واقعیت افزوده و روانشناسی

کاربردهای فناوری واقعیت افزوده در یادگیری و درمان‌های روانشناسی

مصاحبه کننده: زهرا عرب

تخمین زمان مطالعه: ۹ دقیقه


 پرستو علیخانی در مقطع دکتری در رشته فناوری اطلاعات در آموزش عالی، در دانشگاه شهید بهشتی مشغول به تحصیل است. حوزۀ کاری وی از جمله پایان‌نامه‌اش در زمینۀ پیوند میان یادگیری و واقعیت افزوده* است. طرح خانم علیخانی با موضوع «نرم‌افزارهای یادگیری بر پایۀ واقعیت افزوده» مقام دوم را در رویداد ملی هم‌آفرینی به دست آورده است. این رویداد را شرکت همراه اول با همکاری دانشگاه شهید بهشتی برگزار کرد. در کنار این، ایشان اولین کارگاه آموزشی «کاربردهای فناوری واقعیت افزوده در یادگیری و درمان‌های روانشناسی» را در بهمن ماه برگزار کردند. مصاحبۀ زیر در واقع گفتگویی است با ایشان دربارۀ این نوآوری.


*واقعیت افزوده (Augmented Reality)  یک نمای فیزیکی زنده، مستقیم یا غیرمستقیم (و معمولاً در تعامل با کاربر) است، که عناصری را پیرامون دنیای واقعی افراد اضافه می‌کند.

۱. کمی دربارۀ خودتان، دغدغه‌هایتان و رشتۀ فناوری اطلاعات در آموزش عالی بگویید. از علت انتخاب این رشته، علایقی که می‌توان در آن دنبال کرد و فایده ای که برای جامعه دارد، بگویید.

گرایش من در دورۀ کارشناسی‌ارشد، برنامه‌ریزی آموزشی بود که در زیرمجموعۀ گروه علوم تربیتی قرار می‌گیرد، اما ارتباط مطالعاتی مستمری با دانشکده‌های فنی به‌ویژه گروه علوم کامپیوتر داشتم و در مرکز کارآفرینی هم مهارت‌های ICDL تدریس می‌کردم. خیلی وقت‌ها هم به اشتباه مرا خانم مهندس خطاب می‌کردند! متأسفانه، این تصور وجود دارد که دانشجویان علوم انسانی به‌ویژه در مهارت‌های کامپیوتری و فهم رویه‌های مرتبط با آن، ضعیف هستند.

در پاسخ به بخش دوم سوال‌ باید بگویم پذیرش دانشگاه شهید بهشتی در مقطع دکتری- گرایش فناوری اطلاعات در آموزش‌عالی- برای اولین بار در سال ۹۴ صورت گرفت که من هم در همین سال، داوطلب کنکور دکتری بودم. خیلی اطلاع دقیقی دربارۀ این رشته نداشتم و در حد اطلاع از واحدهای تعریف شده، بود اما واژه فناوری در عنوان رشته، برایم جذاب بود.

این گرایش در زیر مجموعۀ آموزش‌عالی- علوم‌تربیتی- قرار می‌گیرد و مباحث واحدهای تخصصی آن، طراحی سیستم‌های اطلاعاتی در آموزش‌عالی، یادگیری سیار، یادگیری شبکه‌ای، و فناوری‌های نوینِ حوزۀ اطلاع‌رسانی است. ظاهراً واحدهای تخصصی دیگری هم برای این گرایش در حال برنامه‌ریزی است. به‌طور کلی، تم مطالعاتی این رشته، طراحی هدفمند برای ورود اثربخش فناوری‌های نوین به حوزۀ یادگیری است. چون واقعاً شکاف قابل توجهی در صنعت نرم‌افزارها و بازی‌های آموزشی به چشم می‌خورد که فرایند طراحی آن‌ها از بینش‌های یادگیری، تبعیت نمی‌کند. بدیهی است که اگر بخواهید یک فناوری را مثلاً به حوزۀ پزشکی وارد کنید، بهره‌مندی از تجارب و دانش تخصصی پزشکان خیلی می‌تواند به فرایند طراحی آن فناوری کمک کند. این مهم، برای حوزۀ یادگیری هم صدق می‌کند. ضرورت و سودمندی این رشته برای جامعه هم در اینجا قابل درک می‌شود. بنابراین، هم‌افزایی دانش تخصصی حوزۀ یادگیری و دانش متخصصان فنی، اهمیت پیدا می‌کند. نتیجۀ این هم‌افزایی، ارتقای عملکرد یادگیری با استفاده از راه‌حل‌های فناورانه است. این، همان مفهوم پویا و اثربخشِ یادگیری فناورانه است!

علاقه‌مندان به این رشته، باید مطالعات گسترده‌ای در فناوری‌های نوین داشته باشند؛ به‌عنوان مثال در بازی‌های آموزشی، فناوری‌های واقعیت مجازی و واقعیت افزوده، یادگیری شبکه‌ای، و طراحی سیستم‌های اطلاعاتی. ببینید فناوری و پیشرفت‌های این حوزه، بسیار سریع هستند و شما باید بتوانید واکنش سریع و البته هدفمند داشته باشید. منظور از هدفمندی، این است که چطور با استفاده از بینش‌های حوزۀ یادگیری به فناوری شکل بدهید. به این منظور، باید ظرفیت‌های فناوری را بشناسید و از بینش‌های حوزۀ یادگیری هم، اطلاع صحیحی داشته باشید. در این صورت، می‌توانید بین این دو، پُل ارتباطی بزنید! بنابراین، شما باید فراتر از واحدهای تخصصی این گرایش، مطالعه داشته باشید.بنابراین، تحصیل در این رشته به ذهنی جست‌وجوگر و خود-یادگیرنده نیاز دارد.

  1. جایگاه مفهوم یادگیری فناورانه را در ایران در مقایسه با جهان و دانشگاه‌های خارج از کشور چطور ارزیابی می‌کنید؟

مفهوم یادگیری فناورانه که از دغدغه‌های این گرایش تحصیلی هم هست، در ایران به‌صورت جدّی پرداخته نشده و حتی فعالیت‌های پژوهشی چندانی صورت نگرفته است. اتفاقا در یک نشست، آقای دکتر رضایی‌زاده به این سوال شما پاسخ دادند. من به استناد به پژوهش‌های ایشان به شما پاسخ می‌دهم که حرکت جدّی و شتاب‌دهنده به سمت تولید دانش تخصصی دربارۀ مفهوم اثربخش یادگیری فناورانه، از سال‌های ۲۰۱۰ آغاز شده و این نویدی برای مجامع علمی کشور ایران نیز هست که تمهیدات لازم در این زمینه را در نظر داشته باشند. اما مباحث مارکتینگ محصولات مبتنی بر این مفهوم، خیلی پیش‌تر آغاز شده است و از این نظر، کشور ما باید با جدیت برنامه‌ریزی کند تا به اصطلاح از قافله عقب نماند!

  1. خوب شما وارد این رشته شدید و ایدۀ واقعیت افزوده را پیگیری کردید. چگونه به این ایده رسیدید؟

پاسخ به این سوال، من را به یاد سال اول دکتری می‌اندازد. زمانی که که دکتر رضایی‌زاده، جلسات هفتگی منظمی را برای ما که دانشجویان اولین دورۀ مقطع دکتری این گرایش بودیم، برگزار می‌کردند.در این جلسات از ما می‌خواستند که رویکردها و تِرندهای برجستۀ فناوری و یادگیری را مطالعه کنیم و حوزۀ مطالعاتی و پژوهشی رسالۀ دکتری را مشخص کنیم. من حدود چهار بار موضوعات مختلفی را پیشنهاد کردم و هر بار هم با قطعیت اعلام می‌کردم که این تم رسالۀ من خواهد بود! درحالی که هر بار به فاصلۀ چند روز بعد از تحویل موضوع پیشنهادی، از ایشان درخواست می‌کردم که فایل ارسالی من را مطالعه نکنند! طی همین فرایند رفت و برگشتی بود که فناوری واقعیت افزوده (Augmented Reality) مطرح شد…

  1. آیا ایدۀ شما با حمایت بخش دولتی یا خصوصی همراه بوده است؟ با توجه به نوآور بودن ایده، با چه واکنش‌هایی روبه‌رو شدید؟

اینکه نتایج پژوهشی شما عینیت پیدا کند و به محصول تبدیل شود و آن محصول را در جامعه مشاهده کنید، خوب است؛ البته به شرط اینکه آن محصول دارای اسناد پژوهشی‌ای باشه که با نهایت صداقت و اخلاق پژوهشی و با ساختارهای روش‌شناختی مناسبی به دست آمده باشد.
فناوری واقعیت افزوده

ما برای تأمین مالی رساله، ایدۀ اولیۀ طرح را در یک رویداد ملی مطرح کردیم و در رتبه دوم قرار گرفتیم.  فرایند مذاکره همچنان در حال ادامه است و ان‌شاالله به نتایج خوبی منتهی بشه. به هرحال، اندیشۀ نوآورانه، مطمئناً زمانی به تعالی و عینیت می‌رسد. مهم این است که برای پژوهش‌های علمی و زمان و انرژی‌ای که برای آن صرف می‌ کنیم اهمیت قائل شویم و به تعالی جامعه بیندیشیم. در غیر این صورت، ما همچنان به رویه‌های نظری در رساله‌های دکتری بر خواهیم گشت و اثری از بینش عمل‌گرایانه در پژوهش‌ها وجود نخواهد داشت…

  1. با اجرای ایده تان چه اهدافی را دنبال می‌کردید؟ چه ضروتی را احساس کرده بودید؟

تردیدی نیست که یادگیری اثربخش، کلید توانمندسازی انسان‌ها و ارتقای کیفیت زندگی‌ آن‌هاست و راه‌حل‌های فناورانۀ بسیاری وجود دارد که این تعالی را تحقق ببخشد. قبلاً هم عرض کردم که مفهوم یادگیری فناورانه، اندیشۀ غایب جامعۀ دانشگاهی و صنعت نرم‌افزارهای آموزشی جامعه ماست که باید طرحی جدّی پیدا کند. هدف من از برگزاری کارگاه آموزشی فناوری واقعیت افزوده در یادگیری و درمان‌های روان‌شناسی، همین مسئله بود. اینکه ابتدا به فهم ظرفیت‌های این فناوری دست پیدا کنیم و پس از این، با توجه به بینش‌های علم یادگیری، آن را متناسب با محیط یادگیری و نیازهای یادگیرندگان شکل دهیم.

فرصت بدیهی‌ای که ما و شاید جهان در اختیار داریم این است که فناوری‌های سیار به‌ویژه گوشی‌های هوشمند، نفوذ چشمگیری در جوامع مختلف پیدا کردند و چقدر خوب است که محتوای اثربخشی را برای این فناوری‌ها طراحی کنیم و آن را از جنبه‌های خیلی فان و کاربری فردی، به جنبه‌های یادگیرنده و همیارانه هدایت کنیم. به علاوۀ اینکه، به‌عنوان پلت‌فرم بی‌نظیری برای فناوری واقعیت افزوده هم مطرح هستند. این رساله و ایده، صرفاً کوششی برای دریافت عنوان دکتری نیست، بلکه برای آگاه نمودن جامعۀ علمی از مفهوم یادگیری فناورانه هم تلاش می‌کند.

  1. چه کسانی در این راه به شما کمک کردند؟ چه سختی‌هایی داشتید؟ تابه حال در کارتان دلسرد هم شده‌اید؟

در طی این مسیر، قدردان آموزه‌های بی‌نظیر دکتر رضایی‌زاده هستم. زحمات و حوصلۀ ایشان در مقابل کم‌تجربه‌گی‌ها و دانش اندک من، قابل تحسین است و البته، غیر قابل جبران! بدون شک، شخصیت اخلاقی و دانش بی‌نظیر ایشان به‌ویژه در حوزۀ یادگیری الکترونیک و کارآفرینی، افتخار بزرگی برای جامعۀ علمی است. برای ایشان آرزوی سلامتی دارم.

در پاسخ به بخش دوم سوال‌تون، اجازه بدید سخن بیل گیتس- بنیان‌گذار مایکروسافت- را تکرار کنم که سختی، شکست و نااُمیدی در هر کاری وجود دارد و موفقیت هم همین‌طور؛ اما موفقیت، انسان‌ها رو فریب می‌دهد و گمراه می‌کند که شکستی در کار نیست!

  1. چه برنامه‌هایی برای آینده دارید؟

تمام فعالیت‌های پژوهشی و آموزشی بنده برای ورود هدفمند و خلاقانۀ فناوری‌های نوین به محیط یادگیری است و ان‌شاءالله، خواهد بود. ضمن اینکه برای بنیان شبکۀ پژوهشی یادگیری فناورانه، تلاش خواهم کرد.

       ۸. در حال حاضر چه خدماتی به مخاطبان خود ارائه می‌دهید؟

 

خوشبختانه، تعامل خوبی در کارگاه آموزشی واقعیت افزوده، برقرار شد و ان‌شاءالله، مشاوره‌های پژوهشی در این حوزه ارائه خواهد شد. ضمن اینکه، با نظارت آقای دکتر رضایی‌زاده، در تلاش هستیم تا منابع مطالعاتی کافی را برای علاقه‌مندان و پژوهشگران این حوزه ارائه کنیم.

  1. توصیه شما به کسانی که ممکن است است ایده ای داشته باشند و دوست دارند آن را عملی کنند، چیست؟

ایده‌هایتان را یادداشت کنید و برای غنی‌ترکردن آن، مطالعۀ بسیاری داشته باشید تا بتوانید از قدرتمندی ایده‌تان دفاع کنید! اگر هم در منابع و رویدادهای مختلف، ایده‌ای مشابه با شما مطرح شد، اصلا نگران نباشید و همچنان به راه‌ خود ادامه دهید. چون شما باور دارید که قادر به خلق‌ تفاوت‌ها و نوآوری بیشتری هستید! البته شاید جایگاه بنده در حد توصیه نباشد و این نکات را تنها به نشانِ مهربانی، و نه به‌عنوان سرلوحه و الگو، به تمامی جوانان هم‌سن‌وسال خودم، تقدیم می‌کنم.

[bwl_pvm /]

 

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

16 + 8 =