علوم اجتماعی

کمپین «خشونت-هوشیاری-یاری» در فرانکفورت آلمان

نویسنده: عارفه موذن جامی

تخمین زمان مطالعه: ۸ دقیقه


چکیده: فناوری اجتماعی، رویه‌هایی از تعامل جمعی افراد جامعه در راستای تحقق یک هدف مشخص هستند که بدون تحکم و تحمیل انجام می‌شوند. فناوری اجتماعی به عنوان زیرمجموعه‌ای مفهومی از فناوری نرم، می‌تواند در موارد بسیاری به سیاست‌گذار این کمک را بدهد که با ایجاد فضایی از همدلی، مخاطبین یا جامعۀ هدف را به میل و ارادۀ خود در راستای اهداف موردِ نظر سوق دهد.

این نوشته به معرفی کمپین «خشونت-هوشیاری-یاری» در کشور آلمان می‌پردازد و از طریق توضیحِ نحوۀ ایجاد و گسترش این کمپین، نشان می‌دهد فناوری اجتماعی چگونه با مشارکتِ جمعی، محَقَق و تسهیل می‌شود.


معرفی کمپین

بر اساس تصمیم شورای پیشگیری از جرم فرانکفورت در ۱۸ ژوئن ۱۹۹۷، «کارگروه امنیت»، مسئول مطالعه این مسئله شد که چرا وقتی خلافکاری و مزاحمت و وقایعی از این دست اتفاق می‌افتد، مردم بی‌تفاوت از کنار آن می‌گذرند و برای مقابله با این پدیده چه راهبردهایی را می‌توان پیش گرفت. بر اساس مفهوم‌پردازی‌ای که کارگروه امنیت کرده بود، کمپین «خشونت-هوشیاری-یاری» در ۲۹ اکتبر ۱۹۹۷ کار خود را آغاز نمود. این پروژه به وسیلۀ بودجۀ پیشگیری از جرم شهرداری فرانکفورت، اسپانسرها و کمک‌های مردمی تامین مالی می‌شد.

هدف این کمپین گفت‌وگوی عمومی پیرامون مسائل و مشکلات ناشی از چشم بستن و بی‌تفاوتی، و بصری‌سازی آن است. گام دوم این کمپین که رویکردی بلندمدت دارد، معطوف به راهبردهای رفتاری است، از جمله:

–  ترغیب مردم به یاری‌رسانی و در نتیجه کاهش پدیدۀ بی‌تفاوتی

– تقویت احساس مسئولیت و تکلیف

– اصلاح نگرش‌های اجتماعی و ترویج شجاعت مدنی

– بی‌میل ساختن خلافکاران

جوهرۀ این کمپین، اطلاع‌رسانی هدفمند به جمعیت و آموزش آنان دربارۀ این موضوع است که در موقعیت‌های اضطراری و خشونت‌بار چگونه باید عمل کرد. در ۱۹۹۸/۱۹۹۷، نهصد مُبلغ در کارگاه‌ها آموزش داده شدند و بیش از ۳۰۰۰ نفر از کارکنان ادارات دولتی در نشست‌های ویژه‌ای با موضوعِ بحث، آشنا شدند. این کمپین، تمام حلقه‌های اجتماعی از رفتگران تا کارمندان بانک، انجمن‌های زنان، کلیساها، احزاب و اتحادیه‌ها و کلوب‌های خارجیان در فرانکفورت را هدف قرار داد و درگیر برنامه‌ها و فعالیت‌های خود ساخت. ایدۀ «خشونت-هوشیاری-یاری» در حال حاضر بخش جدایی‌ناپذیری از برنامه‌های آموزشی بزرگسالان و خانواده‌ها شده است.

سازوکارهای کمپین

در ۱۹۹۸/۱۹۹۷، دو مجموعۀ پوستر، طراحی و در اماکن عمومی چسبانده شد. همچنین ۱۰۰ هزار بروشور و ۱۰ هزار بج و نشان بین مردم توزیع گردید. در مجموع، راه‌های متعددی به کار گرفته شد تا شعار کمپین به گوش همه برسد و بر سر زبان‌ها بیافتد. یک نظرسنجی در میان مردم فرانکفورت (در سال ۱۹۹۸) نشان می‌داد که کمپین، پذیرش خوبی داشته است؛ زیرا ۵۵ درصد پاسخ‌گویان از کمپین آگاهی داشتند و ۷۵ درصدشان به ضرورت آن اذعان می‌کردند.

در ۱۹۹۹، کمپین با دقت و شدت بیش‌تری در مناطق مختلف دنبال می‌شد و گروه‌های هدف خاصی مانند کودکان و نوجوانان را وارد برنامۀ خود کرد. از آنجایی که اطلاعات به شوراهای منطقه‌ای داده می‌شد، جمعیت زیادی مورد توجه قرار گرفتند و آموزش‌های مربوط به نحوۀ مواجهۀ صحیح با موقعیت‌های اضطراری را دریافت کردند. پوسترهای بزرگی در محل‌های مناسب نصب شد و در طول تابستان در سینماها، فیلمی راجع به پیام کمپین اکران شد. همچنین با همکاری یکی از مشارکت‌کنندگان ۷۵۰۰۰ آگهی طراحی و تکثیر شد. علاوه بر این، شهردار ۹۰ ساعت مچی با علامت کمپین پیشگیری به ادارۀ پلیس داد تا به شاهدان جرایم تحویل داده شود. کمپین با عنوان جدید «آرام باش-آرام بمان» با محیط کودکان و نوجوانان وفق پیدا کرد. آموزش مربوط به واکنش صحیح در موقعیت‌های خشونت‌بار در مدارس ارائه شد. آموزش‌های ضمن خدمت برای معلمین و کارگاه‌های تربیتی در مدارس نیز قرار است در آینده شروع شود. اکنون سالن تئاتر آموزش و پرورش فرانکفورت هم از برنامه‌های پیشگیرانۀ مدارس، پشتیبانی می‌کند.

آخرین گزارش علمی که یک مطالعۀ دانشگاهی ارائه کرده (در سال ۱۹۹۹) به این نتایج اشاره شده است: در مقایسه با پروژه‌های دیگری که هدفشان توسعۀ نگرش‌های اجتماعی مثبت در میان مردم بوده، به کمپین «خشونت-هوشیاری-یاری» می‌توان امتیاز خیلی موفق داد؛ زیرا پیام خود را بیش از یک سال به طور مستمر انتشار داده است. در حال حاضر خیلی نمی‌توان گفت که این کمپین در تغییر مثبت دیدگاه مردم برای یاری‌رسانیِ بیشتر چقدر پیش رفته است، لذا لازم است همچنان به کارش ادامه دهد تا آثار پایدارش پیدا شود. در سال ۲۰۰۰، شورای پیشگیری از جرم، تبلیغ کمپین را در اینترنت آغاز کرد. از زمان راه‌اندازی این صفحه، هر ماه تقریبا ۸۰۰۰ بازدیدکننده از آن دیدن کرده‌اند.

همان‌طور که آمد، از سال ۱۹۹۹ کودکان و نوجوانان نیز وارد جمعیت هدف کمپین شدند. یکی از اقدامات در این زمینه، توزیع تقویم تحصیلی و برنامۀ درسی با شعار کمپین در میان دانش‌آموزان فرانکفورتی در آغاز سال تحصیلی بوده است. از سوی دیگر، مجموعه‌ای از مقررات مدرسه-مبنا چاپ شد و در اختیار دانش‌آموزان قرار گرفت و از آنها دعوت شد که پیرامون مدارای اجتماعی و تعاملات عاری از خشونت بیاندیشند. از دیگر اقدامات مربوط به کودکان و نوجوانان می‌توان به تولید کارت تلفن SOS و مسابقۀ نشریات دانش‌آموزی اشاره کرد.

برنامۀ «مطالعه علیه خشونت» شامل چندین مراسم در میدان‌های مختلف شهر و مدارس، در بهار ۲۰۰۱ آغاز شد. رسانه‌های متعددی در اختیار مدارس فرانفکورت قرار گرفتند. با برنامۀ «تاکسی امن»، رانندگان تاکسی نیز وارد پروژۀ «خشونت-هوشیاری-یاری» شدند. آنها بخشی از جامعۀ فرانکفورت به شمار می‌روند که وقایع زیادی را می‌بینند و می‌توانند در موقعیت‌های اضطراری یاری‌رسانی کنند و برای کمک، به پلیس، اورژانس و غیره زنگ بزنند. همچنین روی کیسه‌های رول یک نانوایی خیلی بزرگ (۲۰۰ هزار کیسه)، شعار کمپین چاپ شد تا در دورۀ تعطیلات به شهروندان یادآوری کند که باید شجاعت مدنی و همبستگی اجتماعی داشته باشند. گفته می‌شود که این کمپین تاکنون در مبارزه با عادتِ بد بی‌تفاوتی موفق بوده است.

تحلیل جامعه شناختی کمپین فرانکفورت

کمپین «خشونت-هوشیاری-یاری»، یک الگوی اجتماع‌محور پیشگیری از جرم (از نوع اولیه) به شمار می‌رود. هدف این الگو، تقویت احساس مسئولیت شهروندی در زمینۀ مقابله با جرایم (مخصوصا جرایم خشن) است. نظریه‌های جامعه شناختی زیادی به این مسئله پرداخته‌اند که مردم در شهرهای بزرگ نسبت به محیط پیرامون خود، دچار نوعی بی‌تفاوتی می‌شوند. این امر به واسطۀ کاهش نظارت اجتماعی غیررسمی علاوه بر اینکه میدان بیشتری به ارتکاب جرم و انحرافات اجتماعی می‌دهد، حاکی از بی‌میلی مردم در رسیدگی به پیامدهای منفی جرایم (مانند توجه به قربانیان و غیره) است. پیام کمپین مذکور این است که همۀ شهروندان، در قبال حفظ امنیت و سلامتِ هم مسئولیت دارند. فردی که نسبت به جرایمی که پیرامونش اتفاق می‌افتد چشم می‌بندد، ممکن است روزی خود قربانی یکی از آنها شود. لذا کمپین «خشونت-هوشیاری-یاری» یک فراخوان عمومی برای احیای دیگری و اجتماع در ذهن افراد است.

کمپین‌ها از طریق تاکید بر وجوه مشترک افراد، در جمعیت‌های بزرگ به عضوگیری و اطلاع‌رسانی شبکه‌ای می‌پردازند. در جریان این اقدام، ارزش‌ها (مانند امنیت) و هنجارها (مانند یاری) به اعضا گوشزد می‌شوند، مانور اجتماعی گسترده‌ای صورت می‌گیرد و به کسانی که در جبهۀ مخالف قرار دارند (در اینجا متخلفین و مجرمین) اعلام جنگ می‌شود یا به عبارت دیگر این هشدار عمومی داده می‌شود که اگر فردی با رفتار خود از این ارزش‌ها و هنجارها تخطی کند، به شدت با او برخورد خواهد شد، زیرا اعضای کمپین همگی در بالاترین سطح آمادگی و مداخله قرار دارند. بنابراین کمپین‌هایی از این دست، علاوه بر اینکه از طریق سازوکار تبلیغ و آموزش، روی جمعیت‌های بزرگ تاثیر می‌گذارند و آنها را از افراد بیرون بازی تبدیل به اعضای درون گود می‌سازند، با استفاده از یک سازوکار روان‌شناختی، هزینۀ ارتکاب خشونت را به لحاظی روانی افزایش می‌دهند.

راه‌اندازی یک کمپین سراسری، مبتنی بر مشارکت اجتماعی است، لذا کمپین‌ها در مقام مدل‌های پیشگیری از جرم، الگوهایی صددرصد مردم‌محور به شمار می‌روند. مشارکت در کمپین به صورت فردی و جمعی امکان‌پذیر است. از یک سو هر فردی می‌تواند به عنوان یک شخص حقیقی به عضویت کمپین درآید و در نظام تقسیم کار آن، ایفای نقش کند. از سوی دیگر سازمان‌ها، گروه‌ها و انجمن‌های موجود می‌توانند به عنوان یک کنش‌گر جمعی به کمپین بپیوندند و حمایت خود را از آن اعلام کنند. در شرایط حاضر به دلیل فراگیری فناوری‌های نوین ارتباطات (شبکه های مجازی، گوشی‌های لمسی و غیره) امکان راه‌اندازی کمپین‌ها و عضوگیری بسیار سریع بیش از هر زمانی فراهم است.

 

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

12 + 14 =