نهضت تعاونی در کشور سوئد :

ایده­‌هایی برای جامعه‌شناسان علاقه‌­مند به طراحی مدل اجتماعی و فناوری نرم

نویسنده: کاظم حاجی‌زاده

تخمین زمان مطالعه : ۹ دقیقه


 رجوع به تجربیات کشورهای دیگر با هدف جستجوی مد‌‌‌‌‌ل­‌های اجتماعی و فناوری‌های نرمِ موفق یکی از راه‌­های طراحی فناوری­های نرم بومی است. سوئد کشوری است که با به‌­کارگیری مدل­‌های اجتماعی خلاقانه به شاخص‌­های بسیار بالای توسعه دست یافته است. نظام مالیاتی و نهضت تعاونی سوئد شهرت جهانی دارند. در این یادداشت به معرفی اجمالی این مدل­‌ها با هدف الگوگیری برای طراحی و ساخت فناوری­‌های اجتماعی مؤثر در کشورمان می‌­پردازیم.


تاریخ نهضت تعاونی، تاریخ معاصر سوئد

نهضت تعاونی در سراسر سوئد به نحو مناسبی شناخته شده و از موضع قوی و مستحکمی برخوردار است به گونه‌­ای که این نهضت از جمله عوامل توسعۀ کشور سوئد از یک جامعۀ سنتی و کشاورزی به یک کشور مرفه و صنعتی شناخته شده است. صنعت، کشاورزی، اقتصاد، مصرف و خرده فروشی کالا، ساخت و مدیریت مسکن جزء بخش­‌هایی است که تعاونی‌ها در اجرای آن­ها نقش عمده‌­ای ایفا نموده و برای تداوم آن­ها کوشا هستند. در این کشور، تعاونی‌­ها در دو قالب تعاونی­‌های تولید و تعاونی­‌های مصرف فعالیت دارند.

نهضت تعاونی : اصول عضویت در تعاونی­‌ها

در جریان پیدایش تعاونی­‌ها در این­‌گونه واحدها بعضی از اصول اساسی تعاونی­‌ها توسعه و گسترش یافته است:

۱) عضویت آزاد: عضویت برای همه آزاد است به جز برای کسانی که مقررات مربوطه را نقض نمایند.

۲) به احزاب سیاسی و گروه­‌های مذهبی وابستگی نداشته باشند.

۳) ادارۀ شرکت به طور دموکراتیک انجام شود، هر عضو یک رأی.

۴) سوددهی محدود در سرمایه و پرداخت سود سرمایه باید محدود باشد یعنی تشویق پرداخت سود سرمایه به نسبت خرید اعضا انجام شود، زیرا یک شرکت تعاونی متشکل از افراد انسانی است نه سرمایه.

۵) به منظور هرگونه بسط و توسعه و استقلال اقتصادی، داشتن سرمایۀ کافی الزامی است.

۶) فعالیت­‌های آموزشی و اطلاعاتی (شرکت­‌های تعاونی همچنین برنامه­‌های باارزش آموزشی و مطالعاتی را برای مقامات منتخب خود و دیگران متقبل می­‌شوند).

۷) گروه کاری تعاونی: شرکت باید دارای گروه­‌های کاری جهت انجام کارهای مربوطه باشد.

معمولاً گفته می­‌شود واحدهای تعاونی با توجه به اهداف و ساختارشان شق دیگری از واحدهای خصوصی و عمومی است. همچنین به طور متداول به بخش تعاونی به عنوان بدیل بخش خصوصی و بخش عمومی صنعت و تجارت اشاره می‌­شود.

در طول سال ۱۸۵۰ چندین شرکت تعاونی جدید تشکیل گردید و به دنبال آن یک موج واقعی از تشکیل تعاونی­‌های جدید در سال­های ۱۸۶۰ و ۱۸۷۰ شکل گرفت. دلیل این موج شکل‌­گیری این نهضت نیز قانون آزادی بازرگانی سال ۱۸۶۴ سوئد بود.

دوران نضج نهضت تعاونی سوئد از سال ۱۸۹۰ و دهه­‌های بعد از آن است. تا آن زمان انقلاب صنعتی سوئد مدتی بود که آغاز شده بود و بدین ترتیب یک طبقۀ کارگر در حال رشد، در نواحی شهری، به وجود آمده بودند. لذا نهضت تعاونی مورد حمایت اقشار مختلف مردم و توده­‌های جامعه قرار گرفت. آن­ها عبارت بودند از نهضت اصلاح­‌طلب کلیسا، نهضت میانه­‌رو، نهضت کشاورزان و شاخه­‌های اتحادیۀ سیاسی سوسیال دموکراتیک و نهضت کارگری وکسانی که در سازمان­های اجتماعی محلی روستایی فعالیت داشتند. بین سال­های ۱۸۶۶ و ۱۸۹۹ اتحادیۀ شرکت­‌های تعاونی مصرف به وجود آمد. در سال ۱۸۹۹ از این شرکت­‌ها یک سازمان ملی تشکیل شد که اتحادیۀ تعاونی شرکت­های عمده­‌فروشی سوئد نامیده می‌­شد.

نخستین تعاونی مصرف: نوعی شرکت ثبت احوال

نهضت تعاونی ثبت موالید و متوفیات و ازدواج و طلاق جوان­‌ترین شاخۀ تعاونی‌­های مصرف است که در سال ۱۹۴۵ به ابتکار تعاونی­‌ها و اتحادیه‌­های بازرگانی تشکیل گردید و هدف آن پایان دادن به سلطۀ بخش خصوصی بود که در این زمینه انگیزه آن‌ها منافع شخصی بود. تعاونی­‌های دفتر ثبت موالید و متوفیات و ازدواج و طلاق رشد سریعی را تجربه کردند. بدین ­ترتیب در اواخر سال ۱۹۷۰ آن­ها نام فدراسیون ملی شرکت­‌های دفاتر ثبت موالید و متوفیات و ازدواج و طلاق را به خود اختصاص دادند.

در زمینۀ کشاورزی بخش تعاونی نیز به موازات چندین سازمان هم­تراز خصوصی توسعه و گسترش یافت. در طول قرن نوزده به منظور حمایت از توسعۀ کشاورزی سازمان­های متعددی از جمله شرکت­های رهنی تشکیل گردید و همچنین شرکت های تعاونی کشاورزی روستایی و کمیته­‌های زراعی منطقه‌­ای نیز همزمان با آن­ها ایجاد شدند که خود به صورت شرکت­‌های کشاورزی و زراعی که کلاً مسئول خرید محصولات کشاورزی آنان بودند، درآمدند.

در بخش تعاونی­‌های تولیدکنندگان، تعاونی­‌های کشاورزان از موضع غالبی برخوردار بودند به گونه‌­ای که در حدود ۷۵ درصد محصولات کشاورزی از طریق این تعاونی­‌ها تولید می­‌شد و هدف از تشکیل این­گونه تعاونی­‌ها تقویت استقلال کشاوزان و تسهیل، تعدیل و تطبیق وضعیت آنان با دوران جدید اقتصادی و تغییر و تحول در فناوری بود.

زارعان سوئدی با تشکل­‌ها و کشاورزان کشورهای در حال توسعه از طریق مرکزی در تعاونی­های سوئد که یک مجموعۀ مشترک از سازمان­های تعاونی سوئد برای آن منظور است همکاری می­‌نمایند. مرکز تعاونی­‌های سوئد از تعاونی‌­ها و سایر سازما‌ن­های فعال در بین زارعان به‌­ویژه در شرق آفریقا و آمریکای مرکزی حمایت می‌­کند. بخش‌های تعاونی در کشورهای نوردیک (سوئد، نروژ، دانمارک و فنلاند) به طور مشترک برای حل مشکلات اقدام می­‌کنند.

اولین شرکت تعاونی مصرف سوئد اساساً در نتیجۀ ابتکاراتی در سطح محلی به وجود آمد. دلیل این امر آن بود که مردم در شهرهای کوچک و کارگران کشاورزی که نیاز به غذا و لباس داشتند با مشکل به دست آوردن این کالاها در نواحی روستایی مواجه شده و به مغازه‌­داران خواربار­فروشی بدهکار می­‌شدند. شیوۀ تعاونی در ابتدا اغلب به­ وسیلۀ گروه­‌های انسان­‌دوست ظهور پیدا کرد. شرکت­‌های تعاونی مصرف از نظر قانونی واحدهای مستقلی هستند (انجمن­‌های اقتصادی) که متعلق به اعضای آن می­‌باشد.

تعاونی­‌های سوئدی، بنگاه­‌های کارآفرینی­‌اند

امروزه تعاونی­‌ها در جامعۀ سوئد از اهمیت زیادی برخوردارند. آن­ها سازمان­‌هایی هستند که به مقولۀ نهضت­‌های مردمی تعلق دارند. قسمت مهمی از توسعۀ تعاونی‌­ها ناشی از آمادگی و بسیج مردمی،و جذب اعضا و نفوذ آنهاست. مسئلۀ عمدۀ واحدهای تعاونی در حال و آینده حفظ، توسعه و تقویت این ویژگی­‌هاست. در بین سال­‌های ۱۹۸۴ و ۱۹۸۹ یک پروژۀ مشترک توسط موسسۀ تعاونی دولت به مورد اجرا گذاشته شد و به جوانان بیکار زیادی دربارۀ چگونگی راه‌­اندازی تعاونی­‌های کارگران اطلاعات، آموزش و مشاوره‌­های لازم داده شد.

خانواده­‌های سوئدی پیشتازان نهضت تعاونی­

وضعیت سوئد معمولاً امروزه به صورت یک اقتصاد مختلط توصیف می‌­شود. ترکیبی از انواع شرکت‌­ها و نمونه‌های مالکیتی. مدت زمان طولانی کشور به­‌وسیلۀ سوسیال دموکرات­‌ها اداره شده است اما دولت­‌های سوئد به طور سنتی ترجیح داده‌­اند که به منظور حفظ منافع ملی و رفاه اجتماعی با دخالت‌های سیاسی و حقوقی از اقتصاد رفاهی حمایت و دفاع نمایند نه از طریق مالکیت دولتی. وظایف و عملکردهای بخش تعاونی به­‌عنوان یک نیروی سوم یا بدیل در مقابل مالکیت خصوصی یا دولتی مبتنی بر اصل آزادی عضویت بوده و بدین‌­وسیله از حمایت وسیع عمومی برخوردار بوده است. در بعضی از بخش­‌های معین- به­‌ویژه تعاونی­‌های مصرف- این بخش به عنوان یک نیروی بازدارنده از طرف جامعه عمل کرده است. برای نمونه، در امر قیمت­‌گذاری کالاها در دهه­‌های گذشته، تعاونی­‌های مصرف در مبارزه با کارتل­‌های بخش خصوصی، رقیبی که هر چند امروزه نقش چندان مؤثری را ایفا نمی­‌کند، از شهرت خوبی برخوردارند. تخمین زده می­‌شود که از هرسه خانوادۀ سوئدی دو خانواده با نهضت تعاونی در ارتباط هستند. در سال ۱۹۹۰ نیم میلیون واحد مسکونی تعاونی در سوئد وجود داشته است.


بخش پیشین این یادداشت را در لینک زیر بخوانید:

نظام مالیاتی و نهضت تعاونی: دو رکن دولت رفاه و اقتصاد سوئد _ بخش دوم

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

چهار + هفده =