موسسه حامی و بورسیه تحصیلی

موسسه حامی ؛ مؤسسه‌ای برای حمایت از دانشجویان برتر رشته‌های علوم انسانی

مصاحبه کنندگان: سمیه موسوی و سرور به‌روش

تخمین زمان مطالعه: ۷ دقیقه


در بخش اول اشاره شد مهم‌ترین فعالیت موسسه حامی دادن بورسیه تحصیلی به دانشجویان برتر علوم انسانی است. در بخش دوم این مصاحبه مدیر عامل موسسه حامی علوم انسانی، به مباحثی همچون آمار دانشجویان حمایت شده توسط این مؤسسه، خدمات آن، گستره رشته‌های دانشجویان مورد حمایت پرداخت و در بخش سوم و پایانی گفتگو با دکتر حسین جوشقانی به چشم‌انداز آینده فعالیت‌های موسسه حامی و نقشی که حامی ممکن است در روند ارتقای علوم انسانی در کشور بردارد، پرداخته ایم.


وضعیتی وجود دارد که نه فقط میان رشته‌های فنی و علوم انسانی بلکه حتی میان خود رشته‌های انسانی هم جدا افتادگی وجود دارد و هم‌‌افزایی شکل نمی‌گیرد که بتوانند مانند یک تیم در کنار هم کار کنند. موسسه حامی برای حل این معضل برنامه‌ای دارد؟

یک بحث این است که رشته‌های علوم انسانی به هم کمک کنند که مطالعات بین‌رشته‌ای انجام شود. ما این را رسالت خودمان نمی‌دانیم. چشم‌انداز مؤسسه‌ ما این است که دانش‌آموختگان علوم انسانی در رشته‌های مختلف را تربیت کند.

اگر نگاه کنید میان۱۰ نفری که بورسیه کرده‌ایم هیچ کدام رشته‌هایشان اقتصاد و مدیریت نبوده است. یا جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی، حقوق یا شرق‌شناسی بوده است علی‌رغم این که هیئت مدیره اکثراً اقتصاد خوانده‌اند. اما قبول دارم و شاید در آینده، موسسه حامی یا سازمان مردم‌نهاد دیگری باید به دنبال تحقیقات بین‌رشته‌ای باشد که به شدت به آن نیاز هست و این رشته‌ها نیازمند زبان مشترک اند.

اگر کسب‌وکار رشته‌های علوم انسانی را به صورت عرضه و تقاضا ببینیم، شما به سمت عرضه رفتید. اما بخش مهمی از مشکل علوم انسانی در بخش تقاضاست که مربوط به موسسه حامی هم نیست. اما از آن جا که عده‌ای از افراد دغدغه‌مند دانشگاه شریف موسسه حامی را تأسیس کردند، چقدر به این بعد فکر کردید؟ پس از فارغ‌التحصیل شدن، این دانش‌آموختگان باید کجا کار کنند؟

نظر شخصی من این است که (نمی‌دانم نظر مؤسسان چه بوده) حرف شما کاملاً درست است. هم در سمت عرضه و هم در سمت تقاضا در علوم انسانی ما مشکل داشته‌ایم. اما من معتقدم که اگر فرد، فرد باقابلیتی باشد و عرضه‌ بسیار باکیفیتی ارائه کند، تقاضای خودش را ایجاد می‌کند. کار سختی است.

وقتی در کشورهای غربی فارغ‌التحصیل روان‌شناسی باشید بلافاصله بعد از اتمام درس، موقعیت شغلی شما مشخص است (البته در کشور ما هم موقعیت شغلی روان‌شناسی خوب است.). اما برای مثال رشته‌ فلسفه کمابیش در دنیا موقعیتش معلوم است اما در کشور ما چنین نیست. با این حال معتقدم که اگر فرد واقعاً حرفی برای گفتن داشته باشد و صاحب فکر باشد، بالاخره با زیاد شدن این حرف‌های خوب و سازنده آن‌ها جای خودشان را در کشور پیدا می‌کنند.

یعنی معتقدید هم دانش و هم کاربرد و توانایی استفاده از آن دانش را با خودشان از خارج می‌آورند؟

بله. اما یک بحثی که وجود دارد این است که  معتقد نیستیم دانشجویی که در خارج از کشور درس بخواند حتماً بعد از بازگشت به کشور می‌تواند همه‌ مشکلات را حل کند. یعنی باید آن دانش را کسب کند و سپس آن دانش را با نیاز جامعه‌ ما تطبیق دهد و اگر فردی در این منطبق‌سازی توانمند باشد می‌تواند مشکلات کشور را حل کند و اگر بتوانید مسئله‌ای را حل کنید، تقاضا برایش وجود دارد.

همیشه مثالی می‌زنم: چرا یک نهادی مثل قلم چی شکل می‌گیرد؟ چون می‌تواند نیازی از مردم را حل کند. دو مسئله وجود دارد: یک اینکه شما اگر در کلاس‌های قلم‌چی شرکت کنید درستان بهتر می‌شود و می‌توانید نتیجه‌ بهتری در کنکور بگیرید. دو اینکه اگر نتیجه‌ بهتری در کنکور بگیرید می‌توانید دانشگاه بهتری قبول شوید.

هر کدام از این دو شرط نباشد، قلم‌چی از بین خواهد رفت. فکر کنید اگر سر کلاس چیزی یاد نگیرید، کسی پول نخواهد داد و اگر هم چیزی یاد بگیرید اما قبولی دانشگاه بر اساس ضوابط دیگری تعیین شود، کسی تقاضا نخواهد داشت.

در علوم انسانی هم همین است. فکر کنید شما اقتصاد می‌خوانید. اگر بتوانید مسئله‌ای اقتصادی را حل کنید و آن مسائل به درد کشور بخورد، متقاضی‌اش پیدا می‌شود حتی اگر تا روز قبلش وجود نداشته است. یکی این رویکرد است که ما فکر می‌کنیم اگر باکیفیت و در رشته‌های مورد نیاز کشور عرضه‌ خوبی داشته باشیم، تقاضای خودش را پیدا می‌کند.

یعنی در معیارهای پذیرش‌تان این را دارید که یک رشته چقدر مورد نیاز است؟

بله. یکی این رویکرد بود که توضیح دادم. یک دلیل دیگر که به بحث تقاضا ورود پیدا نکردیم این است که احساس می‌کنیم فعلاً کاری از دستمان برنمی‌آید. الان نمی‌توانیم با تعداد و منابع محدودمان کاری انجام دهیم. فرض کنیم تقاضا برای متخصصان اقتصاد کم است. ما به عنوان یک سازمان مردم‌نهاد غیردولتی با منابع محدود نمی‌توانیم مشکل را حل کنیم.

ما می‌توانیم به ارتقای سطح کیفیت آموزش کمک کنیم. امیدواریم زمانی که دانش‌آموختگان، علومِ روزِ دنیا را یاد گرفتند و توانستند آن را با مسائل و معیارهایی که در کشور است تطبیق دهند و نسل جدیدی پرورش یافت، تغییری ایجاد شود. در واقع به دنبال برنامه‌ بلندمدت‌تری هستیم.

پس با توجه به ظرفیت‌هایی که برای موسسه حامی متصورید معتقدید می‌توانید به ارتقای سطح کیفیت آموزش کمک کنید و بقیه به توانایی دانش‌آموختگان بستگی دارد؟

به همین دلیل در انتخاب افراد فقط معیارهای علمی را بررسی نمی‌کنیم. نمی‌خواهیم کسی صرفاً بتواند مقاله بنویسد اگرچه کار ارزشمندی است اما خیّرین ما به دنبال افرادی هستند که بتوانند با این چالش‌ها دست‌وپنجه نرم کنند. فردی ممکن است پژوهشگر بسیار خوبی باشد و با بهترین دانشگاه‌های دنیا کار کند و این خیلی خوب است اما ما به دنبال این نیستیم.

 هدف ما این است که افرادی را حمایت کنیم که اگر بعد از برگشتن به ایران به مشکلی برخورد کردند دل‌زده نشوند و بتواند مشکلات را حل کنند و توانایی‌های شناختی داشته باشند: بتوانند ارتباطاتشان را مدیریت کنند و سختی‌های مسیر را تحمل کنند و بعد از چندسال زندگی در کشورهای غربی، مجدداً با شرایط ایران انطباق یابند. این مسائل هم جز معیارهاست.

در برنامه‌ریزی‌های استراتژیک موسسه حامی به این فکر می‌کنیم که این مسئله یک فرایند است و صرفاً این نیست که یک دانشجو را به دانشگاهی بفرستیم. یکی از بحث‌ها همین تسهیلات مسکن است. دانشجویی که برمی‌گردد، بر اساس نظرسنجی‌ها و تجارب شخصی، بزرگترین مشکلش بحث مسکن است.

در کشورهای دیگر پس از پایان تحصیلات دکتری شما می‌توانید به بانک بروید و وام مسکن بگیرید و خانه‌ای در شأن و مناسب شرایط خود رهن کنید یا بخرید. اگر خانه نداشته باشید، زندگی در تهران تقریباً محال خواهد بود. حتی اگر جذب دانشگاه هم شوند، مخصوصاً در سال‌های اول که افراد بیرون دانشگاه گزینه‌ کاری ندارند، زندگی غیرممکن و واقعاً سخت است.

پس اولین مشکل را که مسکن است در تهران حل کنیم و تسهیلات مسکن را ارائه کردیم. شرایط به این شکل است که کسانی که از دانشجویان برتر رشته‌های علوم انسانی از دانشگاه‌های برتر فارغ‌التحصیل شده باشد مهم نیست دانشگاه برتر ایرانی باشد یا خارجی و بخواهند در ایران شروع به کار کنند، برایشان به مدت دو سال مسکنی تا حدود صد و پنجاه میلیون تومان به نام مؤسسه اجاره یا رهن می‌کنیم و طی مدت هفت سال افراد باید بازپرداخت اجاره را انجام دهند. نکته‌ مهم این است که باید دانشگاهِ محلِ تحصیل در دنیا پیشرو باشد و فرد نیز تحقیقات مهمی انجام داده باشد.

چشم‌انداز پنج‌ساله موسسه حامی چگونه است؟

یک سری پیشنهادات وجود دارد از ایده‌های بسیار بلندپروازانه گرفته مثل تأسیس دانشگاه علوم انسانی که با کیفیت بسیار بالایی جذب افراد هم در آن صورت بگیرد، که این کار منابع مالی بسیار بزرگ و نیروی انسانی بسیار گسترده نیاز دارد، تا ایده‌هایی مثل چند برابر کردن منابع مالی که بتوانیم به جای بورسیه کردن ۴ نفر، سالانه ۱۰ تا ۱۵ نفر را بورسیه کنیم.

یکی دیگر از برنامه‌هایی که در ذهن داریم و فکر می‌کنم تا ۵ سال آینده اتفاق بیفتد این است که وقتی تعداد بورسیه‌شدگان ما افزایش یابد خودشان می‌توانند یک موجی را ایجاد کنند و سالیانه همایشی داشته باشیم که این افراد رشته‌های خودشان را در کشور معرفی کنند. برای مثال دستاوردهای روان‌شناسی کودک معرفی شود و در همایش افراد نخبه‌ دیگری هم که حتی رشته‌شان روان‌شناسی نیست، به این رشته جذب شوند که در کشور به آن نیاز است.

چنین فعالیت‌هایی می‌توانند برای معرفی رشته‌های علوم انسانی موثر باشند. از این جهت فکر می‌کنم می‌توانیم با بردار هم‌مسیر باشیم که می‌خواهیم به افراد نشان بدهیم که زندگی فقط یک مسیر نیست که شما فقط با مهندسی یا پزشکی خواندن موفق بشوید بلکه ممکن است در رشته‌های متنوع‌تری تحصیل کنید و بسیار تأثیرگذارتر باشید.

تأثیری که شما به عنوان یک جامعه‌شناس، حقوق‌دان یا اقتصاددان می‌گذارید ممکن است خیلی وسیع‌تر از تأثیری باشد که از طریق رشته‌هایی که در کشور به عنوان رشته‌های مقبول شناخته شده‌اند.

‌ چگونه در رشته‌های علوم انسانی بورسیه تحصیلی بگیریم؟ معرفی مؤسسه حامی -۲

چگونه در رشته‌های علوم انسانی بورسیه تحصیلی بگیریم؟ معرفی مؤسسه حامی -۱

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

18 − 15 =