معماری و روانشناسی

روانشناسی معماری؛ تأثیر ساختمان‌ها بر رفتار و فرآیندهای ذهنی ما در فضای منزل-بخش دوم

نویسنده: معصومه سلمانی

تخمین زمان مطالعه:۶ دقیقه


ساخت یک فضای ایدئال با در نظر گرفتن تمام المان‌های موردنظر، امری ناممکن است چراکه انجام این کار مستلزم در نظر گرفتن عوامل فردی متفاوت و تعادل میان همه‌ی عوامل است. به همین دلیل ما نمی‌توانیم یک فضای بی‌نقص یا خانه‌ای بدون ایراد بسازیم و تنها می‌توانیم بهترین طراحی ممکن را برای آن‌ها در نظر بگیریم. به همین دلیل داده‌های بسیاری جهت بهبود فرآیندهای طراحی امروزه در نظر گرفته می‌شوند تا روز به روز شرایط طراحی را بهبود دهند.

در بخش دوم این یادداشت سعی می‌کنیم برخی از پژوهش‌های انجام شده در مورد تأثیر ساختمان‌ها بر رفتار و فرآیندهای ذهنی ما دارند و نقش آن‌ها بر خودآگاه و ناخودآگاهمان را بررسی می‌کنیم.


معماری منزل

یک تحقیق گسترده توسط پژوهشگری به نام Danyy Friedman نشان داده است که «کیفیت پایین، بیش از حد شلوغ بودن و چینش نامناسب اثاث خانه می‌تواند بر سلامت، میزان وقوع جرم و تحصیلات افراد تأثیر بگذارد.»

یکی از مثال‌های خوب برای نشان دادن نقش معماری، ساختمان سنت لوییس است که در سال ۱۹۵۴ ساخته‌شده است. این ساختمان توسط بسیاری از متخصصان معماری به علت عدم اتلاف هرگونه فضای نیمه‌خصوصی در طراحی مورد تحسین و توجه قرار گرفته بود.

بعد از مدتی این محل موردتوجه بسیاری برای خراب‌کاری و وندالیسم قرار گرفت. تنها ۱۸ سال بعد این فضا تخریب گردید. یک پژوهش دیگر توسط لئون فستینگر نیز نشان داد که طراحی معماری خانه می‌تواند باعث برخورد بهتر و مناسب‌تر با همسایه‌ها و کنش انسانی بهتر شود.

دانشمندانی مانند جوان میرز لوی دریافته‌اند که رابطه‌ای میان ارتفاع سقف منازل و شیوه‌ی تفکر افراد مختلف وجود دارد. در اتاق‌ها با سقف‌های کم ارتفاع مردم بیشتر در اموری کارکرد بهتری دارند که در آن‌ها نیاز بیشتری به تمرکز به جزییات یک مسئله و یا یک شی وجود دارد.

در مقابل فضاهای بلندتر و یا باز نوعی از حس آزادی را فراهم می‌آورند و درنهایت برای تفکر به موضوعات کلی‌تر و عینی‌تر شرایط محیطی بهتری را فراهم می‌نمایند. این یعنی اگر ما بخواهیم که به دنبال راه‌حل‌های خلاقانه بگردیم نیازمند فضاهایی گشاده‌تر هستیم.

این پژوهش همچنین با نتایج پژوهش دکتر داک کوپک رئیس بخش سلامت کالج معماری بوستون نیز در مورد «ارتباط میان میکرو آپارتمان‌ها و مشکلات روانی، خشونت خانگی و استفاده از مواد مخدر» همخوانی دارد. نتایج این پژوهش در مورد افرادی که در ۳۰ سالگی و ۴۰ سالگی خود قرار دارند و تحت تنش و استرس زیادی قرار دارند (برای مثال شغل‌های پر از موقعیت‌های استرس‌زا) صورت گرفته است.

تحقیق دیگری نیز با بررسی زندگی دانشجویان نشان داد افرادی که در محیط کوچک‌تر زندگی می‌کردند احتمال مصرف الکل را بیشتر از دیگران داشتند. همچنین تحقیقات دیگر نیز نشان داده‌اند که کودکانی که در آپارتمان‌های کوچک‌تر بزرگ‌ شده‌اند مشکلات بیشتری برای تمرکز داشته باشند.

دانشمندان دیگری در مرکز پژوهش‌های نور نیز در تحقیقی دریافته‌اند که معماری‌های طراحی‌شده‌ای که بیشترین میزان نور را دریافت می‌کنند، می‌توانند خلاقیت و فعالیت ساکنین و شاغلین را از لحاظ ذهنی بهبود داده و تحریک بصری لازم برای داشتن یک ریتم زیستی مناسب را فراهم آورد.

یافته‌های عمومی

در مجموع اثرات میزان نور بر عملکرد شناختی افراد در بسیاری از پژوهش‌ها مورداشاره واقع شده است. فضاهای دارای روشنایی زیاد (به عنوان مثال پنجره‌های بزرگ) عملکرد شناختی را در مدرسه‌ها و برای کودکان، برای سالمندان و بیماران دارای بیماری‌هایی مانند زوال عقل بهبود می‌بخشد.

شرایط محیطی بر مجموعه‌ای وسیع از فرایندهای فیزیولوژیکی و رفتاری انسان تأثیر می‌گذارند، یعنی ریتم‌های شبانه‌روزی، تحریک و خلق‌وخوی و شناخت.

یافته‌های کنونی نشان می‌دهد که معماری که حس سادگی و تمیزی را در کنار تزئینات زیبا ارائه می‌دهد و همین‌طور نمایش صریحی از عوامل محیطی را فراهم می‌کند، می‌تواند برای افزایش کارایی افراد ساکنان بسیار سودمند و کارا باشد.

توصیه‌ها

در ادامه شناسایی عوامل مهمی که در تلاقی روانشناسی و معماری وجود دارد، سؤال‌هایی هنوز هست که معماران باید آن‌ها را پاسخ دهند: چه نوع از احساسات و عواطف ذهنی را باید در ذهن ساکنین ساختمان‌ها جرقه زد؟

البته این مسئله روشن است که الگوهای رفتاری قابل توقع از ساختمان و ساکنین بنا به نوع کاربری ساختمان می‌تواند متفاوت باشد. با یک طراحی مناسب عوامل سالم می‌تواند موردنظر قرار بگیرد.

به این دلیل که معماری اثرات متفاوت بر همه‌ی افرادی می‌تواند بگذارد- چراکه هر کسی نوع خاصی از الگوهای درک و شناخت و شخصیت منحصر به خود و فرهنگ‌های متفاوتی دارد- اندازه‌گیری و کمی کردن معیارهای تأثیر بسیار مشکل خواهد بود. بنابراین برای پیشبرد مسئله و حل این مشکل محققان نظرات و پیشنهادهای مختلفی داده‌اند:

  • در جهت ایجاد فضای مثبت (فضاهای اجتماعی مثبت) بهتر است یک معیار مشخص قبل از فرآیند طراحی معماری مشخص شود. برای مثال با نظر گرفتن ۵ نکته‌ی مهم مدل SANCT می‌تواند سودمند باشد:

استفاده از این روش –نه‌تنها در معماری بلکه در بسیاری از جنبه‌های زندگی- می‌تواند پیشرفت و بهبود موارد روبرو شود: عزت‌نفس Self-Steam، استقلال فردی Autonomy، بهنجاری Normality، کنترل Control و انگیزه داشتن Motivation..

اگر این موارد در برنامه‌ریزی و طراحی مورد توجه قرار گیرند ساختمان‌ها می‌توانند شکل جدیدی از سکونت و شهرنشینی و نوع جدیدی از ساختارهای شهری را با کارکردهای جدید و تقویت‌شده ارائه دهند.

  • در طول مرحله‌ی برنامه‌ریزی و طراحی، پروژه‌ی معماری باید عوامل چندمنظوره‌ی زیادی را در نظر بگیرد. در طی این فرآیند برآمدها و نتایج مثبت و منفی مختلف از دیدگاه‌های مختلف باید در نظر گرفته شود.

بنابراین برای انجام این کار گروه‌های متفاوت طراحی دارای تخصص در مدیریت سلامت، معماری، شهرسازی، روانشناسی و پزشک‌ها باید تشکیل شود تا به نیاز کاربرهای ساختمان در طول مسیر طراحی از منظرهای متفاوت پاسخ داده شود.

دکتر لومر پیش‌بینی می‌کند در آینده سهم روانشناسان در فرآیند طراحی و اثرات واقعی معماری بر سلامت بیش از پیش خواهد شد. این یعنی به جای تقاضای استفاده از المان‌های روانشناسی در آینده ما با نیاز به این المان‌ها روبرو خواهیم بود. روانشناسی معماری (محور) با فهم گسترده خود از روابط و کنش‌های متقابل محیط و انسان یکی از پیشنهادهای اساسی برای توسعه‌ی پایدار و خلاقانه است.

  • همین‌طور تحلیل طراحی‌های صورت گرفته، موارد تجربی مانند بررسی ساختمان‌های موجود و بررسی جنبه‌های مختلف مسئله می‌تواند در جهت بهبود شرایط ساکنین بسیار مؤثر باشد. به همین دلیل نباید از امتحان روش‌های جدید به بهانه‌ی سازگاری ابتدایی روش‌های قدیمی و کهنه خودداری کرد.

منابع:

https://medium.com/archilyse/2-the-impact-of-architecture-on-our-psyche-cd48f4206016

https://aqso.net/office/news/6718/the-value-of-psychology-on-architecture

https://scholarship.claremont.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2850&context=cmc_theses

https://medium.com/archilyse/1-the-influence-of-architecture-on-our-psyche-f183a6732708

0

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

یک × 3 =