روش تحقیق

خیلی مهم است که تحقیق‌تان را به نظریه پیوند بزنید، حتی اگر تحقیق‌تان از ایده‌های نظری الهام نمی‌گیرد.

نویسنده: پاتریک وایت

تخمین زمان مطالعه: ۵ دقیقه


– نظریه می‌تواند نقطۀ شروع خوبی برای تحقیق باشد.

– هدف برخی تحقیقات، آزمون نظریه‌های موجود است اما برخی دیگر درصدد تولید ایده‌های نظری جدیدند.

– هرکدام از این رویکردها می‌تواند چالش‌برانگیز باشد و محققان کم‌تجربه باید با احتیاط به سراغ‌شان بروند.


بسیاری از محققان بر این باورند برای این که سؤالات تحقیق پرمایه از آب درآیند، باید با مسائل نظری پیوند داشته باشند. پژوهش‌هایی که روی دغدغه‌های نظری بزرگ‌تر متمرکز می‌شوند احتمالش خیلی کمتر است که به عنوان یک «کار ناچیز» کنار انداخته شوند. علاوه بر این، چنین پژوهش‌هایی توجه مخاطبان بیشتری را به خود جلب می‌کنند. ولی برای این کار بهترین روش‌ها کدام‌ها هستند؟ و چگونه می‌توان از نظریه برای صورت‌بندی سؤالات تحقیق کمک گرفت؟

به دو طریق عمده می‌توان بین نظریه‌ها و سؤالات تحقیق ارتباط برقرار کرد. از یک سو نظریه‌ها را می‌توان آزمون کرد با سؤالاتی که به قابلیت نظریه‌ها در افزایش فهم ما از بخش خاصی از جهان اجتماعی مربوط می‌شوند. از سوی دیگر، می‌توان حفره‌های نظریه‌های موجود را شناسایی و تحقیق را با هدف نظریه‌پردازی جهت پُرکردن آن‌ها اجرا کرد. این دو رویکرد غالباً تحت عنوان «آزمون نظریه» و «نظریه‌پردازی» شناخته می‌شوند.

در مطالعاتِ آزمون نظریه (به تعبیری دیگر «اول نظریه») ابتدا فرضیاتی از یک نظریه مشتق می‌شوند، سپس در معرض آزمون تجربی قرار می‌گیرند. در مقابل، هدف پژوهش‌های نظریه‌پردازی (یا می‌توان گفت «بعداً نظریه») تولید نظریه به عنوان نتیجۀ مطالعه و بررسی است.

این که کدام‌یک از این دو رویکرد را پیش بگیرید و کدام‌یک مناسب است، به خیلی عوامل بستگی دارد. در هر صورت، احتمالاً مهم‌ترین چیزی که باید بدان توجه داشت، این است که در حوزۀ مورد علاقه‌تان، نظریه‌ها تاکنون چقدر توسعه پیدا کرده‌اند. قبل از این که بتوانید تصمیم بگیرید موضوع تحقیق‌تان با کدام‌یک از رویکردهای آزمون نظریه یا نظریه‌پردازی تناسب بیشتری دارد، مسلماً نیاز دارید گشتی در ادبیات موضوع بزنید و مقداری مطالعات مقدماتی داشته باشید.

در مقابلِ دیدگاه‌هایی که عده‌ای از نویسندگان بیان می‌دارند (خواه صریح یا ضمنی)، این طور نیست که تحقیق «کیفی» را حتماً باید با هدف نظریه‌پردازی به انجام رساند، همچنین این طور نیست که نظریه‌ها را فقط در مطالعات «کمی» بتوان آزمون کرد. این که نظریه‌پردازی کنید یا دست به آزمون نظریه‌ها بزنید (یا حتی هر دو)، به موضوع، زمینه و شرایط عملی تحقیق‌تان بستگی دارد. عامل تعیین‌کننده نه روش‌های به کاررفته، بلکه این است که نظریه در آن حوزۀ خاص چقدر توسعه پیدا کرده است.

به عنوان مثال یکی از دانشجویان کنونی‌ام در دورۀ کارشناسی تصمیم گرفته است برای پروژۀ تحقیقی‌اش از رویکرد آزمون نظریه استفاده کند. او به این موضوع علاقه داشت که بفهمد چرا بعضی دانش‌آموزان در مقطع متوسطه وارد شاخۀ نظری و سایر افراد وارد شاخۀ فنی‌وحرفه‌ای می‌شوند. بعد از مطالعۀ ادبیات موضوع دریافت که بسیاری از تحقیقات مربوط به انتخاب تحصیلی به مفهوم «سرمایۀ فرهنگی» پیر بوردیو ارجاع می‌دهند. بدین ترتیب تصمیم گرفت ببیند آیا این مفهوم نظری می‌تواند به تبیین این مسئله کمک کند که چرا دانش‌آموزان شاخه‌های مختلفی را در یک تخصص واحد برمی‌گزینند (برای مثال دو دانش‌آموز که هر دو به الکترونیک علاقه دارند، یکی شاخۀ نظری و دیگری شاخۀ فنی‌و‌حرفه‌ای را برای رسیدن به این هدف انتخاب می‌کند). مفهوم سرمایۀ فرهنگی چندان بدون مشکل نیست اما برای این دانشجو محرکی شد که سؤالات جالبی برای تحقیقش طرح نماید و تلاش کند عنصری از یک نظریۀ وسیع‌تر را در یک زمینۀ خاص بیازماید.

رسالۀ دکتری خودم نیز در حوزۀ انتخاب تحصیلی بود. در نقطۀ مقابل، من از محدودیت‌های نظریه‌های انتخاب که در آن زمان معروف بودند (از جمله آن‌هایی که از مفاهیم بوردیو استفاده می‌کردند) ناراضی بودم و تلاش کردم بر اساس داده‌های گردآوری‌شده در پژوهشم، یک مدل نظری جدید دربارۀ «تصمیم‌گیری» بسازم. اگرچه تولید نظری در حوزه‌هایی که کار مفهومی به ندرت در آن انجام گرفته است، راحت‌تر است، اما کیفیت نظریه‌های موجود (از لحاظ تغذیۀ مسئلۀ تحقیق) می‌تواند به اندازۀ کمیت‌شان در نظریه‌پردازی حائز اهمیت باشد. زمانی که تحقیقم را انجام می‌دادم، «نظریه‌های انتخابِ» جااُفتادۀ فراوانی وجود داشت اما من آن‌ها را در زمینۀ کار خودم خیلی مفید نیافتم.

ادبیات نظری می‌تواند منبع خوبی برای سؤالات پژوهش باشد. در صورتی که دانشجویان کارشناسی ارشد برای انتخاب آزمون نظریه یا نظریه‌پردازی احتمالاً به قدر کافی مطمئن‌اند، فقط بلندپروازترین دانشجویان کارشناسی شاید یکی از این رویکردها را در تحقیق‌شان امتحان کنند. دانشجویان کارشناسی که می‌خواهند به پژوهش بپردازند، قبل از انتخاب مسیر باید به دقت فکر کنند و خاطرجمع شوند که از راهنمایی و حمایت کافی یک استاد راهنما یا محقق مجرب برخوردار خواهند بود. آزمون نظریه، اگرچه سختی‌های خاص خودش را دارد، معمولاً از تولید نظریه آسان‌تر است و گزینۀ واقع بینانه‌تری برای کسانی است که برای بار اول می‌خواهند دست به تحقیق بزنند. لازم به یادآوری است که شما می‌توانید پژوهش‌تان را به ایده‌های نظری پیوند بزنید، بدون اینکه مجبور باشید نظریه‌ها را آزمون کنید یا مشغول نظریه‌پردازی شوید. این نکتۀ بسیار مهمی برای اکثر دانشجویان به‌ویژه آن‌هایی است که در امر پژوهش تجربۀ اندکی دارند.

نکات کلیدی

– نظریه می‌تواند نقطۀ شروع خوبی برای تحقیق باشد.

– هدف برخی تحقیقات، آزمون نظریه‌های موجود است اما برخی دیگر درصدد تولید ایده‌های نظری جدیدند.

– هرکدام از این رویکردها می‌تواند چالش‌برانگیز باشد و محققان کم‌تجربه باید با احتیاط به سراغ‌شان بروند.

– خیلی مهم است که تحقیق‌تان را به نظریه پیوند بزنید، حتی اگر تحقیق‌تان از ایده‌های نظری الهام نمی‌گیرد.


Source: White, Patrick. 2009. Developing Research Questions: A Guide for Social Scientists. Palgrave Macmillan

 

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

5 × 2 =