و ملیت­های متفاوت در شرایط کنونی قرن، به لازمة اساسی یک محیط کاری تبدیل شده است.

سطوح تحصیلی: با تغییر جهانی بازار کار از مدل صنعتی به الگوی خدماتی، پیش شرط­های آموزشی برای اشتغال نیز رو به فزونی گذاشته است. شما برای پیشرفت در بسیاری از مشاغل نیاز به داشتن مدرک کارشناسی­ ارشد یا حتی دکترا دارید. بسیاری از آگهی­ های شغلی بر این موضوع تأکید دارند که تنها به دنبال متقاضیانی هستند که دارای یک، دو یا حتی سه سال سابقة کار باشند. درحالی­­که بسیاری از افرادی که چیزی تا فارغ التحصیل شدنشان باقی نمانده افسوس می­خورند که «چطور می توانم بدون داشتن یک شغل، تجربه کسب کنم؟».

نکتة مهم این است که با دقت فکر کنید چطور از مدرک کارشناسی خود به عنوان نقطة شروع حرفة جامعه شناسی استفاده خواهید کرد. یادتان باشد که بیشتر افراد در طول دوران شغلی خود شغل­های بسیار متفاوتی را تجربه می­کنند اما چالش شما در لحظ­ کنونی این است که خودتان را برای کسب اولین شغل پس از فارغ­ التحصیلی آماده کنید.

اخلاقیات و مسئولیت­ پذیری اجتماعی: موقعیت­هایی که به واسطة تغییر سریع اجتماع ایجاد می­شوند هم فرصت و هم تهدید به همراه دارند. کم نیست اخباری که از گوشه و کنار جهان در مورد ناکامی محیط­های کار در پیروی از هنجارهای اجتماعی و استانداردهای اخلاقی شنیده می شود؛ مواردی مانند استخدام جمعیت­های جدیدی از مهاجران با حداقل دستمزد برای کار در شرایط ناایمن، شکست در تبعیت از استانداردهای ایمنی و در نتیجه تولید غذا و داروهای آلوده، استفاده از فناوری برای حمله به حریم خصوصی افراد و آلوده کردن اجتماعات فقیر برای کسب سود. از آنجایی­که قرن ۲۱ با تغییرات پرشتاب و جامعة روز به روز جهانی­ تر همراه است، مشاغل موفق این قرن باید خود را متکی به یک پایگاه اخلاقی استوار، برای تصمیم گیری و حس عمیق ارتباط تنگاتنگ با تمامی اجتماعات بدانند.

جامعه شناسی یعنی کسب مهارت­های لازم برای زندگی در قرن۲۱

انجمن جامعه شناسی آمریکا با نگاهی خوشبینانه معتقد است که مطالعات جامعه شناس ها دقیقاً با توسعة مهارت­های مورد نیاز اشتغال موفق در قرن ۲۱ تناسب دارد. آن­ها نه تنها در مورد تغییر اجتماعی می­خوانند بلکه در مورد اجتماعات گوناگون و تعاملات آن­ها مطالعه می­کنند و از روش­های علمی برای یافتن پاسخ­های تجربی به پرسش­های پیچیدة اجتماعی بهره می­برند. در ادامه به پتانسیل­های متقابل وضعیت کنونی مشاغل و مطالعات جامعه شناختی در دانشگاه­ها برای دست­یابی به موفقیت در بازارکار این رشته می­پردازیم. اگر چه این اطلاعات مربوط به کشور آمریکا و دهة گذشته است اما می­تواند تفاوت­های شرایط فعلی این کشور و آن زمان و نیز اختلاف­های موجود میان مطالعات اجتماعی در ایران و آمریکا را نشان دهد. به علاوه این سؤال را به ذهن متبادر می­کند که انجام دادن چنین پژوهش­هایی در حوزة تحقیق و توسعة یک رشته برای کشور ما تا چه اندازه می­تواند در این آشفته بازار مهجور ماندن علوم­اجتماعی و انسانی از حوزة اثرگذاری مفید باشد.

توانایی­های مفهومی

در طی پیمایشی که در سال ۲۰۰۵ در آمریکا انجام شد، از دانش آموختگان مقطع کارشناسی رشتة جامعه شناسی خواسته شد توانایی­های خود را پس از اخذ این مدرک ارزیابی کنند. نتایج این پیمایش نشان داد که آن­ها، به ترتیب، شش توانایی زیر را از بیشترین به کمترین در خود سراغ دارند:

  • مفاهیم پایة جامعه شناسی (حدود ۹۰ درصد)؛
  • تجربه­ های مردم که بر اساس نژاد، طبقه، جنسیت و دیگر موقعیت­ها متفاوت است (۸۵ درصد)
  • توضیحات کنونی جامعه شناختی در مورد گسترة متنوعی از مسائل اجتماعی (حدود ۸۴ درصد)
  • دیدن جامعه از منظر جایگزین یا انتقادی (حدود ۸۱ درصد)
  • نظریه­ ها و پارادایم­های پایة جامعه شناختی (حدود ۷۷ درصد)
  • نهادهای اجتماعی و تأثیر آن­ها بر افراد (حدود ۷۶ درصد)

مهارت­های عملی مورد نیاز برای مشاغل

همچنین دانشجویان سال آخر جامعه شناسی در دانشگاه­های آمریکا ۹ مهارت زیر را به ترتیب از بیشترین به کمترین به هنگام فارغ ­التحصیلی در خود ارزیابی کرده بودند:

  • یادگیری شناسایی مسائل اخلاقی در پژوهش (۶۹ درصد)
  • یادگیری تدوین و طرح استدلال­های مبتنی بر شواهد (۶۷ درصد)
  • یادگیری ارزشیابی روش­های متفاوت تحقیق (۶۵ درصد)
  • یادگیری نگارش گزارش­های قابل فهم برای کسانی که جامعه شناس نیستند (حدود ۶۵ درصد)
  • یادگیری ساخت فرضیات علّی (حدود ۶۴ درصد)
  • یادگیری استفاده از منابع رایانه­ ای برای تدوین و طرح فهرست منابع و ارجاعات (حدود ۶۱ درصد)
  • یادگیری تفسیر نتایج گردآوری داده ­ها (۵۷ درصد) و
  • یادگیری استفاده از نرم افزارهای آماری (SPSS, SAS, STATA) (42 درصد)
  • توانایی بحث در مورد درصدها و آزمون­های معنادار در یک جدول دو متغیره (۳۸ درصد)

کارفرمایان به دنبال مهارت­های جامعه شناختی در مشاغل هستند

براساس پیمایشی که در سال ۲۰۰۶ توسط انجمن کالج­ها و دانشگاه­های آمریکا انجام شد تا نگرش­ها و مهارت­های اصلی مورد نظر کارفرمایان را شناسایی کند، فراوانی مهارت­ها و مفاهیمی که دانشجویان و دانش­آموختگان جامعه شناسی در موارد فوق ادعای یادگیری آن را داشتند ارتباط مستقیمی با برآیندهای یادگیری ارزشمند در نزد کارفرمایان آمریکایی دارد. به عبارت دیگر، کارفرمایان قرن ۲۱ از دانشجویان انتظار دارند که از مهارت­های علم و فناوری قوی برخوردار باشند، تفکر نقادانه و استدلال تحلیلی و نیز نوآوری و خلاقیت داشته باشند. از سوی دیگر از آن­ها می­خواهند که بتوانند آن مهارت­ها را با درک و فهمی چند فرهنگی و جهانی استفاده کنند. یعنی مهارت بالایی در ارتباطات نوشتاری و شفاهی داشته باشند و بتوانند در گروه­های متنوع با اثرگذاری بالا کار کنند و نیز از حس عمیق مسئولیت­ پذیری شخصی و اجتماعی برخوردار باشند؛ یعنی تمام چیزهایی که خواندن جامعه شناسی به ارمغان خواهد آورد.

 

ادامه این یادداشت را در لینک زیر بخوانید:

انجمن جامعه شناسی آمریکا و روایتی از مشاغل جامعه شناسان قرن ۲۱ _ بخش دوم


منبع:

Association, A. S. (2009). 21st Century Careers With an Undergraduate Degree in Sociology. Washington DC: American Sociological Association.

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

4 + 7 =