یادگیری ماشین و علوم انسانی

زندگی در دنیای امروز، مستلزم پیوند بین یادگیری ماشین و علوم انسانی است- بخش دوم

نوبسنده: محمدرضا ملکی

تخمین زمان مطالعه: ۹ دقیقه


زندگی کردن در دنیایی که داده‌های آن توسط کامپیوترها از پیش جدا شده و فیلتر شده‌اند، بدون کمک و قرار گرفتن علوم محاسباتی و علوم انسانی در کنار یکدیگر، کار آسانی نخواهد بود. بخش دوم این یادداشت را در ادامه می‌خوانید:


یادگیری ماشین و علوم انسانی دیجیتال

آیا هوش مصنوعی و یادگیری ماشین و علوم انسانی دیجیتال تحت تأثیر یکدیگر قرار خواهند گرفت؟ همه می‌دانیم که جواب این سؤال به‌وضوح قابل گفتن نیست.

با این حال به‌خوبی می‌دانیم علومی مثل ادبیات فلسفه، تاریخ و زبان به‌شدت به تفسیر نیازمند هستند و بدون ابزارهای کیفی بررسی متن نمی‌توانند به‌صورت مؤثری مثمر ثمر باشند. در محیطی مانند این‌گونه علوم، نحوه‌ی استفاده از الگوریتم‌های ریاضی چندان مشخص نیست.

با این حال قبل از پاسخ به سؤال بالا بهتر است سری به مفهوم علوم انسانی دیجیتال بزنیم و پرسش را دوباره مطرح کنیم. درواقع منشأ و شروع علوم انسانی دیجیتال هم در سال ۱۹۳۰ با بررسی یک متن قدیمی –متن فیلسوف بزرگی به نام توماس آکویناس- برای یافتن همبستگی موجود در این متن رقم خورده است.

با پیشرفت علوم دیجیتال و دیجیتال شدن متن و تکست‌های متفاوت، علوم انسانی دیجیتال بیش‌ازپیش مورد اهمیت قرار گرفت. این یعنی نه‌تنها دیجیتال کردن کتاب‌های موردنظر در حوزه‌های مختلف مدنظر قرار گرفت بلکه نحوه تأثیر ابزارهای دیجیتال بر فهم انسانی از این متون نیز مورد توجه قرار گرفت.

با در نظر گرفتن اساس علوم انسانی دیجیتال رابطه‌ی یادگیری ماشین و علوم انسانی می‌تواند بیش‌ازپیش آشکار شود. این امر البته با در نظر گرفتن پیشرفت‌های تکنیکی در حوزه‌ی متن‌کاوی، تحلیل زبان طبیعی و … بیش‌ازپیش می‌تواند رابطه‌ی میان علوم انسانی دیجیتال و یادگیری ماشین را مشخص سازد.

ترکیب یادگیری ماشین با ابزارهای تحلیل زبان طبیعی nlp می‌تواند دریچه‌های جدیدی برای پژوهش‌های متنی و داده‌کاوی‌های متنی بگشاید. در واقع در طول دهه‌های گذشته این نوع تحلیل‌ها توسط انسان‌ها و دانشمندان مختلف صورت می‌گرفته است.

همین‌طور که بسیاری از ما میدانیم با وجود توانایی گسترده انسان‌ها در تحلیل متن‌های مختلف باید اذعان داشت این توانایی انسانی محدود است. با بیشتر شدن حجم تحلیل متون مختلف و برای مثال در کتاب‌هایی با حجم زیاد، توانایی انسانی در تحلیل متن‌های مختلف کاهش می‌یابد.

با این حال با وجود توانایی بیشتر ماشین‌ها در پردازش بیشتر متن‌ها، متن‌هایی که از گرایش‌های فرهنگی مختلف بهره می‌برند و یا لحن‌های نوشتاری مختلفی دارند در فرآیندهای یادگیری ماشین توسط کامپیوترها چندان تحلیلی رضایت بخشی را به دست نمی‌دهند. این یعنی به‌گونه‌ای تحلیل متون توسط ماشین‌ها نیازمند کنترل و درهم‌آمیختگی با مهارت‌های انسانی است.

تأثیر علوم انسانی بر توسعه هوش مصنوعی و یادگیری ماشین اخلاق مدار

طبق تمام گفته‌های پیشین و یافته‌های امروز به‌خوبی می‌دانیم که هوش مصنوعی و یادگیری ماشین تأثیر بسیاری زیادی در سال‌های اخیر بر تمام علوم گذاشته است. اما آیا علوم انسانی نیز در مقابل می‌تواند تأثیر شگرفی روی هوش مصنوعی بگذارد؟ و یا یادگیری ماشین و علوم انسانی را باید چون دو قطب متضاد پیشرفت بشری تصور کرد؟

هرچند می‌دانیم در طول سال‌هایی گذشته و پیش رو تمام و قریب به اکثر تلاش متخصصان برای این بوده است که نوعی از خمیرمایه انسانی را به هوش مصنوعی تزریق کنند حال برای بسیاری این سؤال پیش آمده است که نقش اساسی علوم اجتماعی و علوم انسانی در پیشبرد هوش مصنوعی و یادگیری ماشین چه چیزی است.

بدیهی است که هوش مصنوعی و یادگیری ماشین زندگی انسان‌ها را راحت‌تر کرده است و یا تلاش کرده است که زندگی انسان‌ها را آسان‌تر نماید. با این حال باید در نظر گرفت با عدم کنترل و یا تألیف مناسب الگوریتم‌های ابتدایی نتایج نهایی استفاده از این سیستم‌ها بدون توجه به سایر عوامل تأثیرگذار می‌تواند باعث ایجاد عدم رضایت و حتی فجایعی نیز شود.

برای مثال الگوریتم‌هایی در بانکداری مدرن وجود دارد که به علت نرخ بیشتر وقوع جرم در میان رنگین‌پوستان میزان وام‌دهی بانک آن‌ها به آن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از این نظر وجود نوعی همیاری و یا حتی نظارت علوم اجتماعی در توسعه الگوریتم‌های مختلف به نحوی یکی از ضروریات توسعه هوش مصنوعی و تکنولوژی‌های یادگیری ماشین محسوب می‌شود.

تعامل اخلاقی یادگیری ماشین و علوم انسانی

به‌صورت کلی می‌توان گفت تبعیض و وجود فرآیندهایی که منجر به تبعیض و عدم بی‌طرفی در الگوریتم‌های مختلف هوش مصنوعی می‌شوند نیازمند ارزیابی توسط عوامل انسانی است. همه سیستم‌های یادگیری ماشین قادر به انجام فرآیندهای درمانی الگوریتم نیستند.

بنابراین می‌توان نتیجه گرفت به‌صورت کلی دخالت انسانی در توسعه کلی یادگیری ماشین امری اجتناب‌پذیر است. معیارهای موردنیاز برای تصحیح الگوریتم‌هاست که علوم انسانی و علوم اجتماعی را در واقع وارد میدان توسعه یادگیری ماشین می‌کند.

در حال حاضر غول‌های فنّاوری مانند گوگل و ماکروسافت در حال استخدام کارشناس‌ها و متخصص‌هایی با زمینه‌ی تحصیلی علوم انسانی و علوم اجتماعی هستند. آن‌ها در حال بررسی معیارهای شبه اخلاقی توسعه یادگیری ماشین و هوش مصنوعی هستند. دانشمند‌های علوم اجتماعی در مورد حقوق خصوصی عامه‌ی مردم تحقیق‌های بسیاری را انجام می‌دهند.

بسیاری از جامعه‌شناس‌ها در این شرکت‌ها به دنبال پژوهش در حوزه‌هایی هستند که تحت تأثیر هوش مصنوعی تحت تأثیر قرار گرفته‌اند. برای مثال تأثیر هوش مصنوعی و یادگیری ماشین بر کاهش فرصت‌های شغلی و همین‌طور اقتصاد و نحوه شکل‌دهی دوباره آن‌ها توسط این فناوری‌ها یکی از مسائل مهم اخلاقی حوزه هوش مصنوعی است.

در کنار جامعه شناسان بسیاری از روانشناسان نیز اعتقاد دارند در پیکره‌ی اصلی یک کد نوشته شده و یک الگوریتم ساحت‌هایی از تبعیض و عدم بی‌طرفی به‌صورت ناخودآگاه می‌تواند وجود داشته باشد که باید توسط عامل دیگری نظاره و مورد ارزیابی قرار گیرد. این امر باعث مطمئن‌تر شدن به فنّاوری و تضمین امنیتان به‌صورت کلی خواهد شد.

هوش مصنوعی و به‌خصوص یادگیری ماشین در حال جایگیری در کنار بسیاری از فعالیت‌های ما در خانه و یا حتی در محل کار هستند. درعین‌حال بسیاری از فرصت‌های شغلی موجود را نیز تحت تأثیر قرار داده‌اند. تمام این موارد در کنار یکدیگر باعث پیش‌بینی‌ناپذیری نتایج هوش مصنوعی در کنار تمام نتایج مثبت آن دارد.

تمام این موارد باعث می‌شود که هوش مصنوعی تنها به‌عنوان یک امر فنّاورانه محسوب نشده و به نوعی یک امر اجتماعی نیز محسوب شود. به همین دلیل نمی‌توان هوش مصنوعی را تنها توانایی یادگیری کد نویسی دانست و باید تمام تبعات استفاده از آن به‌خصوص در مورد اشتغال موردبررسی قرار داد.

یادگیری ماشین و تأثیرات اجتماعی

هوش مصنوعی و یادگیری ماشین به علت درگیر کردن بیش از حد کاربر با شبکه‌های اجتماعی و یا دیگر مواردی که روی صفحه‌های نمایش دستگاه‌های مختلف نمایش داده می‌شوند، به‌عنوان یک کنش اجتماعی و یا تغییر دهنده‌ی کنش‌های اجتماعی به حساب می‌آید.

در کنار این موارد هوش مصنوعی می‌تواند به‌صورت مستقیم بر نتایج رویدادهای سیاسی فرهنگی برای مثال انتخابات تأثیر بگذارد. در این میان بسیاری از برنامه‌های تشخیص چهره می‌توانند به کمک یادگیری ماشین محل و موقعیت هر فرد را به دست آورده و این عمل به طبع تبعات اجتماعی و یا فرهنگی‌ای قابل بررسی‌ای پدید خواهد آورد.

توانایی‌های هوش مصنوعی در پیوند انضمامی با فیزیولوژی یکی از پژوهش‌هایی است که به زودی می‌تواند بن‌مایه بسیاری از پژوهش‌های اجتماعی محسوب شود. این امر به خوبی نشان‌دهنده‌ی پیوند عمیق یادگیری ماشین و علوم انسانی به کمک محورهای اجتماعی تفکر انتقادی است.

پیوند انسان با بسیاری از فناوری‌های روز دنیا نیز می‌تواند تبعات و فواید اجتماعی بسیاری داشته باشد که این موضوع نیز یکی از بایدهای پژوهش‌های اجتماعی خواهد بود.

تأثیر مستقیم بسیاری از الگوریتم بر روی افراد و همین‌طور تأثیر آن‌ها بر نوع کنش‌های آن‌ها تحت تأثیر الگوریتم‌های متفاوت نیز بیش‌ازپیش ما را مجاب می‌کند که پژوهش‌های بسیاری جهت بررسی نقش الگوریتم‌ها بر زندگی فردی را به‌عنوان یکی از موارد موردنیاز پژوهش به حساب بیاوریم. نحوه وام‌دهی بانک به افراد. نحوه‌ی کسب اطلاعات پلیس و اطلاعات استخدام افراد ازجمله مواردی هستند که در زندگی فردی برای مثال می‌توانند دارای تأثیر مستقیم باشند.

تأثیر یادگیری ماشین بر رویه تولید، توزیع و همین‌طور مصرف کالاها نیز یکی از مهم‌ترین دلایل بررسی اجتماعی این فنّاوری محسوب می‌شود. تجمع ثروت و یا ایجاد اضطراب کاری و یا عدم توزیع مناسب محصولات مختلف با توجه به فرایندهای یادگیری ماشین ازجمله مثال‌های بارز تأثیر هوش مصنوعی بر جامعه بوده و پژوهش در این زمینه را الزامی می‌نماید.

منابع:

https://arstechnica.com/science/2019/01/machine-learning-can-offer-new-tools-fresh-insights-for-the-
humanities/

https://www.publicbooks.org/why-an-age-of-machine-learning-needs-the-humanities/

https://dh2017.adho.org/abstracts/509/509.pdf

https://sci-techmaven.io/superposition/tech/ai-in-humanities-teaching-machines-to-read-and-interpret-classical-texts-sJtNArKpAk221MnmG1hqig/

https://www.analyticsindiamag.com/social-sciences-contribute-to-ethical-ai/

https://www.forbes.com/sites/tomvanderark/2018/11/28/why-social-studies-is-becoming-ai-studies/#146be9ba5fd5


بخش اول را از اینجا مطالعه کنید.

زندگی در دنیای امروز، مستلزم پیوند بین یادگیری ماشین و علوم انسانی است- بخش اول

0

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

چهارده − هفت =