کاربردی سازی علوم انسانی

آیا CO2 ریشۀ علّی تغییرات اقلیمی است؟

نویسنده: صالح صالح نژاد

تخمین زمان مطالعه: ۴ دقیقه


  • ابتکار دانشگاه کالیفرنیا (سانتا باربارا Santa Barbara) برای راه‌اندازی علوم انسانی محیط زیستی در نوع خود مثال‌زدنی است. این رشتۀ دانشگاهی متشکل از اعضای هیئت علمی و دانشجویان هنر و علوم انسانی است که بر طیفی از مسائل محیط زیستی متمرکز شده است. تعهد و پایبندی دانشگاه کالیفرنیا با بیش از ۷۰ عضو هیئت علمی از ۲۴ دپارتمان، برنامه و دوره که ۳۰۰ واحد کارشناسی و کارشناسی ارشد را تدریس می‌کند، بی‌نظیر است.

  • در سال‌های اخیر همزمان با افزایش روند گرمایش زمین و متعاقب آن ظهور مسائل زیست محیطی مانند بالاآمدن سطح اقیانوس‌ها و دریاها، افزایش تبخیر آب‌های سطحی و مواردی این‌چنین، گازهای گلخانه‌ای و لزوم توجه به مدیریت آن، به امری بسیار مهم در دو سطح ملی و بین‌المللی بدل گردیده است. گفته می‌شود که این امر حتی در مواردی به یکی از مناقشات اساسی بین کشورهای مختلف نیز تبدیل شده است. (برای نمونه، مناقشه بین ایالات متحده و چین، حول مقدار و چگونگی کنترل گازهای گلخانه‌ای).
  • بدیهی است که با مهم‌شدن این مسئله در سطوح سیاست‌گذاری کشورهای مختلف، لزوم توجه و مطالعۀ این موضوع محدود به سطح سیاست‌گذاری نبوده و پای نهادها و مؤسسات علمی را نیز به میان کشانده است؛ هرچند که عدم توازن بین نیروها و کنشگران مختلف علمی در پرداختن به این مسئله خود موجب اختلافات و حتی در مواردی تشدید بحران‌ها نیز می‌شود.
  • در میان کنشگران علمی آکادمیک، در بحث از مسئلۀ گازهای گلخانه‌ای، همواره مرکز ثقل به طرف رشته‌های تجربی و مهندسی بوده است. برای مثال، گفتمان غالب بر آن بوده است که علوم تجربی – به دلیل برخورداری از روش‌های خیلی منسجم- علل تغییرات اقلیمی و راه‌حل‌های مواجهه با آن را به شیوه‌ای دقیق و منظم، واکاوی و ارائه کند. وجود و چیرگی چنین طرز تفکری در عرصۀ پژوهش و سیاست‌گذاری در انواع سطوح محلی، ملی و فراملی، خود به نادیده‌گرفتن ریشه‌های عمیق‌تر منابع تولید گازهای گلخانه‌ای انجامیده است.
  • علوم تجربی یا مهندسی در بررسی موضوع انتشار گازهای گلخانه‌ای، تمامی تلاش خود را بر بررسی نحوه و مقدار صدور این گازها معطوف کرده است؛ مواردی همچون افزایش سرب موجود در بنزین‌های مصرفی خودروها، رشد فزایندۀ کارخانه‌های دارای آلایندگی زیاد، تمرکز مراکز صدور گازهای گلخانه‌ای در بخش‌ها یا حتی کشورهای خاص و مواردی نظیر این، از جمله مباحث داغ علوم تجربی و فنی در تبیین علل تغییرات زیست محیطی است.
  • با این حال، ضعف این علوم در پرداختن به ریشه‌های بنیادی‌تر تغییرات اقلیمی، به نوبۀ خود بر مهم‌بودن علوم انسانی صحه می‌گذارد. تفکر علوم انسانی‌گرایانه به جای برون‌دادهایی همانند افزایش آلاینده‌های صنعتی و … به ریشه‌های اصلی‌تر این ماجرا اشاره دارد. به عنوان مثال، زیرشاخه‌های مرتبط با این علوم بر روند روزافزون علاقۀ انسان‌ها به اتومبیل‌ها، رشد مصرف‌گرایی در جامعه و عواملی نظیر این‌ها که نهایتاً موجب استخراج و مصرف مقدار زیادی از سوخت‌های فسیلی و افزایش CO2 می‌شود، توجه و تمرکز دارند.
  • باوجود همۀ موارد اشاره‌شده، در مواردی ابتکاراتی از سوی برخی از مراکز علمی دنیا برای بین‌رشته‌ای‌کردن تحقیقات پیرامون مسائل اقلیمی و زیست محیطی به وجود آمده است.
  • ابتکار دانشگاه کالیفرنیا (سانتا باربارا Santa Barbara) برای راه‌اندازی علوم انسانی محیط زیستی در نوع خود مثال‌زدنی است. این رشتۀ دانشگاهی متشکل از اعضای هیئت علمی و دانشجویان هنر و علوم انسانی است که بر طیفی از مسائل محیط زیستی متمرکز شده است. تعهد و پایبندی دانشگاه کالیفرنیا با بیش از ۷۰ عضو هیئت علمی از ۲۴ دپارتمان، برنامه و دوره که ۳۰۰ واحد کارشناسی و کارشناسی ارشد را تدریس می‌کند، بی‌نظیر است.
  • علاوه بر بررسی سایر موضوعات علمی، اعضای این تیم در مورد تغییرات اقلیمی، پیدایش تفکرات محیط زیستی، دلالت‌های فرهنگی و محیط زیستی شهری‌شدن، تاریخ بهره‌برداری از زمین، مدیریت منابع طبیعی، سیاست‌های محیط زیستی، روابط انسانی/ غیرانسانی، عدالت اجتماعی و محیط زیستی در یک نگرش جهانی، تأثیر سیاسی نهادها، شبکه‌ها و رژیم‌ها بر کرۀ زمین کار می‌کنند.
  • در وضعیت کنونی ایران تأکید بر رشته‌های علوم انسانی علاوه بر آنکه می‌تواند بر اهمیت سیستم انسانی-طبیعی مسائلی همچون تغییرات اقلیمی دست بگذارد، می‌تواند با برجسته‌سازی عواملی مانند سبک زندگی، رواج مصرف‌گرایی، تغییر در عادات و ذائقۀ مردم، الگوهای حکمرانی غلط محیط زیستی و… بر ریشه‌های بنیادی‌تر بحران‌های زیست محیطی انگشت بگذارد. هر چند کار کردن بر روی چنین عواملی هزینه‌بر و درازمدت است، با این حال، غفلت از چنین موضوعاتی تغییرات چندانی در حل مسائلی با چنین اهمیتی ایجاد نمی‌کند.

http://ehc.english.ucsb.edu/?page_id=1266

 

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

چهار × 1 =