چرا بانک ها بخشی از منابع مالی خود را به گردآوری داده های اجتماعی اختصاص نمی‌دهند؟

نویسنده : کاظم حاجی زاده

تخمین زمان مطالعه : ۸ دقیقه


وام گردآوری داده های اجتماعی، یکی از اشکال وام های بانکی است که می‌تواند در اختیار پژوهشگران، مؤسسات تحقیقات اجتماعی، دانشجویان تحصیلات تکمیلی و… قرار بگیرد و بدین ترتیب نوعی رونق اقتصادی در حوزه تجاری سازی داده به راه اندازد.


گردآوری داده، کالایی که ارزشمند است

داده گزاره‌ی کوتاهی است درباره این جهان. به میزانی که این گزاره معتبر، درخوراعتماد و دقیق‌تر باشد، کنش انسانی با خطای کمتری به هدف می‌رسد؛ در غیر این صورت هزینه‌های کنش می‌تواند تا حدی زیاد شود که انجام نگرفتنش، به‌صرفه‌تر باشد. گردآوری و فرآوری داده در هر رشته علمی، کاری کاملاً تخصصی و ظریف است. داده در فرایندی از پیش طراحی‌شده تولید می‌شود؛ درست مانند کالای ظریفی که در کارخانه در خط تولید برنامه‌ریزی و کنترل‌شده‌ای ساخته می‌شود. به میزانی که مراحل این فرایند با دانش و مهارت و اهتمام فراوان اجرا شود، محصول نهایی مفیدتر و ارزشمندتر خواهد بود. داده ها با سیاست‌گذاران حرف می‌زنند و آن‌ها را از تصمیم‌گیری‌های سلیقه‌ای، آنی و یک‌جانبه بازمی‌دارند.

شرایط و لوازم تولید داده

تولید داده نیازمند مجموعه‌ای از امکانات، لوازم و شرایط است که آن‌ها را در سه محور اصلی می‌توان خلاصه کرد:

۱- گردآوری و گزارش داده مستلزم طیف گسترده‌ای از هماهنگی‌ها و بسترهای نهادی است؛ بدین معنا که جلب همکاری و همیاری بخش‌های دولتی و مسئولان ذی‌ربط اعم از استانداری، نیروی انتظامی و… رکنی اساسی است.

۲- گردآوری و فرآوری داده نیازمند نیروی انسانی از حوزه‌های مختلفی است؛ مانند: محققان علوم اجتماعی، مهندسین رایانه و فناوری اطلاعات و غیره.

۳- گردآوری و فرآوری داده نیازمند امکانات مادی و به عبارت دقیق‌تر نیازمند سرمایه است.

 

داده سرمایه است

بسته به اینکه داده های اجتماعی چه متغیرهایی را پوشش دهد، خریداران و مشتری‌های خاصی در انتظارش است. بعد از اینکه داده ها بنا به نیاز مصرف‌کنندگان گردآوری و فرآوری شد، مرحله فروش فرامی‌رسد. با فروش داده ها، بنگاه تولیدکننده می‌تواند چرخه اقتصادی خود را کامل و برگشت اقتصادی را تجربه کند. داده ها در قالب فایل‌های خام، گزارش‌های آماری و بسته‌های راهبردی می‌توانند به مشتری عرضه شوند. در دنیا مؤسسات تحقیقاتی فراوانی در این زمینه فعالیت می‌کنند که گردش مالی بسیاری در طول سال دارند. داده هایی که به سفارش مشتری معینی تولید شده ‌است، غالباً تنها در اختیار همان سازمان قرار می‌گیرد اما مجموعه داده هایی که برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان (اساتید دانشگاه، پژوهشگران آزاد، روزنامه‌نگاران و…) تهیه شده ‌است، می‌تواند بارها به فروش برسد.

ورود وام گردآوری داده به مجموعه‌ی وام ها

اگر از ما بخواهند لیست وام های موجود را نام ببریم، احتمالاً به لیست بلندی می‌رسیم: وام خرید مسکن، وام ازدواج، وام کارآفرینی، وام تولید، وام تعمیر مسکن، وام تحصیلی و…؛ هر کدام از این وام ها به تدریج، آنگاه که نیاز به آن احساس شد، در جوامع مختلف طراحی و تصویب شده است. ورود انواع جدیدی از وام ها به لیست طولانی وام های بانکی و غیربانکی فعلی، امری دور از انتظار نیست. وام گردآوری داده های اجتماعی می‌تواند به عنوان یکی از اشکال وام های بانکی در اختیار پژوهشگران، مؤسسات تحقیقات اجتماعی، دانشجویان تحصیلات تکمیلی و… قرار بگیرد و بدین ترتیب نوعی رونق اقتصادی در حوزه تجاری سازی داده به راه اندازد. این اقدام مهم باعث می‌شود فرایند گردآوری و آرشیو داده های علوم اجتماعی در کشور جان تازه‌ای بگیرد. یکی از بسترهای توسعه پایدار، انباشت داده های سیستماتیک طولی از موضوعات مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و… است.

رویه دیگر گردآوری داده، اشتغال‌زایی است

همان‌طور که پیش‌تر ذکر شد، گردآوری و فرآوری داده نیازمند نیروی انسانی از حوزه‌های مختلفی است (محققان علوم اجتماعی، مهندسین رایانه و فناوری اطلاعات و غیره)؛ بدین معنا که با هدایت بخشی از منابع مالی کشور به سمت این حوزه، طیف وسیعی از مشاغل شکل می‌گیرد که جمعیت درخور توجهی جذب آن خواهند شد؛ برای مثال برای نوع خاصی از داده ها که از طریق پیمایش جمع‌آوری می‌شوند، جمعیت زیادی شامل پژوهشگر، پرسشگر، استخراجگر، تحلیلگر، ویراستار، مهندس رایانه و… مشغول به کار می‌شوند. این نوع اشتغال‌زایی پایدار است، زیرا داده ها برای توصیف جهانی به کار گرفته می‌شوند که به طور مستمر در حال تغییر است.

دولت تا کنون اهمیت چندانی به داده نداده است

در محور اول شرایط و لوازم تولید داده، اشاره کردیم که گردآوری داده، ابعاد حقوقی و قانونی نیز دارد. اگر بخواهیم جنبش پیشرویی در حوزه تجاری سازی داده راه بیاندازیم، نیاز داریم که به موضوعاتی از این دست بیاندیشیم: مالکیت معنوی داده های جمع‌آوری شده، مجوزهای گردآوری داده، مقررات مربوط به درجه محرمانه بودن داده ها، احراز صلاحیت تولیدکنندگان داده ها، الزام‌آور بودن نتایج داده ها در تصمیم‌گیری‌های مدیران، مقررات مربوط به خرید و فروش داده، مقررات مربوط به واردات و صادرات داده و….

 با نگاه به وضعیت حقوقی و قانونی موجود در این زمینه، درمی‌یابیم که خلأها و ابهامات حقوقی فراوانی درباره موضوعات گفته‌شده در کشور به چشم می‌خورد. بنابراین تصویب انواع طرح‌ها و لوایح در حوزه‌های مذکور یکی از بسترهای لازم برای تجاری سازی داده های اجتماعی در کشور به شمار می‌رود.

وام گردآوری داده اولین گام در مسیر تجاری سازی داده در ایران

معمولاً فعالیت‌هایی که به تازگی می‌خواهند آغاز شوند، تحت حمایت وام های بانکی و غیربانکی قرار می‌گیرند تا به مرحله رونق برسند و روی پای خود بایستند. اعطای وام گردآوری داده از سوی بانک‌ها می‌تواند به مثابه نخستین گام در مسیر تجاری سازی داده در ایران تلقی شود. پس از یک دوره پشتیبانی مالی، مؤسسات تحقیقاتی از این دست می‌توانند به چنان شکوفایی اقتصادی دست یابند که تبدیل به بزرگ‌ترین و معروف‌ترین بنگاه‌های اقتصادی جامعه شوند (مانند مؤسسه پیو، گالوپ و…). پژوهشگران اجتماعی بی‌صبرانه منتظراند ببینند کدام بانک‌ها پیشروی اعطای وام گردآوری داده خواهند بود. تاریخ اقتصادی کشورهایی مانند ایالات متحده آمریکا نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاران جسور، برندگان بزرگ میدان اقتصادی در جامعه هستند.

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

6 + 12 =