میزگرد «ناکارآمدی علوم انسانی»، بی‌اعتنایی به علوم انسانی با دکتر مهدی گلشنی- بخش ۲


بخش اول میزگرد ناکارآمدی علوم انسانی در اینجا قابل مشاهده است. در بخش دوم، مهدی گلشنی در سومین شب علوم انسانی با موضوع «ناکارآمدی علوم انسانی در ایران» سخنرانی کرد.

دکتر گلشنی معتقد است وضع امروز علوم انسانی در ایران خوب نیست. در غرب موضوع اهمیت علوم انسانی مشخص شده و آن‌ها از ما جلو افتادند به‌طوری‌که بسیاری از آثار اساتید مهم ما مثل ابن هیثم و خواجه نصیر اول در غرب چاپ می‌شوند. این در حالی است که ما از آن‌ها غافلیم.


۱٫ از ماست که بر ماست

گلشنی در این مراسم گفت: متأسفانه در کشور ما علوم انسانی موردعنایت نیست، محل این ناکارآمدی هم خودمان هستیم نه غرب. چون غرب توانسته دنیا را تسخیر کند پس به علوم انسانی توجه کرده است. در حال حاضر در کشور ما بیشترین تعداد دانشجو و استاد را رشته‌های علوم انسانی دارند، بیشترین تعداد مجلات را این حوزه دارد ولی با این همه چرا موفق نیستیم؟

وی در پاسخ این پرسش مطرح شده توضیح داد: دلیل اصلی ناموفق بودنمان به سابقه تاریخی این موضوع برمی‌گردد. وقتی به زمان فتحعلی شاه برمی‌گردیم می‌بینیم که در آن زمان هم بیشترین توجه به ساخت سلاح و ابزار بوده است. امیرکبیر هم به جای دارالعلوم، دارالفنون ساخت.

بنابراین از گذشته تا الان رشته‌های مهندسی عمدتاً مورد توجه بوده و هست. افرادی هم که در گذشته برای ادامه تحصیل به خارج از کشور می‌رفتند برای تحصیل در رشته‌های فنی و مهندسی می‌رفتند. البته الان وضعیت تغییر کرده است و علوم انسانی هم مورد توجه هستند.

۲٫ جو حاکم بر کشور جو مهندسی پسند و پزشکی پسند است

گلشنی ادامه داد: گذشته از این موضوع، جو غالب در کشور جو مهندسی پسند و پزشکی پسند است. این جو بر خانواده‌ها هم حاکم است به این معنا که اغلب خانواده‌ها فرزندان خود را مجبور می‌کنند تا رشته‌های مهندسی و پزشکی بخوانند.

مشکل دیگر این است که فارغ‌التحصیلان رشته‌های علوم انسانی برای خود آینده شغلی نمی‌بینند. همانطور که می‌بینید امروز هم معاونین و مسئولان کشور تحصیل‌کرده رشته‌های فنی و مهندسی هستند. متأسفانه امروزه علوم انسانی و علوم پایه تحت‌الشعاع رشته‌های مهندسی قرار گرفته است.

یادم هست که یکبار وقتی نزد رهبری بودیم ایشان گفتند: علوم پایه مثل سرمایه است ولی علوم مهندسی مثل پول توجیبی است که زود خرج می‌شود.

این استاد دانشگاه صنعتی شریف اضافه کرد: از دیگر مشکلات حوزه علوم انسانی در کشور این است که افرادی برای علوم انسانی تصمیم می‌گیرند که از علوم انسانی نیستند. متأسفانه ما در وزارت علوم در بخش مجلات افرادی را داریم که مجله «قَبَسات» را «قِبِسات» می‌خواند. با این اوضاع چگونه توقع داریم که اوضاع بهبود یابد. وقتی نه مسئولان به علوم انسانی اهمیت می‌دهند نه خانواده‌ها.

وی افزود: اینکه ما از غرب چیزهایی را بیاموزیم و استفاده کنیم ایراد ندارد به شرطی که از آن‌ها دربست استفاده نکنیم، بلکه آن‌ها را مورد بحث و بررسی قرار بدهیم. در کشور ما به ابعاد عملی علوم انسانی توجه نمی‌شود.

علاوه براین ما با عینک رشته‌های خاص به علوم انسانی نگاه می‌کنیم، با عینک فرهنگی به مسائل نگاه نمی‌کنیم. حتی وقتی می‌خواهیم مسائل اقتصادی را حل کنیم هم به وسیله تئوری‌های خارجی و بیگانه به سراغ حل آن می‌رویم و به مسائل بومی توجه نمی‌کنیم. سوالی که در این میان مطرح می‌شود این است که آیا مدلی که غرب در پیش گرفته است می‌تواند آینده بشریت را تأمین کند؟

۳٫ جامعه‌ای که همه چیز خود را از غرب بگیرد به جایی نمی‌رسد

گلشنی گفت: راسل مرید علم محض و علوم پایه بود ولی بعد از جنگ جهانی تغییر نظر داد و گفت امروزه علم تبدیل به ابزاری برای قدرت شده است. ما مرتب می‌گوییم می‌خواهیم توسعه‌یافته بشویم ولی نمی‌دانیم منظور از توسعه‌یافتگی چیست؟ جامعه‌ای که همه چیز خود را از غرب بگیرد به جایی نمی‌رسد. ما وقتی می‌خواهیم علم را یاد بگیریم باید حواسمان باشد که علم قرار است در جهت سعادت انسان‌ها و کم کردن فاصله  فقر و غنا باشد.

وی افزود: امروزه همه دانشگاه‌های مهم و فنی آمریکا بخش علوم انسانی دارند. آن وقت ما برای راه انداختن یک دانشکده چه مشکلات و مصیبت‌هایی داریم. دانشگاه استنفورد آمریکا درباره بخش علوم انسانی و راه‌اندازی آن گفته است: علوم انسانی مبنای ایده آلی برای کشف تجارب انسانی فراهم می‌کند. مطالعه فلسفه شما را به تفکر درباره مسائل اخلاقی وادار می‌کند. مشارکت در کلاس تاریخ باعث می‌شود شما تصویر واضحی از آینده داشته باشید و….

از سوی دیگر، مجله science درباره بخش علوم انسانی خود گفته است: علوم انسانی شما را آماده می‌کند تا وظایف شهروندی‌تان را خوب انجام دهید. علوم انسانی شما را آماده می‌کند تا با ایده‌های خلاق آشنا شوید. علوم انسانی شما را آماده می‌کند تا مهارت‌های انتقاد از خود و ارتباط و همکاری با دیگران را یاد بگیرید.

این نظریه‌پرداز فلسفه علم در ایران تصریح کرد: به نظر شما چرا در تمدن اسلامی علم پیشرفت کرد؟ چرا در زمان سامانیان و آل‌بویه بیشترین اقبال به علم وجود داشت؟ به خاطر فرهنگ بالای آن دوران و اینکه بحث‌های بسیار خوبی درمی‌گرفت علم رشد می‌کرد. به عنوان مثال بحث‌های سید مرتضی را که بخوانید متوجه می‌شوید علمای آن زمان چطور باهم بحث می‌کردند.

متأسفانه در حال حاضر عده‌ای فکر می‌کنند تمام علوم به علوم فیزیکی قابل تقلیل است ولی غرب زودتر از ما به این نتیجه رسیده است که همه چیز با علوم فیزیکی قابل حل نیست. علاوه براین، اینکه فکر کنیم علوم محض فارغ از علوم انسانی است، تفکر رایج و اشتباهی است که باید اصلاح شود. چون فلسفه روی فیزیک و علوم پایه بسیار تأثیرگذار است.

غربی‌ها این را فهمیدند ولی دانشجوی فیزیک ما وقتی سر کلاس سوال فلسفی می‌کند استاد می‌گوید این مربوط به فلسفه است، برو رشته فلسفه بخوان. امیدواریم روزی فرا برسد که مسئولان امور به این نتیجه برسند که باید عمق علوم زیاد شود نه تعداد کتاب‌ها و مقالات.

۴٫ پیوند دانشجویان ما با نیاکانمان گسسته شده است:

عضو پیوسته فرهنگستان علوم ایران اضافه کرد: یکی دیگر از مشکلات حوزه علوم انسانی این است که دانشجوی ما با فرهنگ ملی- اسلامی تربیت نمی‌شود و از خودش شانی ندارد. ما دچار نوعی کم هویتی شدیم دلیلش هم واضح است اولیای امور جاذبه‌ای برای ماندن ایجاد نمی‌کنند، از طرفی پیوند دانشجویان ما با نیاکانمان گسسته شده است و دل بستگی به ماندن از بین رفته است.

اگر بخواهیم این عقب‌ماندگی را جبران کنیم باید وارد تعامل با کشورهای دیگر شویم، علم را از آن‌ها بگیریم، نقد کنیم و به بیان دیگر با آن‌ها وارد تعامل شویم، بدون تعامل حتی اگر ۱۰۰ هزار مقاله هم داشته باشیم به جایی نخواهیم رسید.

گلشنی گفت: سه راه حل برای برون‌رفت از این مشکلات وجود دارد: اول اینکه رشته‌های بین پایه‌ای یعنی بین رشته علوم پایه و علوم انسانی راه‌اندازی کنیم. دوم اینکه نگرش خانواده‌ها را نسبت به علوم انسانی  تغییر بدهیم. وظیفه این رسالت هم به عهده رسانه های جمعی است.

راه حل آخر هم این است که دانشجویان قوی را وارد رشته علوم انسانی کنیم. نه اینکه هرکس که نتوانست در رشته‌های فنی قبول شود بیاید رشته علوم انسانی بخواند. ضمناً باید علوم انسانی را کاربردی هم بکنیم. البته منظورم از کاربردی کردن تجاری‌سازی نیست چون اگر قرار باشد همه چیز تجاری شود دیگر انیشتینی به وجود نخواهد آمد.  باید شأن علوم انسانی را بدانیم و بر پایه آن تصمیم‌گیری کنیم.

وی در ادامه صحبت هایش به بحث اسلامی کردن علوم انسانی پرداخت و توضیح داد: لازم است که نظریه‌های رایج علوم انسانی را با متون دینی مثل قرآن و روایات هماهنگ کنیم، از آن‌ها الهام بگیریم و به نظریه‌پردازی بپردازیم تا از این مردگی و خمودگی بیرون بیاییم.

متأسفانه اکثر کتاب‌هایی که امروزه ترجمه می‌شود به جای هدایت کننده، ضاله و گمراه کننده است. به طور کلی از جانب اصحاب علوم انسانی یک پیکار حسابی لازم است تا روشنگری اتفاق بیفتد و نقش علوم انسانی تبیین و تعیین شود.

برنده کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در میزگرد پایانی این مراسم هم گفت: اگر بخواهیم هویت و فرهنگ تقویت شود باید به علوم انسانی توجه و آن را رایج کنیم. ما امروز در دوره انحطاط اخلاقی و فرهنگی قرار داریم. وضع امروز علوم انسانی در ایران خوب نیست.

در غرب موضوع اهمیت علوم انسانی مشخص شده و آن‌ها از ما جلو افتادند به طوری که بسیاری از آثار اساتید مهم ما مثل ابن هیثم و خواجه نصیر اول در غرب چاپ می‌شوند. این در حالی است که ما از آن‌ها غافلیم. غربی‌ها فهمیدند که می‌توانند با علوم انسانی کشورهای دیگر را استعمار و استثمار کنند.

 

0

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

4 × چهار =