معماری و روانشناسی

روانشناسی معماری؛ تأثیر ساختمان‌ها بر رفتار و فرآیندهای ذهنی ما در بیمارستان‌ها و فضاهای کاری-بخش اول

نویسنده: معصومه سلمانی

تخمین زمان مطالعه:۶ دقیقه


امروزه تحقیقات بسیاری توسط معمارها و روانشناسان برای ایجاد ابزارها و روش‌های جدیدی برای طراحی فضای ساختمان‌ها صورت می‌گیرد. این فضاها می‌توانند باعث ایجاد فضاهای معماری‌ای شوند که تأثیرات مثبتی بر روی رفتار و سلامت ما داشته باشند.

این پژوهش‌ها به‌صورت روزافزونی در حال مطالعه تأثیرات محیط بر ما هستند. در این مقاله دو بخشی سعی می‌کنیم برخی از پژوهش‌های انجام شده در مورد تأثیر ساختمان‌ها بر رفتار و فرآیندهای ذهنی ما دارند و نقش آن‌ها بر خودآگاه و ناخودآگاهمان را بررسی می‌کنیم.


معماری بیمارستان و مراکز درمانی

دکتر تانجا ولومر در مورد نحوه عکس‌العمل افراد بیمار در مقابل ساختمان‌ها و مکان‌ها پژوهش می‌کند. او دریافته است که در قسمت اعظمی از بیمارستان‌های آلمان فضای ساخته‌شده فرآیند درمان را پشتیبانی نمی‌کند.

این یعنی محیط ساخته‌شده در اکثر بیمارستان‌های آلمان متناسب با محیط معماری درخور فضایی برای ایجاد آرامش‌بخش نیست. انتظار کشیدن در راهروهای باریک بدون هیچ‌گونه حریم خصوصی می‌تواند احساس تنش و استرس را پایین آورد.

همچنین پایین آمدن تمرکز و توجه می‌تواند به عنوان یک پزشک شما را از دریافت علائم مشخص بیمار بازدارد. در فضاهای درمانی احساس امنیت به‌صورت کلی کم‌رنگ شده است. وجود صداهای بسیار و لامپ‌های نئونی ریتم شبانه‌روزی بیماران را به هم می‌ریزد و بهبود بیمار را کاهش خواهد داد.

بنابراین تحقیقات دکتر ولمر در مورد نوع طراحی معماری به نام «طراحی بهبود بخش یا طراحی معطوف به درمان» نام می‌برد که در آن نیازهای یک بیمار در اولویت قرار گرفته و کاربردپذیری و کاربرد ساختمان در اولویت دوم قرار می‌گیرد.

عامل اساسی در «طراحی معطوف به درمان» معماری، درواقع نوعی از درک از خود به عنوان یک انسان توسط معماران محسوب می‌شود. داده‌های علمی تحقیقات کسانی مانند دکتر ولمر امروزه بیش‌ازپیش برای طراحی معماری بیمارستان‌ها به کار می‌رود.

در پی نتیجه یکی از پژوهش‌ها، یک مرکز خیریه در برلین، یافته‌های این پژوهش را به حیطه‌ی عمل در آورد. در این پروژه، معمارها دو اتاق را بنا به نیاز یک بیمار بازطراحی و بازسازی کردند. اتاق با رنگ‌های گرم و مواد چوبی و نور کافی طراحی شده و ابزارهای پزشکی دور از گستره‌ی دید و دسترس بیمار قرار گرفت.

در زمان شب نیز صدای ماشین‌های مربوط به فرآیند درمان کاهش‌یافته و به فضای دیگری انتقال یافتند تا بیمار بدون ورود نویزها و صداهای اضافی بتواند به‌خوبی بخوابد.

در یک پژوهش دیگر دکتر ولمر ۴ توصیه دیگر برای افزایش نرخ بهبود بیماران سرطانی را ارائه داد. او در تحقیق خود در مورد تفکیک اتاق‌های گفتگو و معاینه صحبت کرده است. با این کار بیمارها می‌توانند با یکدیگر روابط صمیمانه‌ای ایجاد نمایند.

علاوه بر این کارکرد، او پیشنهاد کرده است که اتاق‌های جلسات بیمارستان به‌گونه‌ای طراحی شوند که بتواند کارکردی برای رابطه سه‌طرفه‌ی میان پزشک، بیمار و بستگان او در یک مکان داشته باشند. این اتاق در نظر ولمر باید به‌گونه‌ای طراحی شود که میز تاشو در اتاق وجود نداشته باشد و همین‌طور نور کافی به‌گونه‌ای که پزشک و بیمار بتوانند به‌راحتی ارتباط داشته باشند، وجود داشته باشد.

علاوه بر این ولمر پیشنهاد می‌کند چشم‌اندازها و فضاهایی که نمایی از طبیعت داشته باشند نیز می‌تواند در بهبود بیمارها بسیار مؤثر باشند و یک اثر درمانی روی بیمار دارند. در واقع طبیعت و فضای بیرونی که رو به طبیعت باشد می‌تواند به بیماران کمک کند که تنش کلی خود را کاهش داده و کنترل بیشتری بر روی مخاطرات ذهنی خود داشته باشند.

برای یک ساختمان جدید روانشناسی متعلق به دانشگاه توبتگن، تئوری معماری بهبود بخش، به کار گرفته شد. برای این ساختمان جدید، کف‌های چوبی در سرتاسر ساختمان تعبیه شد. تمام مشخصه‌های این ساختمان به‌صورت عریض طراحی شد تا نور زیادی به درون ساختمان تابیده شود.

فضای معماری در این ساختمان به‌گونه‌ای تعبیه شد که احساس حبس بودن در یک محیط را به صورت کلی از بین ببرد. میزان مثبت بودن این تئوری نیز موردبررسی قرار گرفت.

مقایسه‌ی میان این ساختمان جدید با ساختمان قدیمی نشان داد نشانه‌های تهدیدکننده بیماری – مانند صلب شدن بدن و همین‌طور قرار گرفتن بدن در حالت بحرانی- بسیاری از بیماران طی انتقال از ساختمان قدیمی به ساختمان جدید تا ۸۰ درصد کاهش یافت.

شرکت معماری perkins+will  نیز از تئوری معماری بهبود بخش برای طراحی مرکز پزشکی دانشگاه راش استفاده کرده است. نمای ساختمان به‌گونه‌ای طراحی‌شده است که ورودی‌های استوانه‌ای روی نما میزان بیشتری از نور خورشید را به درون ساختمان بکشند.

یک فضای سبز سقفی نیز برای ساختمان جهت بهبود فضا و همین‌طور تهویه بهتر تعبیه گردیدند. در طول طراحی معمارها طی پژوهش‌هایی نیازهای بیماران مختلف را برای تطابق بیشتر با معماری و محیط در نظر گرفته و روند طراحی را طبق یافته‌های خود بهبود بخشیدند.

معماری فضای کار

همین‌طور در کنار تحقیق‌های صورت گرفته در مورد نقش معماری در فضاهای درمانی، پژوهش‌های بسیاری در حوزه نقش معماری در بهبود فضای کار نیز موردتوجه قرار گرفته است. نیل اوشر فردی است که سال‌های زیادی به عنوان مشاور فضا و معماری کار فعالیت می‌کند.

او بیش از ۱۲ عامل مهم که برای بهبود کارکرد و خلاقیت و همین‌طور سلامت کارمندان در فضای کاری ضروری هستند را شناسایی کرده است. وی در این مورد پیشنهاد می‌کند هر فضای کاری باید تا آنجا که امکان دارد نور طبیعی خورشید را تأمین نماید اما این اختیار را به کارمندان بدهد که هر زمان که نیاز دارند آن را حذف و یا کاهش دهند.

پژوهشگرهای دیگری مانند سارا چالپها و همکاران او نیز دریافته‌اند که نورپردازی روشن در یک دفتر کار باعث افزایش کارکرد کارمندان و محیط کار می‌شود.

اوشر همچنین اشاره می‌کند که هر دفتر کاری باید فضای کاری زیادی را فراهم نماید و طبق یافته او باید میزان مساحت موجود به ازای هر نفر نباید کمتر از ۶ مترمربع باشد. این امر باعث ایجاد این حس می‌شود که محیط کاری قابلیت ارائه پاسخ و رفع نیازهای اجتماعی و روانشناسی افراد را با یک محیط به روز و وسیع داشته باشد.

تعداد بسیار زیادی از معمارها از تحلیل داده‌ها برای بررسی اثر ساختارهای مکانی بر روی کارمندان و شاغلان دفترهای اداری انجام می‌دهند. آن‌ها از نرم‌افزارهای بسیاری برای تخمین میزان روشنایی و نورگیری دفترها و همین‌طور شرایط ارتباط‌گیری کارمندان با یکدیگر و رؤیت پذیری محیط داخلی انجام می‌دهند.

برای مثال تحلیل‌ها و یافته‌های به دست آمده در مرکز تحقیقاتی شرکت زاها حدید یک نرم‌افزار را تحت توسعه قرار داده است که در آن محیط کاری طبق پیش‌فرض‌هایی مانند فضای شخصی هر یک از کارمندان طراحی و تعبیه شود. هدف این کار بیشترین استفاده از محیط کاری است.

شرکت معماری perkins+will  تحقیقاتی در مورد استفاده از نور مصنوعی صورت داده است که با استفاده از آن بتوان به نحوی ریتم طبیعی بدن را در مواقعی که دفتر کاری بنا به شرایطی توان گرفتن نور طبیعی را ندارد هماهنگ و نور لازم را تأمین کند.

همچنین تحقیقات آن‌ها به صورت کلی نشان می‌دهد نوع معماری در فضای کاری علاوه بر نقش آن در افزایش مهارت‌های خلاقانه، بر روی میزان ترک کار توسط کارمندان نیز تأثیرگذار است.

ادامه دارد…


برای آشنایی بیشتر مطلب زیر را بخوانید.

با راه‌های پنهانی که معماری بر روح و روان ما اثر می‌گذارد، آشنا شویم- قسمت اول

0

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

3 × یک =